Кіріспе
1951 жылғы британдық LEO (Lyons Electronic Office) компьютерлік жүйелер сериясы J. Lyons and Co. компаниясымен құрылды. Серияның алғашқысы – LEO I коммерциялық бизнес қолданысы үшін пайдаланылған тұңғыш компьютер болды. LEO I прототипі Кембридждік EDSAC машинасының үлгісімен жақыннан жасалды. Оның құрылысын Оливер Стэндингфорд, Реймонд Томпсон және Дж. Лайонс және Ко компаниясының Дэвид Каминер қадағалады. LEO I алғашқы бизнес-қосымшасын 1951 жылы іске қосты. 1954 жылы Лайонс LEO Computers Ltd компаниясын құрып, LEO I және оның ізбасарлары LEO II және LEO III-ті басқа компанияларға сату мақсатымен құрды. LEO Computers ақырында ағылшын электр компаниясының (EEL), (EELM), кейін ағылшын электр компьютерлері (EEC) бөлігіне айналды, онда сол команда одан жылдам LEO 360 және одан да жылдам LEO 326 модельдерін жасады. Содан кейін ол International Computers Limited (ICL) компаниясына, соңында Fujitsu компаниясына өтті. LEO сериялы компьютерлер 1981 жылға дейін қолданыста болды.
The LEO (Lyons Electronic Office) was a series of early computer systems created by J. Lyons and Co. The first in the series, the LEO I, was the first computer used for commercial business applications. The prototype LEO I was modelled closely on the Cambridge EDSAC. Its construction was overseen by Oliver Standingford, Raymond Thompson and David Caminer of J. Lyons and Co. LEO I ran its first business application in 1951. In 1954 Lyons formed LEO Computers Ltd to market LEO I and its successors LEO II and LEO III to other companies. LEO Computers eventually became part of English Electric Company (EEL), (EELM), then English Electric Computers (EEC), where the same team developed the faster LEO 360 and even faster LEO 326 models. It then passed to International Computers Limited (ICL) and ultimately Fujitsu. LEO series computers were still in use until 1981.
Шығуы және бастапқы дизайны
J. Lyons and Co. ХХ ғасырдың бірінші жартысында Ұлыбританияның жетекші тамақтандыру және азық-түлік өндіру компанияларының бірі болды. 1947 жылы оның екі бас менеджері Оливер Стэндингфорд пен Реймонд Томпсон Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде дамыған жаңа бизнес-әдістерді зерттеу үшін АҚШ-қа жіберілді. Сапар барысында олар ENIAC-тің, яғни алғашқы мақсатына сәйкес қолданылатын электрондық компьютердің, түпкілікті дамытушыларының бірі Герман Голдстинмен кездесті. Стэндингфорд пен Томпсон компьютерлердің ірі бизнес-кәсіпорынды басқару мәселесін шешуге көмектесетін әлеуетін байқады. Голдстайннан олар Ұлыбританияда Дуглас Хартри мен Морис Уилкс Кембридж университетінде осындай машинаны, EDSAC компьютерін құрастырып жатқанын білді. Ұлыбританияға оралғаннан кейін Стэндингфорд пен Томпсон Кембридждегі Хартри мен Уилкске барып, олардың техникалық білімі мен болашақты көру қабілетіне әсерленді. Хартри мен Уилкс EDSAC-тің аяқталуына 12–18 ай бар екенін болжады, бірақ қосымша қаржыландыру осы мерзімді қысқартуға мүмкіндік беретінін айтты. Стэндингфорд пен Томпсон Лион компаниясының басқармасына өздерінің бизнес-қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін компьютер сатып алу немесе жасау туралы ұсыныс жазды. Басқарма алғашқы қадам ретінде Лионның Хартри мен Уилкске EDSAC жобасына 2500 фунт стерлинг көмектесетініне және сонымен қатар Лионның электр инженері Эрнест Ленаертстің қызметін ұсынатынына келісті. EDSAC аяқталды және алғашқы бағдарламасын 1949 жылдың мамырында іске қосты. EDSAC-тің сәтті аяқталуынан кейін Лион компаниясының басқармасы EDSAC дизайнын кеңейте отырып, өздерінің машинасының құрылысын бастауға келісті. LEO компьютер бөлмесі, шамамен 2500 шаршы фут алаңды алып жатқан, Хаммерсмит қаласындағы Кэдби залында орналасқан. Лион машинасы Лион электрондық кеңсесі немесе LEO деп аталды. Уилкстің ұсынысы бойынша Лион компаниясы Джон Пинкертонды, Кембридждегі зерттеуші студент және радар инженерін, жобаның жетекшісі ретінде жұмысқа алды. Ленаертс жобада жұмыс істеу үшін Лионға оралды, ал Уилкс Лион компаниясының инженері Дерек Хемиге оқытуды ұйымдастырды, ол LEO бағдарламаларын жазуға жауапты болды. 1951 жылдың 15 ақпанында қарапайым сынақ бағдарламасын орындаған компьютер, HRH ханшайым Елизаветаға көрсетілді. LEO-да іске қосылған алғашқы бизнес-қосымшасы – нан және торттарда қолданылатын ингредиенттердің құнын есептеуге арналған нан пісіру бағасы болды. Бұл 1951 жылдың 5 қыркүйегінде сәтті іске асырылды. LEO компьютерінің патентына қатысты мұрағаттық материалдың бес файлы Ұлыбритания кітапханасында сақталады және Ұлыбритания кітапханасының мұрағат каталогы арқылы қол жетімді.
