Кіріспе

Ковилья (кувиˈʎɐ̃) – Португалияның Орталық аймағындағы қала және муниципалитет. 2021 жылы қаланың халқы 33 691 адамды құрады. 2021 жылы муниципалитет халқы 46 455 адамды құрады. Ол Бейрас және Серра-да-Эстрела аймақшасында және Бейрас және Серра-да-Эстрела қалааралық қауымдастығында орналасқан. Муниципалдық мереке – 20 қазан. «Жүн мен қар қаласы» деп те аталатын Ковилья – тарихи Бейра Ішкі аймағының маңызды қалалық орталықтарының бірі. Тауларға жақын орналасқандықтан, әдемі көріністер мен жаяу серуендеу, кемпинг, тау шаңғысы және альпинизмді ұнататындар үшін тамаша мүмкіндіктер бар. Ежелгі заманнан бері аймақта өндірілген жүннің көп болуымен қамтамасыз етілген, негізінен тоқыма өнеркәсібіне бағытталған өнеркәсіптік дәстүрі бар, бірақ қазіргі уақытта көбірек әртараптанған Ковилья, бір кезде «Португалияның Манчестері» деп аталған, бүгінде авиациялық инженериядан медицинаға, философияға дейінгі мамандықтар бойынша білім беретін университет қаласы.

