Кіріспе

Комодор АҚШ Әскери-теңіз күштерінде (1774–1833)

Уильям Бэйнбридж (7 мамыр 1774 – 27 шілде 1833) – АҚШ Әскери-теңіз күштерінің комодоры. Американың жас Әскери-теңіз күштерінде ұзақ қызмет еткен кезінде ол Джон Адамс бастап алты президенттің басшылығымен қызмет етті және теңіздегі көптеген жеңістерімен ерекше көзге түсті. Ол «Конституция» сияқты бірнеше танымал әскери кемелерге қолбасшылық етті және Барбария соғыстары мен 1812 жылғы соғыста қызмет етті. Бэйнбридж Солтүстік Африкадағы Ливияның Триполи жағалауында «Филадельфия» кемесінің құлауына да жауапты болды, нәтижесінде ол ұсталды және көп айлар бойы түрмеде отырды. Мансабының соңғы кезеңінде ол АҚШ Әскери-теңіз комиссары болды.

Ерте өмір

Уильям Бэйнбридж Нью-Джерси штатының Принстон қаласында доктор Абсалом Бэйнбридж мен Мэри Тейлордың тұңғыш ұлы ретінде дүниеге келді. Оның әкесі, американдық революция кезіндегі роялист, британдық армияда хирург қызметін атқарды және Нью-Джерси штаты оны мемлекетке қарсы қылмыс жасады деп айыптады, содан кейін американдық роялисттердің талаптары жөніндегі комиссияға зиянды өтеу туралы өтініш берді. Уильямның екі бауыры болды: Джозеф, ол да теңіз капитаны болды, және Джон Т.; сондай-ақ Мэри деген қарындасы болды. 1783 жылы әкесі Англияға кеткен соң, ол Нью-Джерси штатының Миддлтон қаласындағы анасының әкесі, Джон Тейлордың тәрбиесінде өсті. Анасы денсаулығының нашарлығына байланысты қалды (бірақ әкесі АҚШ-қа оралып, 1807 жылы Нью-Йорк қаласында қайтыс болды).

Теңізге дейінгі қызмет

Жасөспірім шағында Уильям Бэйнбридж денесі күшті және сергекті, әрі еріншекті мінезге ие болды. Ол Делавэр өзеніндегі кемелерде теңізшілікке оқытылды, сол кезде бұл өзенде жүзу үшін жоғары шеберлік қажет болғандықтан, теңізшіліктің ең жақсы "мектебі" деп есептелді. Бэйнбридж 1792 жылы шағын сауда кемесі "Канторда" қызмет етті. 1796 жылы Бразилиядан оралғаннан кейін, Бэйнбридж 140 тонналық, төрт 9 фунттық зеңбірекке ие "Хоуп" сауда кемесінде қызмет етті. Ол Бордодағы Гаронна өзені портында төртінші сапарына дайындалып жатқанда, жақын маңдағы кеме капитаны, кемесінде бүлік болғандықтан, Бэйнбриджге көмек сұрады; жеті теңізшіге қарсы тұрса да, оқ-дәрі жарылысынан ауыр жарақат алған Бэйнбридж тәртіпті қалпына келтіруге мүкіндік берді. Оның батылдығы мен кеме жүргізу және теңізшілік дағдыларын мойындағандықтан, 1796 жылы он тоғыз жасында ол сол кеменің капитаны болып тағайындалды.

АҚШ әскери-теңіз флотында қызмет

Бэйнбридж бірнеше соғыста қызмет етті және «Джордж Вашингтон», USS Philadelphia және USS Constitution сияқты АҚШ Әскери-теңіз күштерінің бірқатар танымал алғашқы кемелерін басқарды. Соңында, ұзақ теңізшілік мансабының аяқталуымен, теңіз комиссарлары кеңесінің мүшесі болды.

Соғыс шамасы

1798 жылы АҚШ Әскери-теңіз күштері құрылғанда, Бэйнбридж теңіз офицерлерінің қатарына енді және 1798 жылдың қыркүйегінде "Ретальиация" шхунасының аға лейтенанты болып тағайындалды. Ол капитан Уильямспен бірге "Норфолк" кемесінде Батыс Үндістан суларында патрульдеуге бұйрық алды, екеуі де "Монтесума" фрегатының командирі Мюррейдің басқаруында болды. 1798 жылдың 20 қарашасында лейтенант Бэйнбридж 44 зеңбірегі бар "Волонтиер" және 40 зеңбірегі бар "Л’Инсуржент" екі француз фрегатына қарсылықсыз "Ретальиацияны" тапсырды, себебі ол оларды британдық соғыс кемелері деп жаңылыстырып, оларды таныстырмай жақынға келді. Бэйнбридж және оның экипажы "Волонтиерге" жеткізілді, онда екі француз фрегаты жақын маңдағы басқа американдық кемелерді қуалауын жалғастырды. Американдықтарды ұстауға асығысқанда, Бэйнбридж "Л’Инсуржент" француз командирі, капитан Сент-Лоранға американдық күш туралы ескерту жасады, бұл Сент-Лоранды өзінің серіктерін күтуге мәжбүр етті. "Ретальиация" - АҚШ Әскери-теңіз күштерінің жаңа құрылған алғашқы кемесі, ол қарсылықсыз тапсырылды. Бэйнбридж осы әрекеті үшін жазаланбады. 1799 жылдың наурыз айында Бэйнбридж 18 зеңбірегі бар "Норфолк" бригінің командирі болып тағайындалды және француздарға қарсы теңіз сапарына шығуға бұйрық алды.

