Кіріспе

Италиялық өндіруші, тегі.

Бас кеңсесі Ивреа қаласында, Турин метрополиялық қаласында орналасқан компания 2003 жылдан бері Telecom Italia тобының құрамында. Компания өнім дизайнымен танымал, 1964 жылы таныстырылған алғашқы коммерциялық бағдарламаланатын үстел калькуляторларынан бастап, 1970 жылы Италияның Өнеркәсіптік Дизайн қауымдастығынан (ADI) «Compasso d'Oro» сыйлығын жеңіп алған 1969 жылғы Olivetti Valentine тегіш машинасына дейін. Olivetti тарихында 16 рет «Compasso d'Oro» сыйлығына ие болды.

Негізін қалау

1908 жылы Камилло Оливетти Италияның Ивреа коммунасында теру машинасы өндіруші компанияны құрды. Фирманы негізінен оның ұлы Адриано Оливетти дамытты. 1930 жылы Оливетти алғашқы шетелдегі өндіріс орнын ашты, ал 1948 жылы Divisumma электрлі калькуляторын шығарды. Olivetti 1959 жылы Италияның алғашқы электрондық компьютерін – транзисторлық Elea 9003-ті жасады және сол жылы Underwood Typewriter Company компаниясын сатып алды. 1964 жылы компания өзінің электроника бөлімін американдық General Electric компаниясына сатты. Жаңа несие алу үшін банкирлер компанияның электрондық бөлімі General Electric компаниясына сатылуын талап етті. Компания жаңа есептеу өнімдерін өздігінен дамытуын жалғастырды, соның ішінде Programma 101 – коммерциялық өндірістегі алғашқы бағдарламаланатын калькуляторлардың бірі болды. 1970-ші және 1980-ші жылдары Olivetti Еуропада кеңсе машиналарын өндірушілердің ішіндегі ең ірісі және IBM-нен кейін Еуропадағы екінші ірі компьютерлер өндірушісі болды. Оливетти 1950-ші жылдардан бастап Томас Дж. Уотсонды IBM-нің өнеркәсіптік дизайнға қатысты көзқарасын өзгертуге шабыттандырды. 1980 жылы Olivetti Индонезияда Dragon Computer & Communication арқылы өнімдерін таратуды бастады. 1981 жылы Olivetti Страсбург пен Люксембургтегі Еуропалық Парламент үшін электрондық дауыс беру жүйелерін орнатты. 1986 жылы компания АҚШ-тың Litton Industries компаниясынан Германиядағы ірі кеңсе жабдықтарын өндіруші Triumph Adler компаниясын сатып алды, ол теру машиналарының да өндірушісі болатын. Осы сатып алудың нәтижесінде Olivetti Еуропаның жазу машиналары нарығының 50 пайызын иеленді. 1994 жылдың қыркүйегінде компания президенті Эльсерино Пиол басшылығымен Olivetti Telemedia іске қосылды. 2003 жылдан бері Olivetti Telecom Italia тобының құрамына бірігу арқылы кірді.

Дизайн

[А] дизайнға ден қою кең ауқымды корпоративтік философияға айналды, ол аралықтың пішінінен бастап жарнама плакатының түс схемасына дейін барлық нәрсені қамтыды. |Жонатан Мартин |Компаниялар тарихының халықаралық анықтамалығы |дерегі: Olivetti S. p. A., 34 том, 316 бет.

