Кіріспе
Король Людовик XIV-нің үлкен ұлы (1661–1711)
Людовик, Франция дофині (1 қараша 1661 – 14 сәуір 1711), көбінесе Ұлы Дофин деп аталады, король Людовик XIV және оның әйелі Мария Терезаның үлкен ұлы және тақ мұрагері болды. Ол өзінің ұлы, Бургундия герцогы Луи, Кіші Дофин дүниеге келгеннен кейін Ұлы Дофин ретінде белгілі болды. Ол және оның ұлы әкесінен бұрын қайтыс болғандықтан, ешқашан король болған жоқ. Оның орнына, Людовик XIV қайтыс болғаннан кейін оның немересі Людовик XV король атанды, ал оның екінші ұлы әжесі арқылы Испания тағына Филипп V ретінде ие болды.
Саяси және әскери рөл
Бастапқыда оған қатысуға, кейіннен Conseil d'en haut-қа қатысуға рұқсат берілсе де, Людовик француз саясатында маңызды рөл атқармады. Дегенмен, таққа мұрагер болғандықтан, оның төңірегінде болашақта билік үшін күресіп жүрген топтар жиналды. Әкесінің билігі кезінде атқарған шағын саяси қызметінен басқа, Людовик көңіл көтеруге көбірек бейімделді және Версаль мен Мюдондағы өнер коллекциясы үшін құрметке ие болды. Луи XIV Лувуаның жесірінен Мюдонды сатып алды. Дофин Жюль Хардуан Мансартты және Bâtiments du Roi кеңсесін, бірақ ең бастысы, ұзақ жылдар бойы оның «үй дизайнері» болған Жан Беранды, Menus Plaisirs басшысын жаңа безендірулер жасау үшін жұмысқа алды. Өмірінің соңына дейін Мюдонда тыныш өмір сүрді, және оның екі жарты әпкесі – Мари Анна де Бурбон мен Конде ханшайымы оның жанында болды, оларды ол шын жүректен жақсы көретін. Үшеуі де Меудондық кабалды құрады, ол Дофиннің ұлы Луи мен оның савойар әйелі Бургундия герцогинясына қарсы тұрды. Ұлы Одақ соғысы кезінде 1688 жылы Рейн аймағына жіберілді. Патша сарайын тастап кетер алдында Людовик әкесінен мынадай нұсқау алды: «Мен сені әскерге басшылық етуге жіберуіммен, өзіңнің қабілетіңді бүкіл Еуропаға танытуға мүмкіндік беремін; бар, оны баршаға көрсет, осылайша мен өлгенде, патшаның қазасы байқалмайтын болады». Онда Людовик маршал де Дюрас пен Вобанның жетекшілігімен Рейн өзенінен өтетін Филиппсбург көпірінің бірін, батпақтармен қоршалған жерді басып алды. Людовик батылдығын су басқан окоптардағы әскерлерді, қатты оқ астында, қоршаудың барысын бақылау үшін барғанда көрсетті. Бұрынғы губернаторы Монтозье оған былай деп жазды: «Мен сізге Филиппсбургті алғаныңыз үшін мақтамаймын, сізде жақсы армия, бомбалар, зеңбіректер және Вобан болды. Мен сізге мақтамаймын, себебі сіз батылсыз. Бұл қасиет тұқым қуалайды. Бірақ сіздің жомарттығыңызға, адамгершілігіңізге және жақсы қызмет еткендердің еңбегін бағалағаныңызға қуаныштымын». Людовик Филиппсбургті басып алғаннан кейін, императорлық армияның Рейнді кесіп өтіп, Эльзасқа шабуыл жасауына жол бермеді. Луидің Conseil d'en haut-дағы орны оған Испания мұрагерлік соғысына дейінгі жылдары және дағдарыстар кезінде өз пікірін білдіруге мүмкіндік берді. Анасынан Людовик Испания тағына құқықтары мен талаптарын алды. Оның ағасы, Испания королі Карл II ұрпақ қалдырмады және өлім төсегінде тақты кімге беру керектігін білмей қалды. Мұрагерді таңдау мәселесі негізінен француз және австриялық талапкерлер арасында бөлінді. Бурбон әулетінің мұрагерлік мүмкіндіктерін арттыру үшін Людовик өзінің және үлкен ұлының құқықтарын екінші ұлы Филипп Анжу герцогының (кейін Испанияның Филипп V) пайдасына қалдырды. Екінші ұл болғандықтан, ол француз тағына отырмайды деп күтілді, бұл Франция мен Испанияны бөлек ұстайтын болады. Сонымен қатар, Карл II-нің соңғы өсиетіне француз жауабын талқылаған Conseil d'en haut отырысында, барлық испандық иеліктерін Анжуға қалдырған, Людовик оны қабылдау үшін күшті дәлелдер келтірді. Ол өсиетті қабылдамауды және Англияның Вильгельм III-імен жасалған Бөлу шартын сақтауды жақтағандарға қарсы шықты, тіпті шарты оған Неаполь, Сицилия және Тоскананы бергеніне қарамастан. Людовик 1711 жылдың 14 сәуір күні 49 жасында шешек ауруынан қайтыс болды, және әкесінен бұрын дүние салды.
