Кіріспе
Echis carinatus жылан түрі, тісті қабықтанған жылан, үнді тісті қабықтанған жылан, кішкентай үнді жылан және басқа да көптеген атаулармен белгілі. Ол Таяу Шығыс пен Орталық Азияның кейбір аймақтарында, әсіресе Үнді субконтинентінде кездеседі. Бұл "үлкен төрттікке" кіретін үнді жыландарының ең кішкентай өкілі, олардың шағуынан көптеген жағдайлар мен өлім-жітімге себеп болады. Бұл олардың тығыз қоныстанған аймақтарда жиі кездесуі және көзге түспейтін мінезі сияқты факторларға байланысты. Барлық жыландар сияқты, бұл да уытты. Қазіргі таңда екі түрше танылған, оның ішінде осы жерде сипатталған негізгі түршесі де бар.
Echis carinatus, known as the saw scaled viper, Indian saw scaled viper, little Indian viper, and by other common names, is a viper species found in parts of the Middle East and Central Asia, and especially the Indian subcontinent. It is the smallest member of the "big four" Indian snakes that are responsible for causing the most snakebite cases and deaths, due to various factors including their frequent occurrence in highly populated regions, and their inconspicuous nature. Like all vipers, the species is venomous. Two subspecies are currently recognized, including the nominate subspecies described here.
Сипаттама
Е. carinatus-тың мөлшері жалпы ұзындығы (дене + құйрық) аралығында болады, бірақ көбінесе одан аспайды.
Географиялық ауқым
Echis carinatus Азияға тән. Үндістан субконтинентінде ол Үндістан, Шри-Ланка, Бангладеш және Пәкістан (оның ішінде Кветта маңындағы Урак және Макран жағалауындағы Астола аралы) аумақтарында табалады. Таяу Шығыста Оман, Масира (Арал), Біріккен Араб Әмірліктерінің шығыс бөлігі, Ирак және оңтүстік-батыс Иранда кездеседі. Орталық Азияда Ауғанстан, Өзбекстан, Түрікменстан және Тәжікстанда таралған. Шнайдердің (1801) бастапқы сипаттамасында типтік орны көрсетілмеген. Дегенмен, Расселл (1796:3) бұл жерді "Арни" (Индия) деп атаған. Ол Тикар және Киркук облыстарында кездеседі.
Тіршілік ету ортасы
Echis carinatus әр түрлі субстраттарда кездеседі, оның ішінде құмда, таста, жұмсақ топырақта және бұталы жерлерде. Ол көбінесе бос тастардың астында жасырынып тұрады. Мысалдар Балучистаннан 1982 метр биіктікте де табылған. Бұл түр көбінесе бұталар мен шалыштарда, кейде жерден 2 метрге дейін көтеріледі. Жаңбыр жауғанда ересектердің 80%-ға дейін бұталар мен ағаштарға шығып кетеді. Бірде шамамен 20 жеке дананың бір кактус немесе кішкентай бұтаның үстінде жиналғаны байқалды. Жеке даналардан алынатын удың мөлшері, сондай-ақ бір тістегендегі удың мөлшері де айтарлықтай өзгереді. Олардың шағуынан өлім-жітім көрсеткіші шамамен 20%-ды құрайды, ал уға қарсы сарысудың болуының арқасында қазіргі кезде өлім жағдайлары сирек кездеседі. Бұл у, химиялық синтез арқылы да өндіріледі. E. carinatus уынан жасалған тағы бір препарат – экарин, ол хирудинмен емдеу кезінде антикоагуляцияны бақылауға қолданылатын экариннің ұю уақытын (ЭКТ) анықтау тестіндегі негізгі реагент болып табылады. E. carinatus уынан алынған тағы бір препарат – Агграстат (Тирофибан). 2016 жылдың қараша айына дейін антиуыз Коста-Риканың Клодомиро Пикадо институтында әзірленуде және Шри-Ланкада клиникалық сынақ кезеңінде.
Кіші түрлер
Түбір түрі – Үндістан түбегі. E. c. multisquamatus Cherlin, 1981 Көп қабықты тісті жылан. Өзбекстаннан Иранға дейін, оңтүстік-шығысқа қарай, батыс Пәкістанға дейін таралған. E. c. sinhaleyus Deraniyagala, 1951 Шри-Ланка тісті жыланы. Шри-Ланка. E. c. sochureki Stemmler, 1969 Сочурек тісті жыланы. Оңтүстік Ауғанстан, Пәкістан, Солтүстік Үндістан, оңтүстік және орталық Иран, Оман және БАӘ.