Бірінші варвар соғысы

1800 жылы Бірінші Барбарий соғысы басталар алдындағы айларда Бэйнбриджге АҚШ-тың Жерорта теңізіндегі сауда кемелерін тұтқындаудан сақтау үшін Алжирдің Дейіне төленетін сыйлықты жеткізудің қиын міндеті тапсырылды. 24 зеңбіректі USS Джордж Вашингтонға келген соң, ол портовый лоцманның кемені портының үстіндегі бекіністің зеңбіректерінің тікелей астына бағыттауына рұқсат берді. Ол келгеннен кейін Дей Бэйнбриджден кемесін алжирлік елшіні және Константинопольге арналған сыйлықтарды тасымалдауға, сондай-ақ саяхат барысында алжирлік туды көтеруге талап етті. Джордж Вашингтон бекіністің қаруларының алдында тұрғанда және Дейдің кемелері мен әскери қызметкерлерімен қоршалып, Бэйнбридж түрмеге түсуден қорқып, алжирлік туды мачтасына көтеріп, Константинопольге жануарлар мен құлдарды сыйлық ретінде жеткізді. Президент Джефферсон Барбарий пират мемлекеттеріне пара берудің тиімсіз екенін түсінді және күш қолдануға шешім қабылдады. 1803 жылдың 21 мамырында Бэйнбридж Ливияның Триполи қаласын блокадалауға міндеттелген USS Philadelphia кемесінің басқарушысы болып тағайындалды. 1803 жылдың 21 қазанында Бэйнбридж кемені белгісіз рифке тіреп алды. Бэйнбридж кемені жағалауға қатыстырып, жағдайды анықтау үшін кеме айналысын жүргізбей, жағдайды нашарлатты. Бес сағат бойы Триполи канонерлік кемелерінен оқ жаудырғанмен, күшті фрегатқа жақынға тиген оқ болмады, сондықтан Бэйнбридж бас иіп, капитуляциялауға шешім қабылдады. Ол бұрын барлық ұсақ қаруды тастауға, оқ-дәрі қоймасын сумен толтыруға және теңіз сигналдары кітабын жоюға бұйрық берді. Біраз уақыттан кейін, кеме жоғары толқынмен судан көтеріліп, Триполи пашасының қолына түсті. Бэйнбридж және оның экипажы Триполиде он тоғыз айға қамалды. 1804 жылдың 16 ақпанында лейтенант Стивен Декатур "Интрепид" кемесімен Триполи портына түнгі шабуыл жасап, Филадельфияны жойды. Адмирал Хорацио Нельсон бұл шабуылды "заманның ең батыл және қаһармандық әрекеті" деп атады. Филадельфия мен оның экипажының тұтқындалуы президент Джефферсонды 1805 жылы Триполиге, өзінің қатал және принципті дипломатиясымен танымал бұрынғы армия офицері Уильям Итонды жіберуге итермеледі. Бұл АҚШ-тың шетелдік үкіметті құлату бойынша алғашқы құпия операциясы болды, мақсаты – 300 американдық тұтқындарды босату. Уильям Итон Триполиді Дернадан бастап басып алу үшін шамамен 20 христиан (олардың сегізі – АҚШ теңіз жауынгерлері) және шамамен 100 мұсылман жалдамалы сарбаздардан тұратын топ құрды. Ол Пресли О'Бэннон басқаратын теңіз жауынгерлерінің шағын отрядымен және оның жалдамалы күштерімен 500 мильден астам жол жүрді. "Аргус" кемесінің капитаны Исаак Халл теңізден қолдау көрсеткен, тиімді "бірлескен операция" жүргізілді. Итон 1805 жылдың 27 сәуірінде Дерна шайқасында шабуылға жетекшілік етті. Қаланың басып алынуы, "Теңіз жауынгерлері әніндегі" "Триполи жағалауларына" деген танымал сөздері және Триполиге одан әрі ілгерілеу қаупі маусымда Тобиас Лир мен коммодор Джон Роджерстің Триполи пашасымен келіссөздер жүргізуіне ықпал етті. Пребл эскадрильясының төрт рет бомбалауынан кейін Бэйнбридж 1805 жылдың 3 маусымында Триполи түрмесінен босатылып, АҚШ-қа оралды және жылы қарсы алынды. Көп ұзамай оның капитуляциясын зерттеуге тағайындалған әскери сот оның қандай да бір құқықбұзушылық жасағанына дәлел таппады және оған қызметін жалғастыруға рұқсат берді. Бостандыққа шыққаннан кейін ол тұтқында болған кезеңде жоғалтқан кірісін өтеу үшін сауда флотына қайта оралды. Бэйнбридж 1809 жылы "Президент" фрегатының басқарушысы болып тағайындалды және сол жылдың қыркүйегінен бастап Атлант мұхитының жағалауында патрульдеуге кірісті. 1810 жылдың маусымында Бэйнбридж құрлыққа ауыстырылды.

