Кіріспе

Фёкье Диллема (18 қыркүйек 1926 – 5 желтоқсан 2007) – голландтық жеңіл атлетика спортшысы. Ол спринтпен айналысты, онда Фанни Бланкерс-Коенмен бәсекелестікке түсті. 1950 жылы жынысын анықтау тестінен бас тартқандықтан Халықаралық жеңіл атлетика федерациясы оны жарыстарға қатысудан шеттетуге мәжбүр болды. Оның қайтыс болғаннан кейін, ол интерсекс екені анықталды.

Ерте өмір

Фёкье Диллема 1926 жылы 18 қыркүйекте Нидерландының Фрисландия провинциясындағы Бурум қаласында дүниеге келген. Ол он екі жасында жүгіруді бастады. Шамамен бір айдан кейін Эйндховенде өткен Нидерланд чемпионатында қатысты, онда 100 метрді 12,5 секундқа жүгіріп, іріктеу кезеңінде 4-орын алды, ал 200 метрді 26,2 секундқа жүгіріп, финалда 4-орын иеленді.

1949 жыл

1949 жылы Диллема тізегіне жарақат алғандықтан Голландия чемпионатында қатыспады. Лондон турнирінде 100 метр және 200 метр қашықтықтарында жеңіске жеткені үшін Диллема 1949 жылы "көрікті ойыншы" атанды. Ол 1948 жылғы жазғы Олимпиада ойындарында төрт алтын медаль жеңіп алған және 1999 жылы Халықаралық жеңіл атлетика федерациясы (IAAF) тарапынан "Ғасырдың әйел спортшысы" деп танылған басқа голландиялық спортшы Фанни Бланкерс Коеннің басты қарсыласы болды.

1950 жыл

1950 жылы Диллемаға IAAF өмір бойына жарысқа қатысудан шеттету туралы шешім қабылдады. Диллема 1950 жылдың тамызында Брюссельде өткен Еуропа чемпионатына қатысу үшін міндетті түрдегі жыныс тестілеуден өтуден бас тартқан болатын. Диллема – міндетті түрде жынысын анықтау процедурасынан өтуге жататын алғашқы спортшы болды. IAAF 1950 жылы міндетті жыныс тестілеуін енгізіп, 1992 жылға дейін осы тәжірибені сақтап келді. Диллеманың 200 метр қашықтықтағы 24,1 секундтық ұлттық рекорды күштен шығарылды. 1950 жылдың 13 шілдесінде Диллема Франциядағы халықаралық жарысқа жол тартқанда, Нидерланд жеңіл атлетика федерациясының өкілдері оны тоқтатып, өмір бойына жарыстарға қатысудан шеттету туралы шешім қабылдады.

Тыйым салынғаннан кейін

Дильмеға жарысқа қатысуға тыйым салынғаннан кейін ол Фризеландқа оралды және кем дегенде бір жыл бойы үйінен шықпады. Кейін ол туған қаласында тыныш өмір сүрді және бұл тақырыпта сөйлеуден бас тартты. Бұл жыныстық дамудың овулотестикулярлық бұзылысы (DSD) немесе нағыз гермафродитизм деп те аталады. Оның өмірбаясын жазған Макс Дольль, Y хромосомасы болған Дильмеға соңғы 45 жылда жарысқа қатысуға рұқсат берілмейтінін айтады. Барр денесі тесті (1966 ж.) және Y хромосомасындағы Y хромосомасын немесе SRY генін анықтауға негізделген ПТР (1992 ж.) тесті. 1966 жылдан 2011 жылға дейін Y хромосомасы бар барлық әйел спортшылар жарыстан шеттетілді. Дольль Дильмеғаның интерсекс екенін және овулотестикулярлық DSD-сы болғанын мәлімдейді. Ол 1952 жылы бездеріне операция жасалды. Операция кезінде ұрықтар немесе овулотестис алынып тасталды. Y хромосомасындағы SRY гені – ұрықты анықтайтын фактор, сондықтан Дильмеғада оның шатқасында сүйексіз ұрықтар немесе овулотестис болуы мүмкін. Бұл овулотестис жұмыртқалықтарға қарағанда көбірек тестостерон өндіреді. Тестостерон деңгейінің жоғары болуы Дильмеғаның физиологиялық ерекшелігі болғанына қарамастан, бәсекелестікке қатысты әділетсіз деп есептелді.

Оңалту

Дильманың қайтыс болғаннан кейін көп ұзамай, Голландия Корольдік Жеңіл атлетика федерациясының директоры оның отбасына оның шұғыл түрде дисквалификацияланғаны үшін кешірім сұрады және оның 200 метрлік жеке ең жақсы нәтижесі қайта жаңартылды. 2014 жылы Идс Виллемсма Дильмаға ескерткіш мүсін жасады, ол қазір Лиуварденде орнатылған. Амстердамда оның құрметіне көше аталды.