Olivetti өнімдерінің дизайнына ерекше назар бөлгенімен әйгілі болды, бұл 1930 жылдардың соңында басталған, шамамен 60 жылға созылған белгілі сәулетшілермен және дизайнерлермен ынтымақтастық арқылы жүзеге асты. Сәулетші және дизайнер Этторе Соттсас 1950 жылдардың соңында Olivetti-ге кеңес беруді бастады және 1958 жылы Tekne 3 теру машинасы, 1959 жылы Elea 9003 компьютері, ал кейіннен 1964 жылы Praxis 48 теру машинасы және 1969 жылы Valentine портативті теру машинасы сияқты бірқатар өнімдерді жобалады. 1954 жылы Марио Чоу Olivetti компаниясына қосылды және коммерциялық компьютер жасауға жауапты команданы басқарды. 1957 жылы команда Elea 9001 құрамын жасады. Чоу 500 инженерден тұратын команданы басқарды және Elea 9003-қа транзисторларды қосуға шешім қабылдады, ал 1966 жылы TCV 250 бейне дисплей терминалын жасады. Марио Беллини мен Этторе Соттсас, сол кезде Olivetti дизайнын басқарған, Джордж Соуден мен Джеймс Ирвин сияқты дизайнерлерді жұмысқа алды. Соуден 1970 жылдан 1990 жылға дейін Olivetti-де жұмыс істеді және 1978 жылы компанияның алғашқы үстел компьютерін, Olivetti L1-ді жобалады (екі жылдық эргономикалық зерттеулерден кейін). 1991 жылы Соуденнің Olivetti OFX420 факсі үшін жасаған дизайны ADI Compasso d'Oro сыйлығын жеңіп алды. 1999 жылы Мишель Де Луччи Art Jet 10 сия бүркігіш принтерін, сондай-ақ Compasso d'Oro сыйлығын жасады, ал 2001 жылы Gioconda калькуляторын жасады. 1952 жылы Нью-Йорктегі Заманауи өнер мұражайында (MoMA) «Olivetti: Өнеркәсіптегі дизайн» атты көрме өтті. 1969 жылы Париждегі Декоративтік өнер мұражайында тағы бір көрме ұйымдастырылды, кейіннен ол тағы бес қалада көрсетілді. Көптеген Olivetti өнімдері мен дизайнға қатысты мұрағаттық материалдар музей коллекцияларында сақталады, оның ішінде MoMA дизайн коллекциясы, Нью-Йорктегі Купер Хьюитт және Париждегі Помпиду орталығы. 1954 және 2001 жылдар аралығында Olivetti дизайн саласында 16 Compasso d'Oro сыйлығын жеңіп алды. 2022 жылдың мамыр айында Миландағы ADI дизайн мұражайы Podium 16 атты көрмемен осы жетістікке құрмет көрсетті. Olivetti өнім дизайнына ғана емес, сонымен қатар графикалық және сәулет дизайнына да назар бөлді, бұл компания үшін маңызды саналды. Олар Gae Aulenti, Walter Ballmer, BBPR, Egon Eiermann, Figini e Pollini, Ignazio Gardella, Louis Kahn, Le Corbusier, Carlo Scarpa, Giovanni Pintori, Bob Noorda және Lella мен Massimo Vignelli сияқты сәулетшілер мен дизайнерлерді зауыттарды, кеңсе ғимараттарын, көрме залдарын және жарнама материалдарын жобалауға тартты. Джованни Пинтори 1936 жылы Адриано Оливеттидің жарнама бөлімінде жұмыс істеді. Пинтори Olivetti логотипін және компания мен оның өнімдерін жарнамалау үшін пайдаланылған көптеген жарнамалық плакаттарды жасады. 1950 жылдан бастап арт-директор ретінде қызмет еткен кезінде Olivetti-дің графикалық дизайны бірнеше халықаралық сыйлықтарға ие болды, ол Olivetti имиджін қалыптастырған және ХХ ғасыр дизайны тарихында итальяндық эталонға айналған жұмыстарды жасады. Бұл дизайнерлер сондай-ақ Olivetti Synthesis кеңсе жиһаздары сериясын жасады, олар негізінен фирманың штаб-пәтерінде, бүкіл әлемдегі филиалдарда және көрме залдарында орнатылды. Olivetti сонымен қатар Horizon сериясындағы металл өңдеу машиналарын қоса алғанда, кейбір өнеркәсіптік өндіріс машиналарын өндірді.