Тарих

Ковилья тарихы оның тарихи алдындағы қонысы, Лузитан шопандарының панасы және Кава Джулиана немесе Силия Герминия деп аталған римдік бекініс болған кезеңге дейін барып жетеді. Ковилья қаласы орналасқан Бейра-Интериор аймағы тарихи орындарға толы. Стратегиялық маңызы жоғары болғандықтан, оның таулары шабуыл мен қорғану мақсатында қамалдар салу үшін пайдаланылды. 1186 жылы Португалия королі Саншу I Ковильяға форал (қала құқығы) берді және ол қамал қабырғаларын да салды. Кейін Португалия королі Дениш Портас-ду-Солдың тамаша ортағасырлық ауданын қоршауға бұйрық берді. Қаланың ескі аудандарында тар, тас төселген көшелер бар; жаяу жүргіншілер қаладағы көптеген көшелердің көтеріліп-түсуіне үнемі тап болады. Орта ғасырларда-ақ ол "патшалық ауылдарының" бірі болды, бұл факті кейіннен қаладан немесе оның айналасынан шыққан көрнекті жергілікті тұрғындардың 15 және 16 ғасырлардағы португалдық ашылулардың барлығында шешуші рөл атқарғандығымен расталды: Атлант мұхитындағы алға жылжу, Үндістанға теңіз жолы, Америка мен Бразилияның ашылуы, Жерді алғашқы айналып өту. Қайта өрлеу дәуірінде халық санының өсуімен экономикалық сектор ерекше маңызға ие болды – ауыл шаруашылығы, мал шаруашылығы, жеміс өсіру және орман шаруашылығы дамыды. Сауда мен өнеркәсіп гүлденді. Жил Висенте «көптеген әдемі маталар» туралы айтады. Инфанте Д. Энрике осы жағдайды жақсы білгендіктен Ковильяның «иесі» атанды. Португалдық ашылуларға үлкен қаржы қаражаты қажет болды. Қала тұрғындары мен оның кеңесі салықтар арқылы ғана емес, сонымен қатар өздерінің капиталы мен білімімен де көмектесті. Теңіз арқылы кеңею 1415 жылы Сеутаның жаулануымен басталды. Консейсан шіркеуіне жерленген Фрей Диого Алвес да Кунья сияқты ковильяндық тұлғалар осы оқиғаға қатысты. «Covilhanenses»-тің осы процестегі қатысуы Перо да Ковильямен (Мозамбик жеріне аяқ басқан алғашқы португал және Д. Жуан II-ге дәмдеуіштер өндірілетін жерлерге қалай жету керектігі туралы хабар жіберіп, Үндістанға теңіз жолын дайындаған), Жуан Рамалху, Фернан Пинтеаду және басқалармен жалғасты. Миссионерлердің арасында Бразилияға бара жатқанда қаза тапқан Франсиску Алварес, Васко да Гаманың Үндістанға жасаған экспедициясында болған Перу да Ковилья (Үндістанның алғашқы шейіті), Жапонияда миссионер болған Франсиску Кабрал, Гоадан Абиссинияға кеткен Гаспар Паис және өздерінің сенімімен бірге Ковилья мен Фундао есімдерін Кова-да-Бейра аймағынан әлемнің түкпір-түкпіріне жеткізген көптеген адамдар болды. Космографтар Руи Фалейру мен Франсиску Фалейру теңіз ғылымдарындағы білімімен танымал болды. Ренессанс кезінде португалдықтардың ұлттық ерекшеліктерін ашық қорғаған алғашқы португалдықтардың бірі – монах Эйтор Пинто. Оның әдеби шығармалары классикалық «Христиандық өмірдің бейнесі» еңбегінде көрініс тапқан. Д. Себастьян королі оған «көрнекті» атақ бергенімен қатар, Иберия одағы кезінде Кастилия патшалары осы жерде және аймақта жүргізген жұмыстары да Ковильяның маңыздылығын түсіндіреді. Қалалық кеңес алаңы 20 ғасырдың соңына дейін испандық филиппин стилінде салынған. Айналасындағы көшелерде осы стильдің іздерін табуға болады. Сонымен қатар, муниципалитетте де. Қалада мануэлин стилінің мысалдары да бар. Мысалы, Руа-дас-Флорес еврей кварталындағы мануэлин терезесі. Баталха монастырындағы Кемелсіз капеллалардың кіреберіс есігін жобалаған ковильяндық архитектор Матеус Фернандес де Ковильядан шыққан тағы бір танымал тұлға. Серра-да-Эштреладан төмен түсетін екі өзен – Карпинтейра мен Дегольдра қалалық орталықтан өтеді және өнеркәсіптік дамудың бастауы болды. Олар гидравликалық энергиямен қамтамасыз етіп, зауыттардың жұмыс істеуіне мүмкіндік берді. Осы екі өзеннің жанында бүгінде көптеген қираған ғимараттардан тұратын қызықты өнеркәсіптік археологиялық орынды көруге болады. 1681 жылы Эрисейраның 2-графы Фернанду де Менезес мектеп-зауыт салдырды. 1 қарашада 1755 жылы Ковилья қаласын 1755 жылғы Лиссабон жер сілкінісі шарлады, ол Ковилья қамалының қабырғалары мен оның биік мұнараларын қиратты. 1763 жылы қалада Маркиз де Помбалдың Корольдік тоқыма фабрикасы құрылды, ал Ковильяға 20 қазан күні 1870 жылы король Луис I қала мәртебесін берді. Қаладан өтетін екі өзеннің бойында ескі тоқыма фабрикаларының қалдықтары әлі де сақталған, олар осы саланың Ковилья экономикасы үшін маңызды екенін көрсетеді, ол бір кезде «Португалиялық Манчестер» деп аталды. Ковилья муниципалитетіндегі Панасквейра кеніштері 1898 жылы өндіріс бастады және Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде онда шамамен 10 000 адам жұмыс істеді. 19 ғасырдың бірінші жартысында Ковилья муниципалитетінде шамамен 22 000 тұрғын болды, ал 1930 жылы ол 50 000 тұрғынға жуықтап, жетті. 1960 жылдары Ковилья муниципалитеті 70 000 тұрғынды басып өтті, бірақ Португалиялық отарлық соғысы (1961–1974) және 1960-1980 жылдардағы португалдық қоғамдағы эмиграцияның жалпы құбылысы, таулы Орталық Португалиядағы географиялық орны, механикаландырудың артуы және тоқыма өнеркәсібінің тоқырауы 1990 жылдарға қарай халық санының шамамен 50 000-ға дейін төмендеуіне әкелді. 1979 жылы мемлекеттік басқарылатын университет, UBI – Бейра-Интериор университеті құрылды. Қала әлі де кеңейіп келеді, негізінен Кова-да-Бейра деп аталатын аймақта, онда орталық аурухана және тас жол сияқты маңызды инфрақұрылымдар орналасқан.

