Кіріспе

АҚШ соғыс кемесі

Бірінші USS Intrepid – Бірінші Барбарий соғысы кезінде АҚШ Әскери-теңіз күштеріндегі тұтқынға алынған кеч. "Интрепид" 1798 жылы Наполеонның Мысыр жорығы үшін Францияда салынған. Кеме Триполиге сатылып, "Мастико" болып қызмет етті. Бұл бомба кечтерінің бірі, Триполидің бірнеше кемесі Филадельфияны 1803 жылғы 31 қазанда басып алды, себебі америкалық фрегат Триполиден шамамен 8 шақырым шығысқа қарай белгісіз Калиуза рифіне шапқаннан кейін тез суға батып кеткен.

Ұстау

Лейтенант Стивен Декатурдың басқаруындағы шхуна «Энтерпрайз» 1803 жылғы 23 желтоқсанда Триполиден Константинопольге түрік туымен және паспортсыз бағыт алған «Мастико» кешін басып алды. Аудармашы іздеуге көп уақыт кеткен соң, кештің құжаттары және Филадельфияға қарсы операцияларға қатысқандығын көзімен көрген ағылшын кеме капитанының куәлігі американдық эскадрилья командирі коммодор Эдвард Преблді «Мастико» заңды олжа екеніне көндірді. Ол оны АҚШ Әскери-теңіз күштеріне қосып, «Интрепид» деп атады. «Интрепид» кемесінде хирург Льюис Херман басқаратын шағын күшті қалдырып, Декатур 60 әскерін фрегаттың палубасына жетеледі. Ұзаққа соқпай, америкалықтар кемеге бақылау орнатып, оны өртей бастады. Декатур, жанатын фрегаттан соңғы болып шыққан адам, «Филадельфия» кемесінде оның шыршалық палубасының люктері мен терезелерінен жалын шыққанша қалды. Ол кемеден шыққанда, оның такелажы мен жоғарғы бөлігі өртеніп жатты. «Интрепид» қашып бара жатқанда жағалаудағы артиллерия атысты, бірақ өрттің ыстығынан оқтар атқан тасталған «Филадельфия» да жауап берді. Тулонды блокадалап тұрған Лорд Нельсон «Интрепид» ерлігі туралы естігенде, оны «заманның ең батыл және қаһармандық әрекеті» деп атады. «Интрепид» 19 ақпанда Сиракузаға оралды, ал келесі күні экипажы бастапқы кемелеріне қайтты. Кеш Сиракузада, эскадрилья келесі бірнеше ай теңізде болғанда, бір кордман мен бірнеше матроспен қалды. 1 маусымда ол госпитальдық кемеге айналып, шілде айына дейін осы қызметін жалғастырды. 12 тамызда Сиракузадан Мальтаға аттанып, эскадрилья үшін жаңа жабдықтарды алғаннан кейін 17 тамызда қайта жолға шықты. 22 тамызда Триполи маңында эскадрильяға қосылды.

Өртке қарсы кеме

Бір аптадан кейін ол "қозғалмалы жанартау" ретінде жабдықтауға кірісті және Триполи қабырғаларының жанындағы корсарлық флоттың ортасында портына жіберіліп, жарылуға тиіс болды. Кемеге 100 баррель ұнтақ және 150 бекітілген снаряд салынды, жарылғыш заттарға дейінгі оқшаулаулар 15 минут бойы жанғанына есептелді. Барлық кемелердің шеберханалары жұмысқа тартылды және 1 қыркүйекте дайын болды, бірақ қолайсыз ауа райы операцияны 4 қыркүйекке дейін кешіктірді. Сол күні лейтенант Ричард Сомерс өртке қарсы кеменің басқаруын өз қолына алды. Миссияға еріктілердің арасында мичман Генри Уодсворт және он теңізші болды. "Интрепид" кемесі жолға шыққаннан кейін, мичман Джозеф Израиль коммодор Преблдің соңғы сәттегі бұйрықтарымен келді және экспедицияға қатысуын талап етті. Екі ең жылдам қайық миссиядан еріктілерді қайтарып әкелуге таңдалып алынды. 4 қыркүйек күні сағат сегізде "Интрепид" Аргус, Виксен және Наутилус кемелерімен бірге портың кіреберісіндегі жартастарға дейін эскорттап жеткізілді, қайтып келе жатқан қайықтарды және экипажды бақылау үшін сол жерде қалды. "Интрепид" жау флотына жақындағанда, олар анықталып, жағалаудағы батареялардан карронадалармен атылды. 8:30-да "Интрепид" соңғы орнына жеткенге дейін жарылып, барлық айналаны жарықпен нұрлатты және корпустың, мачталардың, такелаждың және жарылған снарядтардың барлық бағытта таралуына себеп болды, борттағы барлығы қаза тапты. Күткен эскадрильяның алаңдаған экипажы үлкен жарылыстан дірілдеді, бірақ бұл сәтте миссияның нақты тағдырын анықтай алмады. Олар түн бойы сол жерде болды, қайықтар еріктілермен оралып келер деген үмітте, бірақ таңертең күннің шуағы болған оқиғаны көрсеткенде үміттері ақталмады. Коммодор Пребл кейіннен қарсылас кемелерге шабуыл жасауға тырысқандарын және Сомерстің кемесін, өзін және экипажын тұтқынға түсуден және құлдыққа түсуден сақтау үшін жоюға шешім қабылдағанын қорытындылады, бірақ жарылысқа әкелген нақты оқиғаларды білу мүмкін болмады.

Салдары

Кемедегі 13 теңізшінің дене қалдықтары жарылыстан кейінгі күні жағаға шығып, ашуланған жергілікті тұрғындар оларды көшеде сүйреп әкетті. Дендер Триполидің сыртындағы белгісіз жаппай қабірге жерленді. 1949 жылы Ливия үкіметі дене қалдықтарын эксгумациялап, қазіргі зиратқа көшірді. Антарктидаға екі экспедицияға қатысқан контр-адмирал Ричард Х. Крузен 1949 жылдың 2 сәуірінде қаза тапқан теңізшілерге арналған ескерткішті ашу салтанатында АҚШ Әскери-теңіз күштерін өкілдік етті. Содан бері Ливия үкіметі қабірді күтіп келеді, бірақ кейде оның күтілуіне немқұрайлы қарады. 2011 жылдың 17 желтоқсанында АҚШ қорғаныс министрі Леон Панетта Триполидегі зиратқа сапар шегіп, қабірге гүл шоғын қойды. АҚШ дене қалдықтарын елге қайтаруды жоспарлап отырған жоқ.