Жазу машиналары

Olivetti компаниясы 1909 жылы құрылғанда механикалық жазу машиналарымен бастады және оларды 1990 жылдардың ортасына дейін өндірді. 1960 жылдардың ортасына дейін олар толық механикалық болды, ал портативті Olivetti Valentine сияқты модельдерді Этторе Соттсасс жасаған. Tekne/Editor сериясы мен Praxis 48-мен бірге алғашқы электромеханикалық жазу машиналары енгізілді. Editor сериясы жылдам теру чемпионаттары үшін қолданылды. 1969 жылғы Editor 5 осы серияның ең үздік моделі болды, пропорционалды аралықтары және негізделген мәтін шекараларын қолдау мүмкіндігімен. 1972 жылы Lexicon 90-94C сериясының электромеханикалық типтік машиналары IBM Selectric жазу машиналарына бәсекелес ретінде енгізілді. 94c жоғарғы үлгісі пропорционалды аралықтарды және Editor 5 сияқты мәтін шекараларын негіздеді, сондай-ақ түзетуді жеңілдетті. 1978 жылы Olivetti электрондық ромашкалы принтерлер негізінде мәтін өңдеу машиналарын енгізген алғашқы өндірушілердің бірі болды, олар TES 401 және TES 501 деп аталды. Кейіннен ET сериялы жазу машиналары ЖК-сыз (немесе ЖК-мен) және мәтіндік өңдеудің әртүрлі деңгейлері кең таралды. Бұл желідегі модельдер: ET 121, ET 201, ET 221, ET 225, ET 231, ET 351, ET 109, ET 110, ET 111, ET 112, ET 115, ET 116, ET 2000, ET 2100, ET 2200, ET 2250, ET 2300, ET 2400 және ET 2500. 1982 жылы үй пайдаланушылары үшін Praxis 35, Praxis 40 және 45D алғашқы портативті электронды жазу машиналарының бірі болды. Кейіннен Olivetti Praxis 20, ET Compact 50, ET Compact 60, ET Compact 70, ET Compact 65/66, ET Personal сериясы мен Linea 101 сериясын қосты. Ең үздік модельдер 8 жолды ЖК негізделген портативті, мысалы Top 100 және Studio 801, мәтінді 3,5 дюймдік дискетаға сақтау мүмкіндігімен. Кәсіби желі CP/M операциялық жүйесіне негізделген ETV сериялы бейнежазба машиналарымен жаңартылды, ETV 240, ETV 250, ETV 300, ETV 350 және кейін MS DOS операциялық жүйесіне негізделген ETV 260, ETV 500, ETV 2700, ETV 2900, ETV 4000s флопи-дискілері немесе қатты дискілері бар мәтін өңдеу жүйелері. Олардың кейбіреулері (ETV 300, 350, 500, 2900) сыртқы қораптар болды, оларды көптеген ET сериялы кеңсе машиналарына қосымша сериялық интерфейс арқылы қосуға болады, ал қалғандары сыртқы монитормен толықтай біріктірілді, оны үстелдің үстіндегі ұстағышқа орнатуға болады. ET/ETV/Praxis сериялы электрондық жазу машиналарының көпшілігін Марион Беллини жобалаған. 1970-1980 жылдары жазу машиналары нарығы Еуропа мен АҚШ-тың ірі компанияларының басымдылығымен жетілді. Ромашкалы және электрондық машиналары пайда болғанға дейін (содан кейін дербес компьютерлер мен мәтін өңдеу бағдарламалық жасақтамасы) — Olivetti және басқа ірі өндірушілер Азиядан, соның ішінде Brother Industries және Жапонияның Silver Seiko Ltd. компанияларынан күшті бәсекелестікке тап болды. 1994 жылы Olivetti жазу машиналарын шығаруды тоқтатты, өйткені пайдаланушылардың көпшілігі дербес компьютерлерге ауысты.

