Үндістандағы орталық мектептер жүйесі

Кіріспе

Үндістандағы мектептер жүйесі

Кендрия Видялайя Сангатан – Үндістан Үкіметінің Білім министрлігінің қамқорлығымен құрылған Үндістандағы орталық үкімет мектептерінің жүйесі. 2023 жылғы мәліметтер бойынша, Үндістанда 1253 мектеп, ал шетелде Катманду, Мәскеу және Тегеран қалаларында үш мектеп бар. Бұл әлемдегі ең ірі мектептер желісінің бірі және Үндістандағы ең ірі мектептер желісі. Ол КВС (Бас басқарма) аясында 25 өңірлік кеңсе және 05 ЗИЭТ (Аймақтық білім беру және оқыту институты) арқылы басқарылады. 2022 жылдың сәуір айында Үкімет КВ студенттеріне арналған депутаттық квотаны жою туралы шешім қабылдады, бұл парламент мүшелерінің мектепке түсу бойынша ұсыныстарын күштен шығарды.

Тарих

Бұл Үндістан және басқа елдердегі орталық үкімет мектептерінің жүйесі. Ол 1963 жылы «Орталық мектептер» деген атпен құрылды.

Менеджмент

"Кендрия Видялая Сангатан" немесе "Орталық мектеп ұйымы" (бұрынғы атауымен белгілі), мектептердің жұмысын қадағалайды және бас кеңсесі Нью-Делиде орналасқан. Бұл ұйымның басқаруы үш деңгейге негізделген. "Кендрия Видялая Сангатан" төрағасы Үндістан Үкіметінің Білім министрлігінің жауапты министрі болып табылады, ал төрағаның орынбасары – Білім министрлігінің мемлекеттік министрі. Нақты басқару өкілеттігі КВС комиссарының құзырында. Комиссарға КВС-тің әртүрлі салаларын басқаруға көмектесетін қосымша және бірлескен комиссарлар бар. Аймақтағы КВ-ның басшысы – комиссардың орынбасары, оған екі-үш көмекші комиссар көмектеседі. Қазіргі таңда КВС-те 25 өңірлік кеңсе бар. Әрбір КВ-ның жеке директорлары бар, олар директордың орынбасарымен (қызмет орны бос болған жағдайда) және мектеп директоры/директор қызбен бірге мектепті басқарады. Сондай-ақ, Видялаяда оқушылардың жан-жақты дамуы және мектеп аумағы мен жүйесінің тиімді жұмыс істеуі үшін бірнеше комитеттер құрылған. Ең маңыздысы – барлық комитеттердің басшысы болып табылатын VMC (Vidyalaya Management Committee).

Мектептер

2023 жылы «Кендрия Видьялая» деп аталатын 1252 мектеп болды, ол 1963 жылы бар болғаны 20 мектеппен бастамасын алған. Бұл әлемдегі ең ірі мектептер желісінің бірі, Үндістанда 1249 мектеп және шетелде үш мектеп бар. 2022 жылғы мәліметтерге сәйкес, жалпы саны 14 304 42 студент және 43 888 қызметкер тіркелген. «Бхарат Скауттар мен Гидтер» қозғалысы КВС-ті тәуелсіз мемлекет ретінде мойындады, оған 249 198 студент скауттар, гидтер, кубтар және бұлақтар ретінде тіркелген. Үндістаннан тыс жердегі үш «Кендрия Видьялая» Катманду, Мәскеу және Тегеран қалаларында орналасқан, олар осы елдердегі Үндістан елшіліктерінің ішінде орналасқан және олардың шығындарын Сыртқы істер министрлігі көтереді. Олар Үндістан елшілігінің қызметкерлерінің және Үндістан үкіметінің басқа да шетелдегі қызметкерлерінің балаларына арналған. Бір кезде Бутанның Цималаха қаласындағы мектеп Бутан үкіметіне берілді, осылайша 1989 жылы «Индо-Бутан орталық мектебі» (IBCS) атауымен белгілі болған «Кендрия Видьялая» болмай қалды, себебі үлкен «Индо-Бутан» жобаларының бірі – Чукха су электр стансасының құрылысы аяқталуға жақын болды. Үндістанның мемлекеттік қызметкерлері біртіндеп өз елдеріне қайта оралды. Барлық мектептерде ортақ оқу бағдарламасы бар және ағылшын және хинди тілдерінде екі тілде білім беріледі. Олар ко-эдукациялық. Санскрит VI-VIII сыныптарда міндетті пән ретінде, ал XII сыныпқа дейін – факультативті пән ретінде оқытылады. VI-VIII сынып оқушылары 2014 жылдың қарашасына дейін неміс тілін оқи алатын, бірақ ол бағдарлама тоқтатылды. Кейіннен ол қайта жаңартылды және кейбір мектептерде 10-сыныпқа дейін қолжетімді. Мәскеуде студенттерге үшінші немесе екінші тіл ретінде француз немесе орыс тілін таңдау мүмкіндігі беріледі. Оқу ақысы бар, «Кендрия Видьялая» оқушылары мектепті дамыту қорына (Vidyalaya Vikas Nidhi) төлем жасауы керек, ал жиналған қаражат мектепті дамытуға жұмсалады. Жалпы және арнайы топтардан (Scheduled Castes and Scheduled Tribes) шыққан оқушылар мен КВС қызметкерлерінің балалары оқу ақысынан босатылады. VI сыныптан бастап ата-анасының жалғыз баласы болған қыздар оқу ақысынан және мектепті дамыту қорынан босатылады. «Кендрия Видьялая» мәдениетінің маңызды аспектісі – таңғы жиналыстарда күнделікті ортақ дұға оқу. Бұл дұға көбінесе санскрит немесе хинди тілдерінде оқылады, оның ішінде мына шумақ бар: «Daya kar daan vidya ka humein paramatma dena» – «Уа, Алла, бізге рақым етіп, білім сыйлығын бер». Бұл рәсім тек тәртіптілік сезімін қана емес, білімді іздеуде құдайлық басшылықты іздеудің білім беру философиясын да көрсетеді. КВС-те сондай-ақ МП квотасы болды, ол қабылдауға қатысты арнайы ережелерді қамтыды. Халық депутаты (Лок Сабха және Раджья Сабха мүшелері) белгілі бір оқушыларды қабылдауға ұсынуға құқылы болды. Бұл ерекше ережелер тек тиісті депутаттың сайлау округінде орналасқан «Кендрия Видьялая» үшін ғана қолданылды. Парламент мүшелері өздерінің сайлау округінен «Кендрия Видьялаяға» қабылдау үшін алтыға дейін оқушыны ұсынуға құқылы болды. 2016–2017 оқу жылынан бастап квота 10 оқушыға дейін ұлғайтылды. Алайда, 2022–2023 оқу жылынан бастап МП квотасы, демеуші агенттік квотасы (төраға квотасы) сияқты арнайы ережелер бойынша барлық қабылдаулар тоқтатылды. «Үндістан Сапа Кеңесі» (QCI) үш «Кендрия Видьялая» мектебін аккредиттеді: KV RK Puram, KV IIT Powai және KV Bhinga. Орталық Делидегі «Кендрия Видьялая Голе Маркет» мектебі сыныптарда «Смарт-тақталар» орнатылып, «Электронды оқыту» процесі енгізілгендіктен «Электронды сыныпқа» жаңартылғаны үшін назар аударды. Бұл мектеп жыл сайын «Видьялая Патрика» атты мектеп журналын шығарады. Бұл ұйым спорттың, ойындардың және іс-шаралардың барлық түрлерін ұсынатын және CBSE студенттеріне ұсынатын пәндердің ең кең ауқымымен сипатталатын сирек мектептердің бірі және жан-жақтылыққа бағытталғанымен белгілі. Үндістан үкіметі тарапынан, соның ішінде 2017 жылы «Rashtriya Khel Protsahan Puruskar» және 2018–2019 жылдары «Хинди дивас» мерекесінде «Rajbhasha Kirti Puruskar» сыйлықтарымен марапатталды.

