Кіріспе

Иллинойс штатының заң шығару билігі – Иллинойс штатының Бас Ассамблеясы. Ол екі палатадан тұрады: Иллинойс штатының Өкілдер палатасы және Иллинойс штатының Сенаты. Бас Ассамблея 1818 жылы қабылданған штатының алғашқы конституциясымен құрылған. 2023 жылғы мәліметтер бойынша, қазіргі Бас Ассамблея 103-ші шақырылыс. Ассамблеяның өкілдік мерзімі екі жылды құрайды. Иллинойс штатының конституциясына сәйкес, 1983 жылдан бері Сенатта 59 депутат, ал Өкілдер палатасында 118 депутат бар. Екі палатаның да барлық депутаттары бір округтен сайланады. Әрбір Сенат округі екі іргелес Өкілдер палатасы округіне бөлінеді. Бас Ассамблея Спрингфилд қаласындағы Иллинойс штатының Капитолийінде отырады. Оның сессиялық заңдары екі палатада көпшілік дауыспен қабылданып, Иллинойс штатының губернаторы қол қойғаннан кейін күшіне енеді. Олар Иллинойс штатының ресми заңдары жинағында жарияланады. АҚШ-тың екі президенті – Авраам Линкольн және Барак Обама өздерінің саяси карьераларын Иллинойс штатының Бас Ассамблеясында бастады, сәйкесінше Иллинойс штатының Өкілдер палатасында және Сенатында.

Тарих

Иллинойс штатының Бас Ассамблеясы 1818 жылы қабылданған алғашқы штат конституциясымен құрылды. Бастапқыда штатта ұйымдасқан саяси партиялар болмаған, бірақ 1830 жылдары Демократиялық және Виг партиялары қалыптаса бастады. Болашақ АҚШ президенті Авраам Линкольн 1834 жылы Виг партиясының мүшесі ретінде Бас Ассамблеяға сайлану үшін сәтті науқан жүргізді. Ол 1834–1842 жылдары Иллинойс штатының Өкілдер палатасында қатарынан төрт мерзім қызмет етті, сайлау құқығын кеңейтуді және экономикалық дамуды қолдады. Иллинойс Республикалық партиясы 1856 жылғы 29 мамырда Блумингтондағы Мейджорлар залында өткен конференцияда құрылды. Оның негізгі мүшелері Иллинойстағы бұрынғы Виг партиясынан шыққан, олар бірнеше күшті жергілікті саяси топтармен біріккеннен кейін, ең бастысы, 1848 жылы Джеймс Хатчинсон Вудвортты мэр етіп сайлауға көмектескен Чикагоның тәуелсіз демократтар қозғалысы болды. 1860 жылғы сайлауда Линкольн президент болып сайланғанда, Иллинойс штаты да республикалық губернатор мен заң шығарушы орган сайлады, бірақ соғыс кезеңінде штат заң шығарушы органы 1861 жылы демократтарға қайта оралды. Демократтар басқаратын заң шығарушы орган штаттың соғыс шығыстарын және Иллинойс әскерлеріне қатысты мәселелерді зерттеді, бірақ бұл саяси үлкен пайда әкелмеді. 1922 жылы Лотти Холман О'Нилл Иллинойс штатының Өкілдер палатасына сайланып, Иллинойс штатының Бас Ассамблеясында қызмет еткен алғашқы әйел атанды. Болашақ АҚШ президенті Барак Обама 1996 жылы Иллинойс штатының Сенатына сайланды және 2004 жылға дейін қызмет етті, содан кейін ол АҚШ Сенатына сайланды.

