Кіріспе
Трапрайн Лоу – Шотландияның Шығыс Лотиандағы Хэддингтоннан шығысқа қарай орналасқан төбе. Бұл төбеде төбелік қамал немесе, мүмкін, оппидум орналасқан, оның ең үлкен ауданы шамамен ... құрады. Осы төбеде Трапрайн Лоу қазынасы табылған, бұл Рим империясының шеңберінен тыс жердегі ең ірі рим күміс қоймасы, онда тамаша күміс бұйымдары бар еді. Теңіз деңгейінен шамамен ... биіктіктегі төбе б.з. 1500 жылға дейін жерлеу орны болған, ал б.з. 1000 жылдан кейін қоршаулардың белгілері анықталған. Келесі ғасырларда қоршаулар көп рет қайта салынды және жаңадан орнатылды. Археологиялық қазбалар көрсеткендей, төбе соңғы темір дәуірінде, б.з. 40 жылдан бастап 2 ғасырдың соңына дейін (Антонин қабырғасы күзетілген кезеңде) пайдаланылған. Біздің заманымыздың 1 ғасырында римдіктер осы аймақтағы британдық тайпа болып табылатын Вотадини тайпасын тіркеген, ал Трапрайн Лоу олардың Птолемей Курия деп атаған маңызды елді мекендерінің бірі болған деп саналады. Олар өздерінің атының бритондық нұсқасы – Гододин атымен патшалық құрды, және Трапрайн Лоу Дин Эйдинге (қазіргі Эдинбургтегі Кастл Рок) көшкенге дейін олардың астанасы болды деп есептеледі. 1938 жылы төбенің бір бөлігі аудандық кеңеске жол құрылысына арналған тас карьері ретінде жалға берілді, бұл ландшафтқа айтарлықтай зиян келтірді.
Атау тарихы
Бұл төбе тек 18-шы ғасырдың соңында Traprain Law деп аталды, оның аты жергілікті шағын елді мекеннен алынған. Бұл этимологиялық тұрғыдан Cumbric тіліндегі атау, ол уэльс тіліндегі tref "шаруашылық" және pren "ағаш" немесе bryn "төбе" сөздерімен туыс. Law сөзі ежелгі ағылшын тіліндегі hlāw сөзінен шыққан, ол "төбе" дегенді білдіреді. Бұрын ескі карталарда Данпендирлау деп белгіленген. Бұл атау 1630 жылы басылған картада кездеседі. 1547 жылы ағылшын шапқыншылығы туралы ескерту үшін төбеге сигналдық маяк орнатылған кезде "Dounprenderlaw" деген басқаша жазу қолданылды. Жергілікті тұрғындар, әсіресе оны бағдаршам ретінде пайдаланатын балықшылар арасында, оны әлі күнге дейін Дунпельдер деп атайды. Бұл атау да этимологиялық тұрғыдан Cumbric тіліне жатады, уэльс тіліндегі din "бекініс" және pelydr "найзашағарлар" сөздерімен туыс, демек "найзашағарлар бекінісі". Dun сөзі сонымен қатар шотланд гаэль тіліндегі dùn сөзінен, яғни "бекініс" деген мағынадан шыққан болуы мүмкін. Мэри Стюарттың "Мерлин трилогиясында" Traprain Law Лотиан патшасы Лоттың астанасы "Данпельдир" ретінде суреттеледі.
Археология
Керл мен Кри басқаратын топ 1914 жылы алғашқы қазба жұмыстарын бастап, 1923 жылға дейін оларды жалғастырды, нәтижесінде шөп астындағы қиыр-қиыр тас және ағаш үйлердің қабаттары табылды.
Трапрайн заң қазынасы
1919 жылы Александр Ормистон Керл күміс заттардан тұратын қазынаны тауып алды. Бұл қазына Трапрайн қазынасы немесе Трапрайн төбесінің қазынасы деп белгілі. Рим дәуіріне жататын, кесілген күмістен тұратын бұл табыс, бұрын қазылған елді мекеннің шекарасындағы шұңқырда жасалды. Қазынамен бірге төрт галл монетасы табылды: император Валенстің (364–378 жылдары билік еткен), үш Аркадийдің (383–408 жылдары билік еткен) және бір Хонорийдің (393–423 жылдары билік еткен) монеталары. Бұл оқиғаны римдіктер Британияны тастап кеткеннен кейінгі біздің заманымыздың бесінші ғасырына жатқызады. Кейбір заттардың сапасы олардың Рим, Равенна, немесе мүмкін Антиохия немесе Константинополь сияқты алыс қалалардан келгенін көрсетеді. Көптеген заттар қиратылып, кесілген, тек бір бөлігі ғана толық сақталған. Табылған заттардың көп бөлігі дастарқан күмісі болды, сонымен қатар ерте христиандық заттар мен римдік офицердің киімінің қалдықтары да кездесті. Алғашқыда бұл заттардың шетелден жасалған шабуылдан әкелінгендігі болжалды, себебі заттар бөлісу үшін дайын күйде еді. Кейінірек Мильденхолл қазынасы (Суффолк) және Хоксн қазынасы (Суффолк) сияқты табылған заттар, осындай күміс заттардың Рим Британиясында қолданылғанын көрсетті. Тағы бір болжам бойынша, бұл қазына Вотадиндердің Адриан қабырғасынан жасаған шабуыл кезінде әкелінген болуы мүмкін. Сонымен қатар, күміс шотландтар, пикттер және англдардың шабуылынан әлсіз тайпаларды қорғау үшін жалдамалы әскерлерге төленген ақы ретінде берілген, ал күміс жеткілікті монета болмағандықтан алтынға айналдырылған болуы мүмкін. 1939 жылы Круден, ал 1947 жылы Берсу қосымша қазба жұмыстарын жүргізді. Жинақ тиісінше қалпына келтіріліп, Эдинбургтағы Ұлттық Ескіліктер мұражайына жіберілді және қазір Шотландия Ұлттық мұражайының қамқорлығында сақталуда.
Фольклорлық
Аңыз бойынша, Трапрайн заңы – бұл Сент-Мунгоның анасы Тенуаның, әкесі Лот патша немесе Леудонус, Оуэйн маб Уриеннен жүкті екенін білгенде тасталған тік жар. Құдайдың құдіретімен құтқарылған ол қайықпен Калрос қаласындағы Сент-Серф қауымына жеткізілді, онда Кентигернді дүниеге келтірді, кейіннен ол Мунго деп те аталды.
Геодезия
1891 жылға дейін Трапрайн төбесі Шығыс Лотианның 6 дюймдік және 1:2500 Ordnance Survey карталарының бастапқы меридианы болды. Одан кейін Шығыс Лотиан карталары Абердинширдегі Бак төбесінің меридианы бойынша жасалды.
Геология
Трапрайн Лоу, жақын маңдағы Бервик Лоу және Бас Рок сияқты, фонолиттің сирек кездесетін тау жынысының үлгісі болып табылады. Ол шамамен 350 миллион жыл бұрын, карбон кезеңінің Балаган қабатындағы құмтастарға, сазтастарға және доломиттенген әк тастарға лаколит түрінде енген. Кен орындарын қазу барысында құмтас пен тақтатастан жасалған ірі ксенолиттер табылған және олар туралы толыққанды мәліметтер жазылған. Мұқият оптикалық және химиялық талдаулар содалит, оливин және апатиттың шағын мөлшерде бар екенін анықтады.