Кіріспе

Флоридадағы тас жол

Тамиами жолы (Tamiami Trail) – АҚШ-тың 41-ші тас жолының (US 41) Тампадағы 60-шы мемлекеттік жолынан (SR 60) Майамидегі 1-ші АҚШ тас жолына (US 1) дейінгі ең оңтүстік 457 шақырымдық (284 миль) бөлігі. Жолдың бір бөлігі 90-шы мемлекеттік жолының (SR 90) жасырын атауын да алып жүреді. 262 шақырымдық (163 миль) солтүстік-оңтүстік бөлігі (жасырын SR 45) Неаполь қаласына дейін созылады, содан кейін ол Эверглейдс арқылы өтетін шығыс-батыс бағытты (жасырын SR 90) тас жолына айналады (және Эверглейдс Ұлттық паркінің солтүстік шекарасының бір бөлігін құрайды). Майами-Дейд округінде ол Оңтүстік-Батыс 8-ші көшесі болып өтеді, Майамидің Кішкентай Гавана ауданында Calle Ocho деп белгілі (және сол атпен аталатын жылдық фестивальдің өтетін жері), содан кейін Майами даңғылының шығысында, Майами қаласының орталығындағы Брикелл даңғылында Оңтүстік-Шығыс 8-ші көшесі ретінде аяқталады.