Уақыт бойынша өлшемі

Бас Ассамблеяның мөлшері уақыт өте келе өзгерді. 1818 жылы сайланған алғашқы Бас Ассамблея 14 сенатор мен 28 өкілден тұрды. 1818 және 1848 жылғы Иллинойс Конституцияларына сәйкес, заң шығарушы орган кез келген уақытта округтерді қосып, қайта бөлуге құқылы болды және 1870 жылға дейін ол мұны он рет істеді. 1870 жылғы Иллинойс Конституциясы бойынша Иллинойс 51 заңнамалық округке бөлінді, олардың әрқайсысы бір сенатор мен үш өкіл сайлады. Өкілдер жинақтама дауыс беру арқылы сайланды, онда әр сайлаушы бір, екі немесе үш үміткерге бөлінетін үш дауысқа ие болды. Иллинойс штатының орталық аймағының өсіп келе жатқан Чикаго аймағына билікті беруге құлықсыздығына байланысты округ шекаралары 1901 жылдан 1955 жылға дейін қайтадан белгіленбеді. 1954 жылы сайлаушылар Заңнамалық үлестіруге түзету енгізуді мақұлдағаннан кейін 58 Сенат округі және 59 Өкілдер палатасы округі құрылды, олар міндетті түрде сәйкес келмеді. Бұл жаңа жүйе «кішкентай федералдық» жүйе ретінде жоспарланды: Сенат округтері жер аумағына негізделіп, штаттың орталық аймағына басымдық берді, ал Өкілдер палатасы округтері халық санына негізделді. Өкілдер палатасының мүшелері әр округтен үштен жинақтама дауыс беру арқылы сайлануын жалғастырды. 1970 жылы Иллинойс Конституциясы қабылданғаннан кейін, жеке Өкілдер палатасы және Сенат округтері жүйесі жойылды және заңнамалық округтер «бір адам – бір дауыс» принципі бойынша бөлінді. Штат 59 заңнамалық округке бөлінді, олардың әрқайсысы бір сенатор мен үш өкіл сайлады. 1980 жылы жинақтама дауыс беру жүйесі «Қысқарту» түзетуімен жойылды. Содан бері Өкілдер палатасы 118 бір мандатты округтен сайланады, олар 59 Сенат округін екіге бөлу арқылы құрылады. Әр сенатор екі өкілмен «байланысты».

Мүшелердің қызмет мерзімі

Өкілдер палатасының мүшелері екі жылдық мерзімге, мерзім шектеусіз сайланады. Иллинойс Сенатының мүшелері әр он жыл сайын екі төрт жылдық және бір екі жылдық мерзімге сайланады. Бұл Сенат сайлауларының, АҚШ халық санағынан кейін Бас Ассамблеяның қайта бөлінуі кезінде жасалған өзгерістерді көрсетуін қамтамасыз етеді. Мүшелердің толық жаңаруын болдырмау үшін (аралық халық санағынан кейін басқаша), барлық сенаторлар бір уақытта сайланбайды. Сенаттағы мерзімдер кезең-кезеңмен жүзеге асырылады, екі жылдық мерзімнің орналасуы округтер арасында өзгереді. Әр округтің мерзімдері 2-4-4, 4-2-4 немесе 4-4-2 ретінде белгіленеді. Өкілдер палатасының мүшелері сияқты, сенаторлар да мерзім шектеусіз сайланады.

Қызметкерлер

Бас Ассамблеяның лауазымдары әрбір жұп жылдың басында сайланады. Өкілдер палатасы өз құрамынан палатадағы көпшілік партиядан спикер мен уақытша спикерді сайлайды. Иллинойс штатының мемлекеттік хатшысы Өкілдер палатасының ашылу сессиясын шақырып, басшылыққа дауыс беруді қадағалайды. Штат сенаторлары Сенат Төрағасын палатадан сайлайды, ол губернатордың қадағалауымен шақырылады. 1970 жылы қазіргі Иллинойс Конституциясы қабылданғаннан бері Иллинойс штатының губернаторының орынбасары Сенат Төрағасы ретінде ешқандай заң шығару өкілеттігіне ие емес, және оның кеңсесінің өкілеттіктері басқа салаларға берілді. Иллинойс штатының бас аудиторы – Бас Ассамблея тағайындайтын заң шығарушы лауазым иесі, ол мемлекеттік қаржы жұмсалысын заңға сәйкестігі үшін тексеріп қарастырады.

