Кіріспе

Айова штатында жыл сайын ұйымдастырылатын велосипедпен саяхат RAGBRAI – «Register’s Annual Great Bicycle Ride Across Iowa» (Айова штаты бойынша жыл сайынғы үлкен велосипедтік саяхатты тіркеу) дегеннің қысқартылған атауы. Бұл АҚШ-тың Айова штатында батыстан шығысқа қарайғы бәсекелеспейтін велосипедтік тур. RAGBRAI алғаш рет 1973 жылы өткізілді және әлемдегі ең ірі велосипедтік тур болып табылады. 50-ші саяхат, RAGBRAI L, 2023 жылдың 23-29 шілдесі аралығында өтті және бірінші жылғы маршруттың көп бөлігін қайтадан өтті. Каролл қаласы Форт-Доджді, ал Коралвилл – Айова-Сити аймағы Уильямсбургтің кішкентай қаласын алмастырды. Аймстен Дес-Мойнға дейінгі кезеңде 60 мыңнан астам велосипедші қатысты, бұл шара тарихындағы кез келген аялдамадағы ең көп қатысушы санын құрады.

Сипаттама

Әр жылғы бағыт Айова штатының батыс шекарасына жақын ауылда басталып, шығыс шекарасына жақын ауылда аяқталады, жол бойы штаттың қалаларында тоқтайды. Бұл саяхат бір аптаға созылады және жыл сайын шілде айының соңғы сенбісінде аяқталады. Ең ертерек басталу күні – шілденің 19-ы, ең кеш – шілденің 25-і. Бұрын қатысушылар лотерея арқылы іріктелсе, 2021 жылдан бастап тіркелу «келгеніңізге қуаныштымыз» принципі бойынша жүзеге асырылады. Айова велосипед клубтары мен ұйымдары, сондай-ақ командалар мен топтар – олардың көпшілігі штаттан тыс жерлерден келген, мүшелері осы ұйымдар арқылы өтініш беретін белгілі бір мөлшерде жолдама алады. Жыл сайын сегіз "қабылдаушы қауымдастық" таңдалады, олардың әрқайсысы басталған және аяқталған нүктелер үшін, ал қалған алтауы велосипедшілер үшін жексенбіден жұмаға дейін түнгі тоқтау орны ретінде қызмет етеді. Саяхаттың басында қатысушылар дәстүрлі түрде велосипедтерінің артқы дөңгелектерін Миссури немесе Үлкен Сиу өзеніне мақсайды; ал соңында жүргізушілер алдыңғы дөңгелектерін Миссисипи өзеніне мақсайды.

Түнгі аялдамалар

Айова штатының 99 округінен өтті. Тарихында 14 түрлі қауым бастапқы нүкте ретінде қызмет етсе, 12-сі финиш сызығын қабылдады. Саяхат аптасында 108 басқа қауым түндеуге жайлы орын болды. RAGBRAI маршрутын жариялау кеші қаңтардың соңында өткізіліп, түнгі қалалардың аттары жарияланды. Маршрут келесі апталарда толықтырылып, наурыз айының басында Des Moines Register газеті мен RAGBRAI веб-сайтында жарияланды. Жазушылар халықты олармен бірге жүруге шақырды. Саяхат 26 тамызда Сиу-Ситиде басталып, 31 тамызда Давенпортта аяқталуы жоспарланған. Түндеу орындары – Сторм-Лейк, Форт-Додж, Эймс, Дес-Мойн және Уильямсбург. Газет оқырмандарды іс-шара мен жоспарланған маршрут туралы хабардар етті. Саяхат бұлжымай "Ұлы алты күндік велосипед саяхаты" деп аталды. Сиу-Ситиден шамамен 300 велосипедші жолға шықты, олардың 114-і маршрутты толығымен аяқтады. Тағы бірқатар адамдар маршруттың бір бөлігін жүрді. Алғашқы жылы қатысушылардың саны аз болды. Саяхат туралы алты апта бұрын хабарланды, ол мектептің бірінші аптасымен және Айова штатының жәрмеңкесінің соңғы демалыс күнімен сәйкес келді. Саяхат аяқталғаннан кейін Каул мен Каррас көптеген оқырмандардың қиялын қозғайтын мақалалар жазды. 1973 жылғы саяхатты аяқтағандардың арасында Индианоладан 83 жастағы Кларенс Пикард та болды. Ол қолданылған әйелдерге арналған Schwinn велосипедіне мініп, ұзын жеңді көйлек, шалбар, жүн іш киім және күміс шлем киген. Оның айтуынша, іш киім күннен қорғап, терісін салқын ұстаған. Газетке көптеген адамдар телефон соғып, хат жазып, саяхатқа қатысуға ниет білдірді, бірақ түрлі себептермен бара алмады. Осы халықтың сұранысына байланысты, екінші саяхат 1974 жылдың 4-10 тамызына, Айова штатының жәрмеңкесінен бұрын жоспарланды. Саяхат президент Ричард Никсонның отставкаға кетуімен бір аптада өтті. Көптеген саяхатшылар үшін саяхаттың ең қызықты бөлігі екінші түнгі аялдама болды, онда Гатри орталығының сыртында саяхатшыларды құттықтау тақтасы ілінген. Онда: "Ақылыңызды жиыңыз. Сіздер бізден екі есе көпсіздер".