Құрылысы және алғашқы атаулары

Флориданың батыс және шығыс жағалауларын байланыстыратын түбектік тас жол идеясы 1915 жылғы сәуірде Таллахассиде Форт-Майерс сауда палатасының президенті Фрэнсис В. Перри мен Майамидің Джеймс Ф. Джаудон арасындағы бейресми кездесуде туды. Олар өз қалаларына оралғаннан кейін бастапқыда Майами-Марко тас жолы деп аталған жолдың құрылысын қолдауға кірісті. 1915 жылғы 10 маусымда Орландода өткен Орталық Флорида тас жолы қауымдастығының келесі кездесуінде Перри, Тампаның Э. П. Дикимен бірге "Тамиами жолының" құрылысын ұсынды. Бұл жол Тампадан Ривервью, Брэдэнтон, Сарасота, Аркадия, Пунта-Горда, Форт-Майерс, Эстеро, Бонита-Спрингс, Неаполь, Марко арқылы, содан кейін шығысқа тікелей штат арқылы Майамиға дейін созылуы тиіс болды. Перри картада Тамиами жолының бағытын көрсетіп, "Тамиами" сөзін ойлап табуға Дикиге алғыс айтты, бірақ кейіннен Тампа сауда кеңесінің президенті Д. К. Гиллетт бұл атауды өзі ұсынғанын мәлімдеді. 1915 жылғы 3 тамызда Дейд округі комиссарлары кеңесі өз инженерін ұсыну арқылы жолдың зерттеуіне қаржыландыруға келісті. Екі күннен кейін бір топ алғашқы 6 шақырым жерді тексерді, ал Тамиами жолының жұмысы ресми түрде басталды. Команда құрамына Хобарт Крэбтри (округ инженері), Джеймс Ф. Джаудон, Л. Т. Хайлиман, Ван Клив Хэллоуз, Уоллес Калбертсон, Уолтер Людлам, Дж. Т. Албриттон, А. В. Фредерик және бір көмекші кірді. Сол кезде Ли округі әлдеқайда үлкен округ болды (Коллиер және Хендри округтері 1923 жылы Ли округінен бөлініп шықты). 1919 жылы Ли округі қаржылық себептермен Тамиами жолының өз бөлігін аяқтай алмады. Джаудон бұған дейін Монро округінде жер сатып алған болатын. Оның компаниясы, Chevalier Corporation, көмектесуге келді және Монро округіндегі жерлері арқылы тас жолдың бөлігін салуға уәде берді, егер Дейд және Ли округтері Тамиами жолын Монро округі арқылы қайта бағыттауға келіссе. Ұсыныс қабылданды; Chevalier Corporation жолдың жаңа бағытын салуға кірісті және 1921 жылы Тамиами жолының жаңа сегментінің құрылысын бастады. Бұл сегмент бүгінде Loop Road (Биг Сайпресс Ұлттық қорығында орналасқан) деп аталады. 1922 жылы Флорида штатының шығыс-батыс бөлігін салуға қаражаты таусылды. Келесі жылы Баррон Коллиер, жақында түрлі бизнеске және Оңтүстік-Батыс Флориданың миллиондаған акр жартас жеріне инвестиция салған жарнама магнаты, Тамиами жолын аяқтауға қаржылай көмектесетінін уәделеді; оның орнына штат заң шығарушы органы жаңа округ құрып, оны оның құрметіне атауға келісті. 1923 жылы Ли округінің оңтүстік бөлігінен Коллиер округі құрылды. Дерлік бірден бағытты өзгертуге қатысты дау туды. Жаңа округтің жақтастары бастапқы бағытты қолдады, ол толығымен Коллиер округінің шегінде болды, ал Штат жол департаменті Коллиер округімен келісті. Дегенмен, Дейд округі комиссарлары кеңесі Chevalier сегментін қолдады, өйткені көп ақша жұмсалған және аяқталуға бірнеше шақырым ғана жол қалған еді. Бұл наразылыққа қарамастан, Штат жол департаменті Тамиами жолының бастапқы бағытын қалпына келтірді және Монро округіндегі аяқталған жол бөлігі Тамиами жолының "Оңтүстік тізбегі" ретінде қабылданды. Солтүстік-оңтүстік бөлігін салуды қайта бастаған кезде Коллиер А. Р. Ричардсонды Неаполь-Майами бөлігінің бас инженері етіп тағайындады. Бірнеше айдан кейін Ричардсонның орнына Эверглейдс дренаждық ауданына оралған А. В. Фредерик келді. Тамиами жолының жақтастары 1923 жылғы 4 сәуірде Форт-Майерстен Майамиға жету мақсатымен экспедиция ұйымдастырды. Жақтастар бұл әрекетті ұлттық назар аудару үшін жарнамалық трюк ретінде жасағысы келді. Экспедицияға 10 көлік, азық-түлік машинасы, 7 Ford Model T, Elcar және трактор кірді, олар 29 адамды (25 ер адам және 4 әйел) тасымалдады. Экспедиция уақытында келмегендіктен, олар жоғалып кетіп, қайтыс болды деген болжам тарады, бұл экспедицияға ұлттық назар аударды. Оларды табу үшін ұшақтар жіберілді және екі жағалаудан құтқару топтары аттанды. Экспедиция ақыры Майамиге жетті. Бірінші 11 адам басталғаннан кейін 19 күн өткен соң Майамиге келді, ал қалғаны бірнеше күннен кейін келді, бірақ экспедиция үш көлігін жоғалтты. 1926 жылы солтүстік-оңтүстік және шығыс-батыс бөліктері АҚШ тас жолдары болып бекітілді. Трейл бір жол болуы тиіс болса да, екі бөлімге екі түрлі нөмір берілді: әр бөлім аяқталған сайын солтүстік-оңтүстік бөлігіне US 41 белгілері орнатылды, ал шығыс-батыс бөлігі аяқталғаннан кейін US 94 деп белгіленді (AASHTO маршруттық нөмірлеу ережелеріне сәйкес). Сонымен қатар, Форт-Майерстен оңтүстікке қарайғы барлық бөліктеріне Штат жолы 27 нөмірі берілді. Форт-Майерстің солтүстігінде ол Штат жолы 5 деп белгіленді. 1927 жылғы Rand McNally картасында оңтүстік шегі Форт-Майерс деп көрсетілгенімен, US 41 белгілері 1926 жылдың соңында аяқталған бөлікке (Неапольге дейін) орнатылған еді; US 94 белгілері 1928 жылғы сәуірде соңғы бөлігі аяқталғанда пайда болды. Тамиами жолын салуға 13 жыл кетті, құны 8 миллион долларға (қазіргі шақтағы құны ) жетті және құрылысында 2,6 миллион дана динамит қолданылды. Тамиами жолы 1928 жылғы 26 сәуірде ресми түрде ашылды. Мерекелеу үшін 500-ден астам көліктен тұратын кортеж 1928 жылғы 25 сәуірде Тампадан шығып, келесі күні Майамиге келді.

АҚШ 94

Тамиами жолының аяқталуымен АҚШ-тың 94 тас жолы (US 94) Неапольдегі Тоғызыншы көше және Бесінші даңғылдың қиылысынан (АҚШ 41-нің оңтүстік соңы) Майамидегі Оңтүстік Сегізінші көше мен Брикелл даңғылының (АҚШ 1) қиылысына дейін созылды. Ол кезде бұл Неапольден (демек, Тампадан) Флориданың оңтүстік-шығыс жағалауына дейінгі жалғыз бағыт болған маңызды инженерлік жетістік деп есептелді. 1945 жылы Флорида штатының жол жүйесін қайта құру нәтижесінде US 94 тас жолынан SR 27 белгілері алынып, Флорида Көлік департаментінің жасырын тағайындамасы – State Road 90 белгісі қойылды, ол бүгінге дейін тас жолдың шығыс-батыс бөлігіне қолданылып келеді. Солтүстік-оңтүстік бөлігіне State Road 45 деген белгі берілді. 1949 жылы US 94 белгілері US 41 белгілерімен ауыстырылды, бұл AASHO ережелерін өзгерткеннен кейін он жылдан астам уақыт өткен соң болды. AASHO бір штаттың ішінде толығымен орналасқан, 300 мильден (483 км) қысқа АҚШ тас жолдарына қатысты шектеулер енгізген еді.