1812 жылғы соғыс

15 қыркүйекте, 1812 жылғы Ұлыбритания мен АҚШ арасындағы соғыс басталғаннан кейін көп ұзамай, Бэйнбридж 44 зеңбіреклі USS Конституциясы фрегатына командир болып тағайындалды, капитан Исаак Халлдың орнына келді. Конституция – 1533 тонналық, 24 фунтты зеңбіректермен қаруланған, 1072 тонналық 18 фунтты фрегатты жаулап алған алып фрегат болды. Бэйнбридж басшылығымен ол Оңтүстік Атлантикада теңіз саяхатына жіберілді. 1812 жылдың 29 желтоқсанында Бэйнбридж Бразилия жағалауында 38 зеңбіреклі «Ява» кемесімен кездесті. «Ява» – 18 фунтты зеңбіректермен қаруланған, 1083 тонна салмақты, бұрын француз фрегаты «Реномме» болған кеме. Оның экипажында капитан Генри Ламберт басқаратын 300 теңізші болды және ол Шығыс Үндістанға жол тартқан. Жаңа тағайындалған Бомбей генерал-лейтенанты Гислоп пен оның штабын, сондай-ақ Сент-Хеленаға, Жақсы Үміт мүйісіне және Үнді және Қытай теңіздеріндегі британдық порттарға жіберілген хабарламаларды алып жүрген. Оның экипажында тәжірибелі теңізшілер аз болды, ал теңізшілердің көпшілігі бір күн ғана зеңбірекпен оқ ату жаттығуын өткен. Бэйнбридж басшылығымен «Конституция» экипажы жақсы жаттығудан өткен. «Ява» қиратылды, оның такелажы дерлік толығымен жойылды және «Конституцияға» орташа зиян келтірген кезде, «Конституцияның» рулін атып түсіру және төменгі мачталарды зақымдау (олар үлкен диаметріне байланысты құлаған жоқ) арқылы басылуға мәжбүр болды. Шайқас барысында Бэйнбридж екі рет жараланды, бірақ командалық қызметін сақтап қалды. «Ява» сол жылдың басында осындай күшпен жаулап алынған «Герриер» мен «Македонияға» қарағанда өте жақсы қарсылық көрсетті. «Ява» үлкен «Конституцияны» оның гигі атып түсірілгенге дейін асырып өтті. Егер «Конституция» кішкентай диаметрлі мачталармен салынған болса, ол мачталарынан айырылар еді. Әйгілі болғандай, «Конституцияның» мачталары соншалықты кең болғандықтан, «Явадан» атылған 18 фунттық ядролар оларды тесіп өте алмады. Үш сағатқа созылған қаһарлы шайқастан кейін «Конституция» жеңіске жетті. «Яваға» келтірілген ауыр зақымдар мен Америка жағалауынан үлкен қашықтық болғандықтан, Бэйнбридж британдық фрегатты өртеп, батыруға шешім қабылдады.

Екінші варвар соғысы

Ұлыбританиямен соғыс аяқталғаннан кейін, АҚШ 1815 жылғы Екінші Барбария соғысына (сонымен қатар Алжир соғысы деп те аталады) қатысты. Бұл АҚШ пен Осман империясының Солтүстік Африкадағы Триполи, Тунис және Алжир билеушіліктері арасындағы екінші соғыс болды, олар Барбария мемлекеттері деп біріктірілген. 1815 жылдың 3 наурызында АҚШ Конгресі Алжир билеушілігіне қарсы теңіз күшін жөнелткенге рұқсат берді, және екі эскадрилья жиналып, соғысқа дайындалды. Бэйнбридж Барбария қарақшыларына қарсы күресті және Алжирге блокаданы сақтау, американдық теңіз күшінің мүмкіндіктерін көрсету және Стивен Декатур мен Уильям Шейлер орнатқан бейтараптық пен бейбітшілікті қамтамасыз ету үшін жіберілген АҚШ эскадрильясының командирі болды. Соғыс 1815 жылы АҚШ-тың жеңісімен аяқталды.