География

Ковилья Португалияның орталық аймағында, Centro аймағында, Cova da Beira кіші аймағында орналасқан; Португалияның астанасы Лиссабоннан солтүстік-шығысқа қарай 300 км; Коимбрадан шығысқа қарай 100 км; және Португалияның ең биік тау тізбегі Серра-да-Эстреланың етегінде. Кастелу-Бранку қаласы Ковильяның оңтүстігіне қарай 50 км (31 миль) жерде орналасқан, ал Ковильяның жанындағы ең ірі елді мекен – көршілес Фандау қаласы да оңтүстікке қарай 20 км (12,4 миль) қашықтықта жатыр. Ковилья қаласы теңіз деңгейінен 450-ден 800 метрге дейін биіктікте орналасқан, сондықтан таулы ландшафт әрқашан көзге түседі. Ірі муниципалитеттің аумағы 555,6 км² (214,5 шаршы миль) және 31 азаматтық приходқа бөлінген бірнеше елді мекендерді қамтиды. Ковилья муниципалитетінің аумағында, бірақ қалалық ауданнан тыс, Пэнхас-да-Сауде ең биік нүктелерінің бірі болып табылады. 1500 метр биіктікте орналасқан бұл ауыл және қысқы курорт Серра-да-Эстрела табиғи паркінің ішінде жатыр.

Климат

Ковильяның климаты Жерорта теңізі типінде (Кеппен климаттық жіктелімі бойынша Csa), қыста орташа суық, ал жазда салыстырмалы түрде жылы болады. Қаладан 20 км (12,4 миль) қашықтықта, көршілес Сея муниципалитетінде Португалиядағы жалғыз тау шаңғысы курорты – Серра-да-Эстрела тау шаңғысы курорты орналасқан. Биіктік көтерілген сайын суық күшейеді, қаланың төменгі бөлігінде температура жоғарырақ болса, ал Penhas da Saúde сияқты биік жерлерде, теңіз деңгейінен 1500 метрден жоғары, Torre (Serra da Estrela) -дан 9 км қашықтықта, температура төмендеп, қар жаууы мүмкін, кейде қар көп жауады. Ковилья қалалық айманында қар сирек жауады және әдетте жерге жиналмайды. Ең ыстық ай – тамыз, орташа температурасы …, ең суық ай – қаңтар, орташа температурасы … . Ковильяның орташа жылдық температурасы … және орташа жылдық жауын-шашын мөлшері шамамен … құрайды.

Білім

Ковилан муниципалитеті 3 пен 6 жас аралығындағы балаларға арналған бірнеше балабақша және 3 бастауыш мектепке ие. Сонымен қатар, онда 2- және 3-сатылы негізгі және орта мектептер бар: Escola Secundária Frei Heitor Pinto, Escola Básica dos 2º e 3º ciclos de Tortosendo, Escola Básica Integrada de Sao Domingos, Escola Básica dos 2º e 3º ciclos de Paúl, Escola Básica do 2º ciclo de Pêro da Covilhã, Escola Secundária Campos Melo, Escola Secundária Quinta das Palmeiras, Escola Básica dos 2º e 3º ciclos de Teixoso, Externato de Nossa Senhora dos Remédios және Escola Internacional da Covilhã. Ковильяда 1979 жылы құрылған Бейра Интерьер Университеті (UBI) мемлекеттік университеті бар. Ол медицина, математика, спорт ғылымдары, әуе ғимараттар инженері, өнеркәсіптік дизайн, сән дизайны, кино, психология және тағы да көптеген салалар бойынша барлық университет академиялық дәрежелерін (бакалавр "лиценциат", магистр және доктор дәрежелері) тағайындайды.