RAGBRAI жыл сайынғы іс-шарасы ретінде

Екінші жылдан кейін бұл шараның танымалдылығы арта түсті. Сол кездегі «Реестр» газетінің редакторы Майкл Гартнер Джон Каррасқа шара атауына «Реестр» сөзін қосуды тапсырды; осылайша 1975 жылы RAGBRAI III үшін RAGBRAI атауы, содан кейін римдік цифрлармен, қабылданды (2012 жылғы шара RAGBRAI XL болды). RAGBRAI V, Онавадан Лансингке дейінгі жол, RAGBRAI тарихындағы ең қысқа жол – 644 шақырымды құрады. 2014 жылға дейін тік көтерілудегі ең аз биіктік осы шарада тіркелді. 1978 жылдан бастап RAGBRAI бағдарламасына 100 шақырымдық жүзу шарасы қосылды, бұл жол жүрушілерге үлкен сынақ болды. RAGBRAI IX-тың екінші күні «Сулы сейсенбі» деп аталды және RAGBRAI тарихындағы ең жаман ауа райы күні деп есептеледі. Осы оқиғаны еске алу үшін «Реестр» велосипедке жабылатын белгіше шығарды. XIV шарамен RAGBRAI Century Loop ұсынылды. Күндік жол қысқарақ болғанымен, 161 шақырымдық қашықтықты жүргісі келетін велосипедшілер үшін маршрутқа оралым қосылды. Бұл жол Кунсл-Блафстан Маскатинге дейін созылды, ал оралым Перри мен Эльдора арасындағы күніне белгіленді. 2001 жылы бұл оралым Джон Каррасқа құрмет көрсету мақсатымен «Каррас оралымы» деп аталды. XXIII шарада Тама-Толедодан Сигорниге дейінгі күнді оңтүстіктен соққан қатты жел, ыстық және ылғалды ауа райы, сондай-ақ көптеген төбелер биледі. Бұл күн «Сағымды бейсенбі» деп аталды. XXV шарасы Лукас округі арқылы өтті, содан кейін RAGBRAI тарихында Айова штатының барлық 99 округінен өтті. 2016 жылы «Тыныштық милі» жобасы басталды, ол жылдар бойы қаза тапқан велосипедшілерді еске алады. 2020 жылы COVID-19 пандемиясының салдарынан RAGBRAI XLVIII шарасы бір жылға кейінге шегерілді. Қайта жоспарланған шара 2021 жылдың 25 шілдесінде Ле Марста басталды және 31 шілдеде Клинтонда аяқталды. Маршрут Сак-Сити, Форт-Додж, Айова-Фоллс, Ватерлоо, Анамоса және ДеУитт қалаларында тоқтады. 2020 жылға жоспарланған маршрутта Сторм-Лейк және Макуокетада түнгі тоқтаулар болған, бірақ 2021 жылғы маршрутта олар Сак-Сити және ДеУитт қалаларымен ауыстырылды. Шара 1973 жылы басталғанмен, алғашқы қайтыс дерегі 1984 жылы RAGBRAI XII шарасында тіркелді. Көптеген қайтыс жағдайларының себебі велосипедшілердің демалыс кезінде алған жүрек аурулары болды. Алайда, 2005 жылғы шараның алғашқы түні Шелдонда Майкл Томас Берк (Айова штатының Доннелсон қаласының тумасы және Нью-Йоркте тұратын Айова университетінің өндірістік инженерлік мамандығы) дауыл кезінде шатырда ұйықтағанда ағаш бұтағының құлауынан қаза тапты. Велосипедпен жүру кезінде жарақат алған салдарынан тек бірнеше адам қайтыс болды. Бірінші жағдай 1987 жылы Рокуэлл қаласынан келген 19 жасар Джон Бойлдің дөңгелекті тіркеме астына түсуімен байланысты болды. 