Компьютерлер

1955-1964 жылдар аралығында Olivetti компаниясы Elea 9003 сияқты алғашқы транзисторлық негізгі компьютерлерді жасады. 1964 жылға дейін 40 ірі коммерциялық 9003 және 100-ден астам кіші 6001 ғылыми машиналар аяқталып, клиенттерге жалға берілді. Бірақ төмен сатылым, екі маңызды менеджердің кетіп қалуы және қаржылық тұрақсыздық 1964 жылы Olivetti-нің бұл саладан бас тартуына әкелді. 1965 жылы Olivetti Programma 101 бағдарламаланатын калькуляторын шығарды, ол алғашқы коммерциялық үстелдік бағдарламаланатын калькуляторлардың бірі саналады. Компьютерлік бөлімін GE-ге сатудан ол бір қызметкердің, Гастон Гарзьераның арқасында құтылды. Ол өнімнің ішкі жіктелуін "компьютерден" "калькуляторға" ауыстыру үшін бірнеше түнді өткізді, соның арқасында шағын команда Olivetti-де қалды және кеңседе жағдай қиынға айналды, себебі бұл кеңістік енді GE-ге тиесілі болды. 1974 жылы компания TC800 шығарды, ол негізгі компьютерге қосылып, қаржы секторында қолданылуы тиіс болған интеллектуалды терминал еді. 1977 жылы оның ізінен TC1800 келді. 1970 жылдары Olivetti екі мини-компьютерлер сериясын да жасап, сатты. "A" сериясы A4 және үлкен A8 өлшемдеріндегі теру машиналарын, ал DE500 және DE700 серияларындағы үстел өлшемдеріндегі компьютерлерді қамтыды. Olivetti-нің алғашқы заманауи жеке компьютері M20, Zilog Z8000 процессорымен 1982 жылы шығарылды. 1983 жылы M20-ден кейін M24 пайда болды, ол DOS және Intel 8086 процессорын (8 МГц) пайдаланған IBM PC-нің клоны болды, ал IBM (4,77 МГц) Intel 8088 процессорын қолданды. M24 Солтүстік Америкада AT&T 6300 ретінде сатылды. Olivetti сондай-ақ DOS және Unix жүйелерін қолдайтын AT&T 6300 Plus-ты да өндірді. АҚШ-та M24 Xerox 6060 ретінде сатылды. Olivetti M28 компанияның Intel 80286 процессоры бар алғашқы жеке компьютері болды. Сол жылы Olivetti M10 ноутбугін шығарды, ол 8085 процессорына негізделген және Еуропада сәтті сатылған Radio Shack TRS 80 Model 100-ге ұқсас болды. Бұл миллиондаған дана сатылған алғашқы ноутбуктердің бірі болды, бірақ оның өзінің сатылымы он мыңнан аспады және екі жыл ішінде өндіріс тоқтатылды. 1980 және 1990 жылдары Olivetti басқа брендтермен бәсекелестікті күшейтіп, PC-ге үйлесімді машиналарды шығаруды жалғастырды. Ол 1991 жылы D33 ноутбугін, оны тасымалдауға ыңғайлы портфельде ұсынды, содан кейін M111, M211, S20, D33, Philos және Echos серияларын шығарды. Quaderno өте қызықты субноутбук болды, ол A5 форматындағы қағаздың шамамен бірдей өлшемінде болды және 20 жылдан кейін пайда болған нетбуктердің прототипі саналды. Olivetti 1995 жылы Envision-ды, толық мультимедиалық жеке компьютерін, қонақ бөлмеде пайдалану үшін ұсынып, өзінің позициясын қайтаруға тырысты, бірақ бұл жоба сәтсіз аяқталды. Gateway да сол кезеңде АҚШ-та Destination 2000 деп аталатын ұқсас өнімді ұсынды, ол да осыған ұқсас коммерциялық нәтижелерге ие болды. Компания 1997 жылы жеке компьютерлер бизнесін сатқанға дейін жеке компьютерлерді әзірлеуді жалғастырды.