Экономика

Аймақтағы негізгі экономикалық қызмет түрлері: тоқыма, азық-түлік өндірісі, ауыл шаруашылығы, туризм және тау-кен өндірісі. Ковилан муниципалитетіне қарасты Панасквейра кені – қаладан оңтүстік-батысқа қарай 30 шақырым жерде орналасқан, 1898 жылы өндіріс басталған, бірнеше концессиядан тұратын ірі қалайы-вольфрам кені. Өнеркәсіптік тау-кен орталығы, әдетте Panasqueira Mines деп аталады, Panasqueira және Vale da Ermida кен алаптарын қамтитын кең аумаққа жатады, оның жалпы ауданы шамамен 20,5 км². Шамамен 12 000 км тоннель бар, олардың кейбіреулері әлі де жұмыс істеп тұр, ал қалғандары тасталған. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде кенде шамамен 10 000 адам жұмыс істесе, 2017 жылы бұл көрсеткіш шамамен 370 адамды құрады. 2017 жылғы мәліметтерге сәйкес, кен орнында 30 жылдан астам уақыт бойы өндіріс жоспарланған. 1979 жылы құрылған Бейра Интерьер Университеті қазіргі таңда қала үшін маңызды орталық болып табылады. Ковилядағы Cova da Beira университеттік ауруханасы мемлекеттік басқарумен жүзеге асырылады және аймақта маңызды рөл атқарады. Ковилья дәстүрлі түрде жүн және тоқыма өнеркәсібінің орталығы болып келген. Университеттің орталық ғимараты – 18 ғасырда Помбал маркизі құрған Корольдік тоқыма фабрикасы. Ковильяның өнеркәсіптік тамыры тереңге сіңген және ол әлі де Еуропадағы ең ірі жүн мата өндірушілердің бірі болып табылады. Тоқыма өнеркәсібі жылына шамамен 40 000 км мата өндіреді, негізінен Пауло де Оливейра, Penteadora, Tessimax және A. Saraiva сияқты компаниялар арқылы, олар Hugo Boss, Armani, Zegna, Marks & Spencer, Yves St. Laurent, Calvin Klein және Christian Dior сияқты әлемдік тоқыма және сән брендтерін қамтамасыз етеді. Туризм де маңызды, қала қысқы және таулы курорт ретінде танымал. Cova da Beira аймағындағы жеміс өндірісі, Ковилья муниципалитетіне орталықтанған аймақта маңызды рөл атқарады. Португалиялық жеміс өңдеуші компания Frulact Ковилья муниципалитетінде ірі өнеркәсіптік нысандарға ие. Қалада Parkurbis ғылыми паркі бар, ол аймаққа бірнеше жаңа бизнес тартты. Ковильяда Serra Shopping атты ірі сауда орталығы бар, онда әртүрлі дүкендермен қатар гипермаркет, төрт кинотеатр және көптеген мейрамханалар орналасқан. Қаланың төменгі бөлігінде орналасқан гипермаркеттер мен супермаркеттерге Continente (Serra Shopping ішінде), Intermarché, Pingo Doce және Lidl жатады. Қоғамдық базар (Mercado Municipal) – тағы бір мүмкіндік, өнімді өндірушілерден тікелей сатып алуға болатын орын. Ковильяда Еуропадағы ең ірі деректер орталықтарының бірі орналасқан, оның бастапқы сыйымдылығы 30 петабайт ақпаратты сақтауға жетеді. Altice компаниясына тиесілі ғимарат 2013 жылдың қыркүйегінде ашылды және оның ауданы 13 футбол алаңына тең.