US 94-ден кейін

1950-ші жылдары жаңадан құрылған 41-ші АҚШ тас жолы шығысқа және солтүстікке қарай кеңейтілді, алдымен 1950 жылы 1-ші АҚШ тас жолымен Майами қаласының орталығына, содан кейін 1953 жылы 1-ші АҚШ тас жолы және SR A1A арқылы Майами Бич қаласына дейін. 1965 жылы US 41 Венеция бақшаларының айналасында белгіленбеген SR 45A тас жолымен бағытталды, ал US 41 белгілері 3 миль (5 км) бұрынғы бағытты (қазіргі Тамиами жолы) көркейтіп тұр. US 41-нің Тампаның оңтүстігіндегі осы конфигурациясы 2001 жылға дейін сақталды, ол жылы АҚШ тас жолы Майамидегі US 1 және Оңтүстік-Батыс Сегізінші көшеге дейін қысқартылды – бұл US 94-тің тарихи шығыс терминалы, бұрынғы SR 27 және қазіргі SR 90 (батыс бағытындағы US 41 және SR 90 енді солтүстікке қарай бір блоктан басталады, Оңтүстік-Батыс жетінші көшеде, себебі АҚШ тас жолының ең шығыс 2.7 милі (4 км) бір бағытты жұп жолмен жатыр). US 41 және SR 90 1960-шы жылдардан бері айтарлықтай өзгерген жоқ (1970-ші жылдары және 2002-2005 жылдары Майами-Дейд округінде SR 997-нің шығысқа қарай кеңейтілуінен басқа), бірақ оның Оңтүстік-Шығыс Флоридадағы жүргізушілер үшін маңызы 1968 жылы солтүстікке қарай Алигатор аллеясы ашылғаннан кейін өзгерді. Содан бері Эверглейдс арқылы өтетін Тамиами жолындағы қозғалыс айтарлықтай азайды, ал жолдың қалалық бөліктері жиі тығырылады. 1968 жылы Дейд округінің порты әлемдегі ең үлкен әуежай құрылысын бастады. Майами әуежайы Майамиден батысқа қарай 58 шақырым жерде, Коллиер округінің шекарасынан өтеді. Ол алты ұшу-қону жолағына арналған үстіртолақ әуежайы болуы тиіс еді. Жоба Тамиами жолын көпжолақты магистральға айналдыруды да көздеді. Табиғатты қорғаушылар осындай үлкен әуежайдың Эверглейдс пен Биг-Кипрастың ортасына тигізетін әсерінен алаңдады. Бірнеше сот отырысынан кейін одан әрі дамуға тыйым салынды. Әуежайдың кеңейту жұмыстары тоқтатылды. Бір ұшу-қону жолағы бітірілген еді, сондықтан оны ұшуды оқыту орталығы ретінде пайдалануға рұқсат берілді. Ұшу-қону жолағы бүгінгі күні Дейд-Коллиер оқу және ауысу әуежайының бөлігі болып табылады. Сондай-ақ 1968 жылы Interstate 75 (I 75) тас жолын Тампадан Майамиге дейін кеңейту жұмыстары басталды, магистральды жаңартылған Тамиами жолымен Неапольден SR 836 тас жолына дейін бағыттау жоспарланды, содан кейін ол I 95 тас жолымен тоғысатын жерге дейін батыс-шығыс бағытында жалғасатын еді. Алайда, 1973 жылы жоспарлаушылар I 75-тің жоспарланған бағытын Эверглейдс арқылы Алигатор аллеясымен ауыстыру туралы шешім қабылдады, себебі Тамиами жолын жаңартуға байланысты экологиялық мәселелер туды, ол Эверглейдс Ұлттық паркінің солтүстік шекарасымен өтеді. Бұған қоса, Алигатор аллеясының өзі де жаңартуды қажет етті, себебі сол кездегі тар төлемақылы жол жүргізушілер мен жануарлар үшін де қауіпті болды (әсіресе Флорида пантерасы), ал SR 836, сол жақ шығыстары мен тар жолақтарымен, мемлекетаралық тас жол стандарттарына сәйкес салынбады, оны жаңартудың құны тым жоғары болды. Нәтижесінде, 1974 жылы Оңтүстік Флоридада I 75-тің қайта бағытталған құрылысы басталды, енді I 75 жарты аралды кесіп өту үшін US 41 емес, Alligator Alley-ді пайдаланды. Құрастырылған тас жол тағы 19 жылдан кейін аяқталды. Содан бері Тамиами жолы АҚШ Көлік департаментімен Эверглейдс пен Биг-Кипрас Ұлттық қорығындағы бірегей көрікті жерлері үшін Ұлттық көрікті жол деп танылды.