Olivetti-нің жеке компания ретінде жойылуы

1990 жылдары Olivetti компаниясының компьютерлік бизнесі қиын жағдайға түсті, себебі АҚШ-тан келген сатушылар мен Тайваньдағы ASUS, MSI, Gigabyte сияқты арзан ПК компоненттерін өндірушілердің бәсекесі күшті болды. Осының арқасында жергілікті жүйе құрастырушылар Olivetti-дің өзі жасаған үлгілерінен арзан бағада ПК ұсына алды. Компания банкротқа жақын тұрды және аман қалу үшін үкіметтен көмек сұрады. 1992 жылы Digital Equipment Corporation компаниясы, американдық әріптестерінің еуропалық компанияларға инвестиция құю толқынында, Olivetti-ге 10% үлесін, шамамен 300 миллион долларға инвестициялау ниетін жариялады. Digital бұған дейін Olivetti-дің жеке компьютерлерін Еуропада сатқан, ал инвестиция Digital-дің Alpha процессорын Olivetti-дің жұмыс станцияларында пайдалануға мүмкіндік берді. Инвестициялық бағдарлама 18 айдың ішінде екі кезеңде жүзеге асырылды, сондай-ақ қосымша акциялар сатып алынды. Компаниялардың серіктестігі, Digital-дің Alpha платформасын дамытуға бағытталған қарым-қатынасты нығайта отырып, Olivetti-ге қолдау көрсету мақсатымен келесі екі жылда дамыды. Бірақ, өнімдерді өзара сатудан түскен кіріс көбінесе Olivetti-ге тиесілі болды. 1993 жылы Digital-ден 125,3 миллиард лира түсім алды, ал Digital Olivetti-ге бар болғаны 9,9 миллиард лиралық өнім сатты. Digital Olivetti-дің лазерлік принтерлерін және ноутбуктерін сатып алуын жалғастырды, бірақ өзінің жеке компьютерлерін өндіруге кірісті және ноутбук өнімдерін де жасауды жоспарлады. Сонымен қатар, Olivetti Alpha негізіндегі өнімдерді енгізуде кешікті, ақырында Digital-дің өнімдеріне негізделген модельдерді шығарды. Digital-дің қаржылық жағдайы нашарлап, тоқсан сайынғы зиянға ұшырады және жұмыстан босатуға байланысты шығындар туды. Сондықтан компания өз үлесінің 7,8%-ын 150 миллион долларға сатты. Өзгерістерге ұшыраған компания, 1997-1999 жылдары телекоммуникация саласына бұрылғанша, теру машиналарын жасаудан жеке компьютерлерге көшті. 1997 жылы жеке компьютерлер бизнесін бөліп шығарды, ал 1998 жылы компьютерлік қызметтер бизнесінен айрылды. Осы процесте қызметкерлердің шамамен үштен екісі жұмыссыз қалды. 1999 жылы Люксембургтегі Bell S. A. компаниясы Olivetti-дің бақылау үлесін сатып алды, бірақ екі жылдан кейін оны Pirelli және Benetton топтарынан құралған консорциумға сатты. Ақпан 1999 жылы Olivetti Telecom Italia компаниясын сатып алуға тырысты, бірақ ол мақсатты компаниядан жетіден бір бөлігіне дейін кішкентай болды. Deutsche Telekom және басқа да әлеуетті сатып алушылармен болған бәсекелдесте, 1999 жылдың сәуірінде 82 миллиард долларлық бірігу туралы келісімге қол жеткізілген сияқты болды. 2014 жылы Арнадағы Ғылыми-зерттеу және әзірлеу бөлімі SICPA компаниясына сатылды.