2007 жылдың 30 шілдесінде сағат 12:52-де Ватерлоодан шыққан адам Вапсипиникон өзенінен құтқарылып, кейін қайтыс болды. 62 жастағы Рич Дрост тәуелсіздікте түнде тоқтаған RAGBRAI-ге қатысып жүрген. Дрост Вапси өзенінде жүзіп жүргенде, бөгеттен жоғары ағыста тұтқындалған. 2009 жылдың 25 шілдесінде Миссури штатының Ролла қаласынан Дональд Д. Майерс Геод штаттық паркіне жақын Геод көлінің бөгеті жанындағы төбеден құлап, алған жарақаттарынан қайтыс болды. 2010 жылдың 30 шілдесінде Айова штатының Уэверли қаласында тұратын Стивен Бриггс велосипедінің дөңгелегі басқа велосипедтің дөңгелегіне соқтығысып, велосипедінен лақтырылып, қайтыс болды. Бриггстің өлімінен кейін 2014 жылға дейін өлім-жітім болған жоқ, ол кезде 21 шілдеде, дүйсенбі күні, Уэст-Бранчтың 62 жастағы Том Тисдейл Террил мен Грейтингердің арасында жүрек соғысынан қайтыс болды, ал 23 шілдеде, сәрсенбі күні, Сиук Ситидің Джордж «Фрэнк» Бринкерхофф табиғи себептерден қайтыс болды және бейсенбі күні таңертең шатырында өлі табылды. 2016 жылдың 24 шілдесінде, жексенбі күні, Гленвуд маңындағы 34-ші АҚШ тас жолындағы 2 мильдік белгіде, Джексонвиллдің 72 жастағы Уэйн Езелл, Флорида штатының батысына бара жатқанда, Гленвудтың 34 жастағы Робб Филиппстің жүргізушісі болған пикап оны 6:40 шамасында арт жағынан соқты. Жол-көлік оқиғасынан алған жарақаттарынан қайтыс болған Езелл RAGBRAI XLIV жарысына қатысқан еді. Сондай-ақ, 2016 жылы RAGBRAI XLIV сейсенбісінде 60 жастағы RAGBRAI жүргізушісі Клифтон Калер Крестон мен Леон арасындағы 2-ші тас жолмен жүріп жүргенде жүрек соққысына ұшырап, қайтыс болды. 2023 жылы RAGBRAI L шарасында 50 жастағы велосипедші велосипедімен жолда келе жатып медициналық жағдайға тап болды. Сейсенбі күні 3-де Кэрролл мен Эймс арасында, Бун округінің J даңғылы мен 270-ші көшесінің қиылысы жанында. 2005 жылғы RAGBRAI кезінде ұшқыш пен саяхат туралы деректі фильм түсіріп жатқан жас канадалық әйелді алып баратын ұшақ апатқа ұшырады. Бұл жағдайда, жұптар жеңіл жарақат алған. Айова штатының Манчестер қаласында тұратын ұшқыш Джим Хилл және Оттава қаласынан келген Эми Труп апаттан зардап шекпестен шықты. Шара бойында ультражеңіл ұшақтар ағаштардың үстінен бірнеше метр биіктікте велосипедшілердің суретін түсіру үшін ұшып өтті.