as of 2023, there were 1,252 schools named Kendriya Vidyalayas, having started with only 20 schools in the year 1963. It is one of the largest school chains in world with 1,249 schools in India and three operated abroad. A total of 14,30,442 students (as of 2022) and 43,888 employees were on the rolls (as of 2022). KVS has been recognized as an independent State by Bharat Scouts & Guides Movement as around 2,49,198 students enrolled as the Scouts, Guides, Cubs and Bulbuls. The three Kendriya Vidyalayas outside India is in Kathmandu, Moscow, and Tehran situated inside Indian Embassies of these countries and their expenditures are borne by the Ministry of External Affairs. They are intended for children of Indian embassy staff and other expatriate employees of the Government of India. One school in Tsimalakha, Bhutan, was transferred to the Bhutanese Government, thus ceasing to be a Kendriya Vidyalaya (then known as Indo Bhutan Central School (IBCS)) in 1989, after one of the major Indo Bhutan projects (the Chukhha Hydal power project) was near completion. Indian Government employees were gradually transferred back to their own country. All the schools share a common syllabus and offer bilingual instruction, in English and Hindi. They are co educational. Sanskrit is taught as a compulsory subject from classes VI to VIII and as an optional subject until class XII. Students in classes VI to VIII could study the German language until November 2014, when the scheme was discontinued. But was again recontinued and is available in some schools until class 10. In Moscow, students are given an opportunity to choose French or Russian as their third or second language. Tuition fees are charged for Kendriya Vidyalaya students have to pay the school development fund (Vidyalaya Vikas Nidhi), with the proceeds spent on the development of that particular school. Students from Scheduled Castes and Scheduled Tribes and children of KVS employees are exempt from tuition fees. Girls who are their parents' only child from class VI onward are exempt from tuition and school development fund. A significant aspect of Kendriya Vidyalaya culture is the daily recitation of a common prayer during morning assemblies. This prayer, often delivered in Sanskrit or Hindi, includes the verse:
"Daya kar daan vidya ka humein paramatma dena". Translation: "O God, be merciful and grant us the gift of knowledge." This ritual not only instills a sense of discipline but also reflects the educational ethos of seeking divine guidance in the pursuit of knowledge. KVS also had the MP Quota which involved some special provision under which admissions are given. Members of Lok Sabha & Rajya Sabha could recommend a few number of students for the admission. These Special Provisions only worked in KVs located in the constituency of the MP concerned. All members of parliament could recommend up to six students from their constituency for admission to a Kendriya Vidyalaya. From the academic session 2016–17, the quota had been increased to 10 students. However, it is since the academic session 2022 23 all admission under special provisions like MP quota, quota of sponsoring agency (chairman quota) have been made dysfunctional. The Quality Council of India (QCI) has accredited three of KV schools: KV RK Puram, KV IIT Powai and KV Bhinga. The Kendriya Vidyalaya Gole Market school in Central Delhi has earned notice for upgrading to "E Classroom" and e Learning teaching processes with the implementation of Smart Boards in the classroom. This school produces an annual school magazine called Vidyalaya Patrika. The organisation is one of the few schools that offers all varieties in sports, games, activities and the largest scope of subjects offered by CBSE to its students and is known for its holistic focus. It has been felicitated with many awards by Government of India including the Rashtriya Khel Protsahan Puruskar in 2017 and Rajbhasha Kirti Puraskar on the occasion of Hindi Diwas in 2018–19.