Жоспарлар

1928 жылы Тамиами жолы инженерлік жетістік деп есептелді, бірақ жол мен Тамиами каналының Эверглейдске келтіруі мүмкін зиянды ескеруге жеткілікті мән берілмеген сияқты. Екеуі де Окичоби көлінен Флорида шығанағына су ағынын тоқтатып, жарты аралының оңтүстік ұшында бөгет құрады. Осының салдарынан «Шөпті өзен» аталған Эверглейдс жылдар бойы су ағынының күрт азаюына ұшырады, бұл аймақтың экологиясына ауыр соққы берді. 1990 жылдары бірнеше каналдар толтырылып, су ағынын реттеуге көмектесу үшін US 41 астына қосымша құбырлар салынды. Бірақ АҚШ Армиясының инженерлік корпусының мәлімдемесіне сәйкес, бұл Эверглейдс пен Тамиами жолының проблемаларын толық шешпейді. 2003 жылы US 41/SR 90 жолын қайта жаңартуға қатысты түрлі жоспарларды қарастырғаннан кейін Корпус Эверглейдс Ұлттық паркінің солтүстік-шығысындағы Солтүстік-Шығыс Шарк Слауының жанына 914 метрлік (3000 фут) жартас салуды, көпірге жақын жердегі барлық топырақ қабаттарын алып тастауды, орнатылған 57 құбырды сақтап, Эверглейдс арқылы өтетін Тамиами жолының жартас емес бөліктерінде су ағынының қалыпты деңгейін сақтауды ұсынды. Аталған жартасқа «Эверглейдс Скайуэй» деген ат берілді. Сьерра клубы, Одубон қоғамы, Дүниежүзілік жабайы табиғат қоры және басқа да ұйымдар Флорида мен АҚШ үкіметінің шенеуніктерінен жобаны жүзеге асыру үшін қаржы сұрау мақсатымен интернет желісінде лоббилік жұмыстар жүргізіп жатыр. 2009 жылдың желтоқсан айында оңтүстік Эверглейдске табиғи су ағынын қамтамасыз ету үшін жолдың бір бөлігін көтеруге арналған 2 километрлік құрылыс басталды. 2010 жылдың мамыр айының ортасында «Эверглейдс қоры» ұйым өткізген «Американың Эверглейдс саммитінде» АҚШ Ішкі істер министрлігінің көмекші хатшысы Томас Стрикленд Ішкі істер департаментінің Ұлттық паркі қызметі Тамиами жолын көпірмен жалғауға арналған қосымша 9 километрлік (5.5 миль) жобаны ұсынатын Экологиялық әсерді бағалау туралы есептің жобасын жариялағанын мәлімдеді. «Эверглейдс қоры» Тамиами жолын көпірмен жалғауды қолдап, Эверглейдсті қалпына келтіруге бағытталған ұйым. 2013 жылы Флорида Эверглейдс пен Эверглейдс Ұлттық паркіне табиғи су ағынын қамтамасыз ету үшін жолдың 4 километрін (2.6 миль) көтеруге 90 миллион доллар бөлді. 2019 жылдың маусым айында Федералды тас жолдар басқармасы (FHWA) Эверглейдс Ұлттық паркіне ұлттық маңызы бар федералды жерлер мен тайпалық жобалар бағдарламасы арқылы Тамиами жолының келесі қадамдары жобасын аяқтау үшін 60 миллион доллар грант берді. Бұл грант Флорида штатының шығыс Тамиами жолының қалған 10 километрін (6.5 миль) көтеру және қайта жаңартуға бөлген 43,5 миллион долларлық міндеттемесімен сәйкес келеді. 2020 жылдың қыркүйегінен бастап Тамиами жолын аяқтау жоспары жобаның соңғы қадамдары үшін бекітілді. Трамп әкімшілігі, Флориданың көлік департаменті және Эверглейдс Ұлттық паркі бұл жоспарларды аяқтауға қол жеткізді. Бұл сулы-сазды жерлерде су ағынын жақсартуға және Тамиами жолының көп бөліктерін, сондай-ақ Эверглейдс Ұлттық паркін толығымен қалпына келтіруге көмектеседі. Соңғы қадамдарды бастау жоспарлары 2020 жылдың қараша айында басталып, 2024 жылдың соңына дейін аяқталуы тиіс.