Кроуфорд округінің соты және тыйым салу

2004 жылғы RAGBRAI XXXII кезінде Кирк Улрич жолдың ортасындағы жарыққа соқтығысып, велосипедінен құлап қайтыс болды. Улричтің жесірі Бетти Джо Улрич Кроуфорд округіне сот ашты және 350 000 долларға келісім жасады. Кроуфорд округінің қадағалау кеңесі болашақта жауапкершіліктен сақтану үшін RAGBRAI (және басқа да ұқсас іс-шараларға) тыйым салды. Алайда, 2008 жылдың желтоқсанында Кроуфорд округінің қадағалаушылары RAGBRAI ұйымдастырушылары мұндай жағдайларда болашақта үшінші тараптарға өтемақы төлеу үшін қадамдар жасағаннан кейін бұл тыйымды алып тастауға дауыс берді.

2013 жылғы XLI бағытындағы шұңқыр

2013 жылдың 31 мамырында Айова штатының 384 тас жолының бойында (Гатри округінің 160-шы жолы), Спрингбрук мемлекеттік паркіне кіреберістегі асфальт астында, Мокингберд төбесіндегі қайық тұрақшасының жанында кемінде 6 метр ені мен 1,5 метр тереңдігі бар үлкен шұңқыр пайда болды. Айова табиғи ресурстар департаменті (DNR) Айова көлік департаментімен байланысқа шықты, ол шұңқырдың қауіпті екенін мәлімдеді. Айова ДНР-ы Спрингбруктағы кемпингтік лагерьдегілерді дереу эвакуациялады. 2013 жылдың көктемінде (наурыз, сәуір және мамыр) Айова штатының климатологы Гарри Хиллакердің сөзіне сәйкес, Айовада тіркелген ең жауынды көктем болды. Жаңбыр және қардың рекордтық мөлшері шұңқырдың пайда болуына себеп болды. 2013 жылдың 3 маусымында RAGBRAI XLI маршрутын тексеру алдынан Springbrook және Mockingbird Hill арқылы өту маршрутын өзгерту мүмкіндігін қарастырып, шұңқыр бағаланды; алайда RAGBRAI XLI маршрутына ешқандай өзгеріс енгізілген жоқ.

Тамақ сатушылар

Рағбали кезінде лагерьлерде, шіркеулерде, мейрамханаларда және жол бойында тамақ пен сусын қолжетімді. Ресми түрде бекітілген сатушылар «РЕCМИ RAGBRAI САТУШЫСЫ» деген жазуы бар белгімен анықталады. RAGBRAI тарихындағы ең әйгілі сатушы – Пауль Бернхард болды, ол күндізгі маршрут бойындағы шалғайдағы жерде майға қуырылған және көмірде пісірілген жүгері мен шошқа етін сатқан. Ол 1985 жылы RAGBRAI-де шошқа етін сата бастады және 2008 жылғы жарыстан кейін зейнетке шығып, сатушылықты ұлы Мэттке тапсырды. 1996 жылы ол туған қаласы Банкрофт, Айовада 2500 шошқа етін сатты, осы шара сол қаладан өтіп жатқанда. Оны «Мырза Шошқа Еті» деп атады және ол «Шоооошқа Еееееееті!» деп айқай салғанымен танымал болды. Ол 88 жасында дүние салды.