Мәдениет

Ковилан қалалық әкімдігі бұрын қаланың түрлі іс-шаралар ұйымдастыратын кинотеатрларының бірінің мәдени бағдарламасына жауапты болған. Бұл театр қазір жабық. Сонымен қатар, Театруби, ASTA, Театро дас Бейрас және Quarta Parede сияқты түрлі театр ұжымдары жыл бойы театрлық және мультимедиялық қойылымдар қояды. Қараша айында жергілікті театр ұжымы Teatro das Beiras театр фестивалін ұйымдастырады. Қалада белгілі университет хоры және қоғамдық бақтың жанындағы ғимаратта орналасқан (қазір қаланың төменгі жағына көшірілген) EPABI оркестрі, сондай-ақ Orquestra da Banda Filarmónica сияқты бірнеше хорлар мен оркестрлер бар. Университетте академиялық ортаны көрсететін және дәстүрлерін сақтайтын студенттік музыкалық топтар жұмыс істейді. Олар "Туна" деп аталады және әрқайсысының өзіндік ерекшеліктері бар. Desertuna, Moçoilas Tuna және J’ B’ubi & To Kokuskopus жыл бойы өнер көрсетеді және академиялық рухта бірігуге және оқуға ниеттілерді құшақ жаяды. Қала әкімдігі Театро Синеде, яғни қала орталығындағы (Пелуриньо) орналасқан жерде, негізінен музыкалық іс-шараларды ұйымдастырады. Травесса-да-Тапада орналасқан GICC (Companhia de Teatro das Beiras) театр ұжымы кәсіби деңгейдегі, жоғары сапалы қойылымдар ұсынады. Қаланың түрлі жерлерінде әуесқой драмалық және би ұжымдары өнер көрсетеді, ASTA және TEATRUBI олардың бірнеше мысалы ғана. Қалада конференциялар, көрмелер, сауда жәрмеңкелері, концерттер және басқа да іс-шаралар жиі өтеді. Жыл бойы ANIL – Ұлттық тоқыма өндірушілер қауымдастығына қарасты павильонда бірнеше сауда жәрмеңкелері ұйымдастырылады. Ковилья, басқа университет қалалары сияқты, жанды түнгі өмірге ие. Қаланың кішкентай болуының арқасында оның көшелерімен жүру оңай және қауіпсіз, сонымен қатар, дәмді сусындар ішуге арналған көптеген жағымды орындар бар. Бейра Интерьер университеті студенттік одағы (Associação Académica da Universidade da Beira Interior) ұйымдастырған жаңа студенттерді қарсы алу аптасы әдетте қараша айында өтеді және қала бойынша өтетін Latada парады мен бірнеше концерттерді қамтиды.

Ас мәзірі

Ковильяның тағамдары Сера-да-Эстрела және Кова-да-Бейра аймақтарының тағамдарының ықпалында дамыған.

Қой еті, ешкі еті және өзен балығынан жасалған тағамдар, жүзімқұрақпен (Genista tridentata) пісірілген күріш, түрлі шұжық өнімдері (хоурисо және пресунто сияқты), морсела, Сера-да-Эстрела табиғи паркінен алынған бал, жергілікті рекейжу, әлемдік деңгейде танымал Сера-да-Эстрела ірімшігі, шабдалы, алма, каштан, шие және жидектер – Ковильяның дәстүрлі тағамдарында қолданылатын жергілікті ингредиенттер мен өнімдердің арасында. Еттен жасалған ішкі қабаты мен шафраннан жасалған соусы бар, Ковильяға тән пастель де мольхо нағыз гастрономиялық шедевр саналады. Cherovia (Pastinaca sativa) – ақ морковь деп бейресми түрде аталатын, Ковилья және оның төңірегінде кең таралған тағам.