, which opposed the Dauphin's son Louis and his Savoyard wife, the Duchess of Burgundy. During the War of the Grand Alliance, he was sent in 1688 to the Rhineland front. Before leaving the court, Louis was thus instructed by his father: In sending you to command my army, I am giving you an opportunity to make known your merit; go and show it to all Europe, so that when I come to die it will not be noticed that the King is dead. There, Louis succeeded, under the tutelage of Marshal de Duras and Vauban, in taking one of the bridgeheads across the Rhine, Philippsburg, which was surrounded by marshes. Louis's courage was shown when he visited the soldiers in the inundated trenches under heavy fire to observe the progress of the siege. Montausier, his former governor, wrote to him:
I shall not compliment you on the taking of Philippsburg; you had a good army, bombs, cannons and Vauban. I shall not compliment you because you are brave. That virtue is hereditary. But I rejoice with you that you have been liberal, generous, humane, and have recognised the services of those who did well. Louis's capture of Philippsburg prevented the large gathering Imperial Army from crossing the Rhine and invading Alsace. Louis's position in the Conseil d'en haut gave him an opportunity to have his voice heard in the years and in the crises leading up to the War of the Spanish Succession. From his mother, Louis had rights and claims to the Spanish throne. His uncle Charles II of Spain had produced no descendants and, as he lay dying, had no heir to whom he could pass the throne. The choice of a successor was essentially split between the French and Austrian claimants. To improve the chances of a Bourbon succession, Louis gave up his and his eldest son's rights in favour of his second son, Philip, Duke of Anjou (later Philip V of Spain), who, as the second son, was not expected to succeed to the French throne, which would thus keep France and Spain separate. Moreover, in the discussions in the Conseil d'en haut regarding the French response to Charles II's last will and testament, which indeed left all Spanish possessions to Anjou, Louis persuasively argued for acceptance. He opposed those who advocated a rejection of the will and the adherence to the Partition Treaty, which was signed with William III of England, even though the treaty had awarded Naples, Sicily and Tuscany to him. Louis died of smallpox on 14 April 1711, at the age of 49, and so predeceased his father.
Әдеби сыйлық
Дельфин классикасы – 1670 жылдары Луи үшін өңделген латын классикасының ірі басылымы (Дельфин атауы дофин сөзінен туындаған) және (кейбір басқа басылымдардан өзгеше) толығымен осы тілде жазылғандығымен ерекшеленеді. Осы серияны жасауға отыз сегіз ғалым қатысты, ал оны Пьер Хьюэ өңдеді, көмекші редакторлардың қатарында Жак Бенуа Боссюэ және Анн Дасье болды.
Некелер
Людовик 1680 жылдың 7 наурызында Бавария герцогинясы Мария Аннаға үйленді. Францияда ол Дофин Мари Энн Виктория деп танылды. Некелері жақын болмаса да, олардың үш ұлы болды. 1690 жылы Дофин қайтыс болды, ал 1695 жылы Людовик өзінің сүйіктісі Мари Эмили де Жоли де Шоанмен құпия түрде үйленді. Оның жаңа әйелі Франция Дофинесі мәртебесін алған жоқ, және олардың некесінен тірі қалған бала болмады. Үйленген кезде жүкті болған де Шоан құпия түрде елді мекенге жіберілген ұлды дүниеге әкелді; бала екі жасында, 1697 жылы, есімі жарияланбастан қайтыс болды.