Командалар мен чартерлер

Жарысқа бүкіл әлемнен қатысушылар келеді, және көптегені клубтар немесе командалар ретінде қатысады. Оннан астам ұйымдастырылған командалар саяхатқа шығады. 2007 және 2008 жылдары Ланс Армстронг 200-ге жуық мүшеден тұратын LIVESTRONG командасын ұйымдастырып, RAGBRAI-ге қатысты; әрбір мүше қатерлі ісікке қарсы күреске 1000 доллар немесе одан да көп сома жинады. Командалар RAGBRAI-ге велосипедпен байланысты емес, әлеуметтік және қолдау жүйесін қосады. Кейбір командалар көңілді демалыс пен көп ішумен белгілі, бірақ көпшілігі – шын мәніндегі велосипедшілер. Командалар көбінесе ескі автобустар мен фургондарды өзгертеді. Командалық автобустар саяхатқа дейін және кейін тасымалдау үшін, ал саяхат барысында клуб үйі және ұйықтау орны ретінде қызмет етеді. Бұл автобустар әдетте үлкен, арнайы стереожүйелермен, велосипедтерді орналастыруға арналған және демалуға қолайлы платформалармен, сондай-ақ ішкі жуынатын бөлмелермен жабдықталған. Көптеген автобустар күндіз жылынатын 55 галлондық пластикалық су бөшкелерін алып жүреді. Олар ауырлық күшімен жұмыс істейтін шлангқа қосылып, күнінің соңында команда мүшелеріне қарапайым душ жасауға мүмкіндік береді. Командалар көбінесе киімдерін өзгертеді немесе саяхатқа көңілділік қосу және команда мүшелерін оңай тану үшін әртүрлі әрекеттер жасайды. Бұл команда логотипі бар бірдей велосипед жейделерін кию немесе әртүрлі қызықты дәстүрлер, мысалы, қызғылт түсті "тролль шашы" періштері (Team Spin) сияқты қарапайым болуы мүмкін. Әрекеттерге жол бойындағы жануарлардың денелерін Марди Гра моншақтарымен безендіру (Team Road Kill), әртүрлі ішу ойындары және велосипедтерінде 5 галлондық шелектерді алып жүретін және мүшелерді "шелекке отыруға" шақырып, одан команда мүшесі немесе досымен құлатып, қатерлі ісік зерттеуіне назар аудару (Team Tacklebucket) кіреді. Көптеген командалар басқа командалармен бөлісу және сауда жасау үшін логотиптері бар командалық заттарды (стикерлер, білезіктер немесе сусынға арналған жабыншалар) шығарады. Чартерлер – велосипедшілерге бір апталық қолдау көрсететін велосипед клубтары және коммерциялық компаниялар. Ақылы түрде, чартерлер әдетте жолаушыларды саяхатқа дейін және кейін тасымалдайды, арнайы кемпинг орындарын ұсынады, шатырларды жалға алады және кейде орнатады, велосипед жөндеу қызметтерін ұсынады және қосымша кешкі іс-шараларды ұйымдастырады. Чартерлер Айовадан тыс жерлерден келген велосипедшілер үшін танымал нұсқа. Team Gourmet, Чикагода орналасқан, қазіргі уақытта RAGBRAI-де жұмыс істейді және 20 жылдан астам уақыттан бері жұмыс істеп келеді. Олар үш аспазшымен бірге саяхаттайды, олар сағат 18:00-де дайындалатын тамақты дайындайды. RAGBRAI үшін командаға мүше болу және тамақ құны шамамен 900 долларды құрайды. Чикагодағы тағы бір чартер – CUBS, ол 1996 жылы RAGBRAI-де жүру үшін құрылған Chicago Urban Bicycling Society. RAGBRAI XLII-ге қатысқан басқа чартерлер мен клубтар: 2014 жылы Team Jorts, Bicycle Illinois, Shuttleguy, Brancel Charters, Bubba's Pampered Pedalers, Out of Staters, Pork Belly Ventures, Riverbend Bike Club, Quad Cities Bicycle Club, Lost & Found Adventures, Bike World, Lake Country Cyclist Ankeny, RAGBRAI In Style, Emmetsburg Bike Club, Bikes To You, Iowa City Bicyclists, Iowa Valley Bicycle Club, North Iowa Touring Club, Melon City Bike Club, Cedar Valley Cyclists, The Pfalcons, Overland Touring Charter, Padre's Cycle Inn және Ron Oman Charters. Sprint Selzer Bicycle Club – RAGBRAI III-де құрылған, Спринт есімді ойдан шығарылған тұлғаны жасау арқылы құрылған ең ұзақ жұмыс істейтін клубтардың бірі. "Skunk" командасы – RAGBRAI-дегі екінші ескі команда, олардың ұраны "Құйрықтарын көтеріңдер!" Көптеген мүшелері Ames/Des Moines аймағынан келеді, бірақ мүшелікке 20-дан астам штаттан және бірнеше шетелден келген велосипедшілер кіреді.