"Компутерлік кеме"

Бэйнбридж Канованың Джордж Вашингтон мүсінін Италиядан Бостонға өз флагманы «Колумб» кемесімен жеткізді. Мүсін Бостонға жеткізіліп, Солтүстік Каролина штатының Рали қаласына тасымалданды, содан кейін 1821 жылғы 24 желтоқсанда Солтүстік Каролина штатының ғимаратының ротондасына орнатылды.

Кейінгі өмірі

1820 жылы Бэйнбридж Стивен Декатурдың Джеймс Барронмен болған дуэлінде екінші болып қызмет етті, нәтижесінде Декатур қаза тапты. Декатурдың әйелі, сондай-ақ көптеген тарихшылар Бэйнбридждің жас, бірақ одан әйгілі Декатурға ұзақ уақыт бойы ашуы бар екенін және дуэльді осылай ұйымдастырғанын, соның салдарынан бір немесе бірнеше дуэльшінің жарақаттануы немесе қаза табуы мүмкін болғанын айтады. 1824-1827 жылдары ол Теңіз комиссарлары кеңесінде қызмет етті. Ол 1833 жылғы шілдеде Филадельфияда қайтыс болды және Христос шіркеуінің зиратында жерленді.

Мұра

Бэйнбридждің ұлы Уильям Младший және төрт қызы (Мэри Тейлор Бэйнбридж Джаудон, Сьюзан Паркер Хейс, Луиза Алексина Бэйнбридж және Люси Энн Бэйнбридж) қалды. Ол Пенсильвания штатының мемлекеттік облигацияларына салынған ақшаны мұра етті, олар сатылып, басқа жобаларға инвестицияланды. Америка Азамат соғысынан кейін Мэри Т. Джаудонның облигацияларын күйеуінің інісі Сэмюэл Джаудон дұрыс басқармады, нәтижесінде ол АҚШ Жоғарғы Сотында қарастырылған «Джаудон v. Данкан» ісіне айналды. Содан бері бірнеше әскери-теңіз кемелері оның құрметіне USS Bainbridge деп аталып келді, соның ішінде АҚШ Әскери-теңіз күштерінің алғашқы эсминеці (Bainbridge), бірегей ядролық қуатпен жұмыс ілейтін эсминец/крейсер (Bainbridge) және заманауи Bainbridge. Соңғы кеме 2009 жылы сомалилік қаракшылардың жасаған қастандығынан құтқарылған кеме ретінде танымал. Қазірде жабық АҚШ Теңіз оқу орталығы Бэйнбридж, Порт Депозит, Сесил округі, Мэриленд штаты, оның құрметіне аталған. Оның есімімен аталған басқа да жерлерге: Вашингтон штатындағы Бэйнбридж аралы, Огайо штатындағы Бэйнбридж қалашығы; Джорджия штатындағы Бэйнбридж, Декатур округінің орталығы; Индиана штатындағы Бэйнбридж; Нью-Йорк штатындағы Бэйнбридж; Филадельфиядағы Бэйнбридж көшесі; Вирджиния штатындағы Ричмондтағы Бэйнбридж көшесі және Флорида штатындағы Таллахассидегі Олд Бэйнбридж жолы жатады. Бронкстағы Бэйнбридж даңғылы, Нью-Йорк, сондай-ақ Уильям Бэйнбридждің есімімен аталған, ол Бронкстың Норвуд ауданындағы Стивен Декатурға арналған Декатур даңғылының жанынан өтеді. Алабама штатының Монтгомери қаласындағы Бэйнбридж көшесі, штаттық Капитолий ғимараты орналасқан көше де Бэйнбридждің құрметіне аталған. Сол Бэйнбридж көшесіне параллель және оның батысынан тікелей басталатын көшелер Барбарий соғысы/1812 жылғы соғыстағы теңіз батырларының есімдерімен аталады: Стивен Декатурдың есімімен аталған Декатур көшесі; Исаак Халлдың есімімен аталған Халл көшесі; Томас Макдонаудың есімімен аталған Макдонау көшесі; Джеймс Лоуренстің есімімен аталған Лоуренс көшесі және Оливер Хазард Перридің есімімен аталған Перри көшесі. Бэйнбридж сонымен қатар Крик соғысы кезінде Тускеги, Алабама маңында салынған Бэйнбридж бекінісінің аты болды.