Сессиялар мен біліктілік

Бас Ассамблеяның алғашқы ресми жұмыс күні - әр жылдың қаңтар айының екінші сәрсенбісі. Мемлекеттік хатшы Төраға сайланғанға дейін Палатаға төрағалық етеді, ал президент сайланғанға дейін Сенатқа губернатор төрағалық етеді. Екі палата да екінші ірі партияның мүшелерінен азшылық көшбасшысын таңдауы керек. Бас Ассамблеяның кез келген палатасының мүшесі болу үшін адам АҚШ азаматы, кемінде 21 жаста болуы керек және сайлау немесе тағайындалудың алдындағы екі жыл бойы өкілдік ететін округтің тұрғыны болуы тиіс. Егер Сенаттағы орын келесі жалпы сайлауға 28 айдан астам уақыт бұрын бос орын туса, сайлау келесі жалпы сайлауда өткізіледі. Жаңа мүше кетіп қалған мүшемен бір партиядан болуы керек. Осы заңға сәйкес, ауыстырушы мүшені сол округтің партия комитеті тағайындайды, олардың дауыстары әр комитет мүшесі өкілдік ететін аудандағы сол лауазымға берілген дауыс санымен салмақталады. Түзетулер мен қысқарту ветолары 1970 жылғы Конституцияға енгізілген жаңалықтар еді. Бас Ассамблея екі палатаның үштен екісінің көпшілік дауысымен толық, түзетулік және жекелеген тармақтар бойынша ветоны жоққа шығара алады. Екі палатада қарапайым көпшілік дауыспен қысқарту ветосын жоққа шығаруға болады. Егер екі палата губернатор ұсынған түзетулік ветодағы өзгерістерге келіссе, бұл өзгерістер екі палатаның қарапайым көпшілігімен бекітіледі. Егер Бас Ассамблея губернатордың ұсынған өзгерістеріне жауап ретінде түзетілген заңды мақұлдаса, заң жобасы губернатор ұсынған өзгерістер енгізілгенін растағаннан кейін заң күшіне енеді.

Әкімшілік ережелер жөніндегі бірлескен комитет

Заң бойынша, Бас Ассамблея мемлекеттік әкімшілік органдар ұсынған ережелерді, оның ішінде шұғыл ережелерді тоқтатуға құқылы. Бұл өкілеттілікті қазіргі уақытта Әкімшілік ережелер жөніндегі бірлескен комитет (АҚК) жүзеге асырады. АҚК 12 мүшеден тұрады, олардың саны Палата мен Сенаттан және әр саяси партиядан теңдей болып бөлінген. Ол 3/5 дауыспен ұсынылған ережелерді тоқтата алады. Бас Ассамблея екі палатаның бірлескен қаулысымен бұл тоқтатуды кері қайтара алады. АҚК алғаш рет 1978 жылы құрылды және бастапқыда тек кеңес беру өкілеттігіне ие болды. 1980 жылы Бас Ассамблея оған әкімшілік ережелерді уақытша тоқтату немесе 180 күнге күшін тоқтату құқығын берді. 2004 жылдың қыркүйегінде Бас Ассамблея бұл уақытша тоқтату құқығын тұрақты вето құқығына дейін кеңейтті. Иллинойс Конституциясы заң шығарушы ветосын қарастырмағандықтан, бұл шараның конституциялықтығына күмән туды. 2009 жылы Род Благоевичтің импичмент процесінде, оған тағылған айыптардың бірі – ол 2008 жылы денсаулық сақтау саласындағы ережелерді қабылдауға кедергі келтірген АҚК-нің заңдылығын мойындамағандығы болды.