БАҚ-та жариялану

RAGBRAI ұлттық бұқаралық ақпарат құралдарында кеңінен жарияланып, еліміздің басқа аймақтарында да RAGBRAI үлгісіндегі велосипедпен саяхаттар ұйымдастырылды. Билл Гилберт SAGBRAI-де қатысып, Sports Illustrated журналында құлшыныспен жазылған есеп жариялады. Гилберттің мақаласынан кейін Sports Illustrated жазушылары жылдар бойы RAGBRAI туралы әрі қарай жазды. 1984 жылдың сәуірінде Фредерик Даннен "Saturday Evening Post" басылымында мақала жариялады. 1997 жылы CBS This Morning телеарнасынан Гарри Смит RAGBRAI XXV-тің бір бөлігіне қатысып, репортаж көрсетті. Сонымен қатар, жылдар бойы "The Wall Street Journal" газетінде осы саяхат туралы көптеген мақалалар жарық көрді. 2019 жылдың тамызында RAGBRAI XLVII аяқталғаннан кейін Lonely Planet RAGBRAI-ді Солтүстік және Оңтүстік Америкадағы ең үздік 50 велосипедпен саяхаттың бірі деп тізімдеді және "Американың эпикалық велосипед саяхаттары" кітабында Денис Коэллоның суретін, Айова Фолс орта мектебінің директоры Джефф Берчфилдтің Team Love Shack RAGBRAI автобусының жарқын түсті көлігін, оның қабырғасында The B 52's тобының "Love Shack" әнінің мәтіні жазылған күйін көрсетті. Team Love Shack тобы 2007 жылы RAGBRAI XXXV үшін шамамен 5-6 мүшеден құрылған, бірақ 2010 жылы RAGBRAI XXXVIII үшін ескі мектеп автобусын сатып алып, Team Love Shack үшін қолдау көлігі ретінде пайдаланды және Scott Kosanke-нің айтуынша, автобус сәйкес түрде боялды. RAGBRAI XLVIII 2020 жылдан 2021 жылға коронавирус пандемиясының салдарынан кейінге қалдырылса да, жаңалықтар құралдары Hardin County-дегі Team Love Shack және әсіресе Eldora, Iowa аймағының 2020 жылдың шілде айында XLVIII маршруты бойынша ресми емес саяхатқа қатысқанын жариялады. Сондай-ақ 2019 жылдың тамызында CNN Кристи Скотттың "RAGBRAI: Айова штабымен велосипедпен саяхаттауға арналған жаңадан келгендерге арналған нұсқаулық" атты саяхаттық мақаласын жариялады. 2023 жылы 50-ші жылдық саяхатқа арналған "Shift" атты деректі фильм түсірілді. Фильм Айова штабында көрсетілді және Айова PBS телеарнасында да көрсетілді.

Атак-даңқы мен спортшылары

Бен Дэвидсон, бұрынғы кәсіби футбол жұлдызы, негізінен «Окленд Рейдерс» командасының ойыншысы, 1987 жылдан бастап бірнеше жыл бойы RAGBRAI-де қатысты. Ланс Армстронг 2006 жылы сәрсенбі және бейсенбі күндері өткен кезеңдерде Ньютон қаласында көптеген жүргізушілерге сөз сөйледі. Ол 2007 жылғы жарыстың көп бөлігін аяқтады, бірақ «Discovery» командасының Альберто Контадорды және оның «Tour de France» жеңісін қолдау үшін бірнеше күн бұрын кетіп қалды. Оттумавада туған актер және комедияшы Том Арнольд бірнеше RAGBRAI-ге қатысты, соның ішінде 1996 жылғы XXIV-ке. Басқа қатысушылардың арасында үш мәрте «Тур де Франс» чемпионы Грег Лемонд, жазушы Дэйв Барри, NASCAR жүргізушілері Мэтт Кенсет және Джимми Джонсон, мотокросс чемпионы Райан Дунгей, 2004 жылғы Демократиялық партияның президенттікке үміткері Хауард Дин және бұрынғы Ішкі істер министрі Брюс Бэббит болды. Колорадо губернаторы және Демократиялық партияның президенттікке үміткері Джон Хикенлупер 2019 жылғы жарысқа қатысты. Хикенлупер, оның жұбайы және командасы Индианоладағы «Team Skunk» командасына қосылды, онда ол қонақ үйдің душын пайдаланып, өзінің жеке сырасын ұсынды.