Five files of archive material on the LEO Computer patent are held at the British Library and can be accessed through the British Library Archives catalogue.
Дизайн
LEO I-нің сағаттық жиілігі 500 кГц болды, көбінесе нұсқауларды орындауға шамамен 1,5 мс уақыт кетті. Бизнес қолданыстары үшін пайдалы болуы үшін компьютер бір уақытта бірнеше дерек ағындарын, кіріс және шығысты қабылдауға қабілетті болуы керек еді. Сондықтан оның бас конструкторы Джон Пинкертон машинаны бірнеше кіріс/шығыс буферлерімен жабдықтады. Бастапқыда бұл буферлер жылдам қағаз лента оқу және перфорациялау құрылғыларымен, жылдам перфокарта оқу және перфорациялау құрылғыларымен және минутына 100 жол өңдейтін табулятормен байланыстырылды. Кейіннен магниттік лента сияқты басқа құрылғылар да қосылды. Оның сынаптан жасалған ультрадыбыстық кешіктіру желісіндегі жады, 2K (2048) 35 биттік сөзден (яғни 83/4 килобайт) тұрды және EDSAC-тің жадынан төрт есе үлкен болды. Жүйелік талдауды Дэвид Каминер жүзеге асырды.
Өтініштер мен олардың алмастырушылары
Лион LEO I-ді бастапқыда бағалау жұмыстарына пайдаланды, бірақ оның қызметі жалақы төлеу, қойма шаруашылығы және тағы да басқаларға дейін кеңейтілді. Оның алғашқы тапсырмаларының бірі күнделікті тапсырыстарды жасау болды, оларды дүкендер әр түстен кейін телефон арқылы жіберіп, түнгі өндіріс талаптарын, құрастыру нұсқауларын, жеткізу кестелерін, шот-фактураларды, есептерді және басқару туралы есептерді есептеу үшін пайдаланды. Бұл басқару ақпараттық жүйесінің алғашқы мысалы болды. LEO жобасы сондай-ақ аутсорсинг саласында да алғашқы қадам жасады: 1956 жылы Лайонс LEO I машинасымен Ford UK және басқа компаниялар үшін жалақы есептеулерін жүргізе бастады. Бұл табыс компанияны LEO II машиналарының біреуін бюро қызметтеріне арнауға итерді. Кейіннен жүйе ғылыми есептеулер үшін де қолданылды. Метеорологиялық қызмет қызметкерлері 1959 жылы Метеорологиялық қызмет өзінің Ferranti Mercury компьютерін сатып алғанға дейін LEO I-ді пайдаланды. 1954 жылы LEO II жобасын іске асыру туралы шешім қабылданып, басқа коммерциялық компаниялардың қызығушылығы артып, Лайонс LEO Computers Ltd. құрды. Алғашқы LEO III 1961 жылы аяқталды; ол 13,2 мкс циклдік уақыты бар ферриттік өзекті жадымен жабдықталған, толық күйдегі машина болды. Ол микропрограммаланған және көп тапсырмалы "Мастер-программа" операциялық жүйесімен басқарылды, бұл 12 қолданбалы бағдарламаны бір уақытта іске қосуға мүмкіндік берді. LEO компьютерлерін пайдаланушылар екі кодтау тілінде бағдарламалады: Intercode, төменгі деңгейдегі ассемблерге ұқсас тіл; және CLEO (қысқартылған: Бұйрықтарды нақты білдіруге арналған тіл), COBOL-ға баламасы. LEO III сол кездегі көптеген компьютерлер сияқты, орталық процессорға 100-ге бөлінетін схема арқылы қосылған динамикпен жабдықталған, бұл операторларға бағдарламаның циклдеп кеткенін ерекше дыбысы арқылы анықтауға мүмкіндік берді. Тағы бір ерекшелік – көптеген техникалық бұзушылықтардың себебі нашар контактілер болды және оларды карта ұстағыштарын жылдам қозғалту арқылы уақытша түзетуге болады. 1960 жылдардың ортасы мен соңында сатып алынған кейбір LEO III машиналары 1981 жылға дейін GPO Telephones компаниясында, негізінен телефон шоттарын дайындау үшін коммерциялық қолданыста болды. Заманауи серверде LEO III бағдарламалық жасақтамасын іске қоса алатын кем дегенде бір эмулятор әзірленді. ICL компаниясы 1990 жылы Fujitsu компаниясымен сатып алынды. LEO-ға жасалған инвестиция J. Lyons компаниясына пайда әкелгені әлі анық емес. Ник Пеллинг LEO I-ге дейін компанияда "бизнес аспектілерінің барлығы туралы дерлік нақты уақыт басқару ақпаратын" ұсынатын кеңсе қызметкерлерін пайдаланатын, өнеркәсіпте жетекші жүйе болғанын және жүйе компьютерлендірілген кезде жұмыс орындарының қысқартылмағанын атап өтті. Сонымен қатар, LEO Computers компаниясы бағаларының тым төмен болуына байланысты көптеген сатудан шығынға ұшырады. 2018 жылы LEO Computers Society компаниясымен бірлесіп, LEO Computers компаниясының көптеген артефактілерін және құжаттарын жинап, сақтау, мұрағаттау және цифрландыру мақсатымен жобаны іске асырды және Heritage Lottery Fund қорынан қаржыландыру алды. Орталықтың музей галереясында LEO-ға арналған бөлім бар, ал 2021 жылдан бастап олар LEO виртуалды шындығы жобасы бойынша жұмыс істеп жатыр.