Спорт

Қаланың жабық бассейндері бар, сондай-ақ жүзуге рұқсат етілген өзендер мен көлдер де бар. Атпен жүру және картингпен айналысуға да мүмкіндіктер қарастырылған. Таулы аймақта тау велосипедімен жүруге, жаяу серуендеуге, альпинизммен, шаңғы тебуге және сноубордпен сырғанауға өте жақсы жағдайлар бар. Жыл бойы ашық болатын жасанды қармен жабдықталған трассалар да бар. Сауна, фитнес, жекпе-жек өнері және йога сияқты түрлі қызметтер ұсынатын бірнеше спортзал бар. 1923 жылы Ковильяда құрылған "Спортинг Клуб да Ковилья" спорт клубы – қаладағы ең маңызды спорт ұйымы. Оның футбол (футбол) командасы қазір екінші деңгейдегі ұлттық лигаларда ойнайды, бірақ бұрынғыда жоғары лигада ойнаған. Бұл Португалияның ішкі аймағындағы Португалия футбол лигасының жоғары дивизионында ойнаған санаулы клубтардың бірі. Бұл футбол командасы 1935 жылы ашылған және қала әкімдігіне тиесілі "Estádio Municipal José dos Santos Pinto" стадионында ойнайды. Стадион қаланың жоғары жағында, теңіз деңгейінен 1200 метр биіктікте орналасқан. Қала әкімдігі қаланың төменгі бөлігінде орналасқан, стадион мен жеңіл атлетика жолы бар, 2003 жылы ашылған жаңа спорт кешенінің де иесі. Бұл – "Complexo Desportivo da Covilhã".

Көлік

Ең жақын әуежайлар Лиссабон мен Портода орналасқан. Осы екі қаладан Ковильяға пойызбен де, автобуспен де өте оңай жетуге болады. Ковильяның теміржол және автобус станциялары бір-бірінен жаяу қашықтықта (10 минуттық жол). Сондай-ақ, Ковильяға шетелден тікелей автобуспен келуге де болады. Ковилья Португалияның ең ірі қалалары Лиссабон мен Портодан 300 км-ден аз, ал Испанияның астанасы Мадридтен шамамен 400 км қашықтықта орналасқан. Ковилья арқылы бірнеше ұлттық және халықаралық автобус бағыттары өтеді, сондықтан дерлік барлық бағытқа жету оңай және ыңғайлы. Лиссабонға автобуспен немесе пойызбен 3,5-4 сағат жұмыс істейді. Автобус станциясы қаланың төменгі жағында орналасқан, ал теміржол станциясы жақын жерде, жаяу 10 минуттан аспайды. Португалия теміржол компаниясы CP (Caminhos de Ferro Portugueses) түрлі қызмет түрлерін ұсынады. Ковильяға жету үшін InterCity (Intercidades) пойызын пайдалану ұсынылады. Қалада көлік жалға алу компаниялары да бар. Ковильядан солтүстікке қарай Гуардаға дейін дизельді локомотивтермен пойыздар қатынайтын. Бұл көркем таулы аймақтық желі Беира Баикса теміржолының стратегиялық соңғы бөлігін құрайды, ол Белмонте арқылы Гуардамен байланысады. Дегенмен, ол 12 жыл бойы жаңғырту және электрлендіру жұмыстары үшін жабық болды. 2011 жылы аяқталуы тиіс болған жұмыстар Португалия экономикасының әлсіздігіне байланысты қаржыландыру мәселелерінен кейін 2021 жылдың мамырында 46 шақырымдық желінің қайта ашылуына мүмкіндік берді. Transportes Urbanos da Covilhã автобус желісі қаланың барлық аудандарын және шетін қамтиды, бұл қала ішінде де, сыртында да саяхаттауды жеңілдетеді, бірақ автобустар сирек келеді (автобустар арасында кемінде 1 сағат). Бірнеше автобус бағыттары университет ғимараттарына қызмет көрсетеді. Таксилер де қолжетімді. Олар көбінесе қара түсті, бірақ кремді түсті болуы мүмкін және оларды анықтау үшін кейде шатырында шам болады. Қала ішінде таксометрлер қолданылады, ал қала шегінен тыс жерде тариф км бағасымен есептеледі.

Саясат

Қазіргі әкім – Социалистік партиядан сайланған Витор Мануэль Пиньейро Перейра.