Табиғи газ және қысылған табиғи газ (CNG)

Кіріспе

Негізінен метаннан құралған отын газы. Сығымдалған табиғи газ (СТГ) – стандартты атмосфералық қысымда оның көлемінің 1%-дан азына дейін сығымдалған, негізінен метаннан (CH4) тұратын отын газы. Ол қатты ыдыстарда, әдетте цилиндр немесе шар тәрізді пішінде сақталады және таратылады. СТГ модификацияланған бензин/ішкі жану двигательмен жабдықталған көлік құралдарында немесе СТГ пайдалану үшін арнайы жасалған көлік құралдарында қолданылады: жеке (арналған), қашықтықты арттыру үшін бөлек сұйық отын жүйесімен (қос отын), немесе басқа отынмен (қосымша отын) бірге. Оны бензин, дизель отыны және сұйытылған мұнай газының (СМГ) орнына пайдалануға болады. СТГ жағуы жоғарыда аталған отындарға қарағанда аз зиянды газдар шығарады. Басқа отындармен салыстырғанда, табиғи газ төгілген жағдайда аз қауіпті, себебі ол ауадан жеңіл және шығарылған кезде тез таралады. Биометан, анаэробты ферментациядан немесе полигондық газды пайдалануға болады. Отын бағасының өсуіне және қоршаған ортаға қатысты алаңдаушылықтарға жауап ретінде СТГ авторикшаларда, пикаптарда, қалалық және мектеп автобустарында, пойыздарда қолданылады. Отынды сақтау ыдыстарының құны мен орналасуы – СТГ отын ретінде кеңінен/жылдам қолдануға кедергі келтіретін басты фактор. Сондықтан, муниципалдық үкіметтер мен қоғамдық көлік құралдары оның алғашқы қолданушылары болды, себебі олар жаңа (әдетте арзан) отынға салған шығынды тез өтеуге мүмкіндік алды. Осы жағдайларға қарамастан, әлемде СТГ пайдаланатын көліктердің саны тұрақты түрде өсіп келеді (жыл сайын 30%). Қазіргі кезде, өндірістің тұрақты өсуінің нәтижесінде, мұндай отынды сақтау цилиндрлерінің құны айтарлықтай төмендеді. Атап айтқанда, 1 және 2 типтегі СТГ цилиндрлерін көптеген елдер сенімді және тиімді түрде жасауға қабілетті.

Энергия тығыздығы

СЖҚ-ның энергия тығыздығы сұйытылған табиғи газбен бірдей, 53,6 МДж/кг құрайды. Оның көлемдік энергия тығыздығы 9 МДж/л, сұйытылмағандықтан сұйытылған табиғи газдың (22 МДж/л) көлемдік энергия тығыздығының 42%-ы, ал дизель отынының 25%-ы болады.

Тарих

Газдар ішкі жану қозғалтқыштары үшін бастапқы отын болды. 1850 жылдары Францияда қысылған газдармен алғашқы тәжірибелер жүргізілді. Табиғи газ алғаш рет Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде көліктік отын ретінде қолданылды. 1960 жылдары Огайо штатының «Колумбия Табиғи Газ» компаниясы КГТ (қысылған табиғи газ) тасымалдаушысын сынақтан өткізді. Кеме тік қысымды баллондарда қысылған табиғи газды тасымалдауға арналған еді, бірақ қысымды ыдыстардың жоғары құнына байланысты бұл жоба сәтсіз аяқталды. Осыдан бері коммерциялық тұрғыдан пайдалы КГТ тасымалдаушысын жасауға әртүрлі талпыныстар жасалып келеді. Бірнеше бәсекелес КГТ теңіз тасымалы жобалары пайда болды. Әрбір жоба газ тасымалын оңтайландыру үшін ерекше тәсіл ұсынады, сонымен қатар шығындарды бәсекеге қабілетті ұстау үшін қолданыстағы технологияларды барынша пайдалануға тырысады.

Автокөлік

2011 жылы әлем бойынша 14,8 миллион табиғи газбен жүретін көлік (ТЖК) тіркелді, олардың ең көп саны Иранда (4,07 миллион), Пәкістанда (2,85 миллион), Аргентинада (2,07 миллион), Бразилияда (1,7 миллион) және Үндістанда (1,1 миллион) болды. Азия-Тынық мұхит аймағы 5,7 миллион ТЖК-мен көш бастады, одан кейін Латын Америкасы шамамен төрт миллион көлікпен екінші орында тұрды. ТЖК жүк және жеңіл көліктерде 8000 долларға дейін жетеді, әдетте көп қашықтыққа жүретін көліктерге арналған. ЖГС бензинге қарағанда шамамен 50% арзан, ал бензинге қарағанда 90% -ға дейін аз шығарынды бөліп шығарады.

Локомотивтер

CNG локомотивтері бірнеше теміржол компанияларында қолданылады. АҚШ-тағы Напа аңғарының шарап пойзы 2002 жылға дейін дизельдік локомотивті табиғи газбен жұмыс істеу үшін сәтті қайта жарақтандырды. Бұл локомотив 2008 жылдың мамыр айында компьютерлік басқарумен отын құю жүйесімен жаңартылып, қазір Напа аңғарының шарап пойзының негізгі локомотиві болып табылады. Перудегі Ferrocarril Central Andino компаниясы 2005 жылдан бері жүк тасымалы бағытында CNG локомотивін пайдалануда. CNG локомотивтері әдетте дизель-электрлік локомотивтер болып табылады, олар дизель генераторларының орнына табиғи газ генераторларын қолданып, жетек қозғалтқыштарын қозғалтатын электр энергиясын өндіреді. Кейбір CNG локомотивтері қуат қажет болған кезде ғана цилиндрлерін іске қоса алады, бұл теориялық тұрғыдан алғанда, оларды дәстүрлі дизельдік қозғалтқыштардан гөрі отынды тиімдірек пайдалануға мүмкіндік береді. CNG сондай-ақ бензин мен дизель отынынан арзан.

Табиғи газды тасымалдау

CNG табиғи газды теңіз арқылы орташа қашықтыққа тасымалдау үшін қолданылады, әсіресе құбырлар немесе сұйытылған табиғи газ инфрақұрылымының жетіспеушілігінде. Ұзын емес қашықтықтарда теңіз асты құбырлары көбінесе тиімдірек, ал ұзақ қашықтықтарда сұйытылған табиғи газ тиімдірек болады.

Басқа табиғи газ отындарымен салыстыру

Қысылған табиғи газды жиі сұйытылған табиғи газ (СЖГ) деп жаңылыстырады. Екеуі де табиғи газдың сақталған түрлері. Басты айырмашылық – қысылған табиғи газ (ҚТГ) бөлме температурасында және жоғары қысымда, ал СЖГ төмен температурада және бөлме қысымына жуық сақталады. Тиісті сақтау жағдайларында СЖГ сұйық, ал ҚТГ – жоғары сыни сұйықтық болып табылады. ҚТГ-нің өндіріс және сақтау құны СЖГ-ге қарағанда төмен, себебі ол қымбат салқындату процесі мен криогендік резервуарларды қажет етпейді. Дегенмен, ҚТГ бензиннің теңдей энергиясын сақтау үшін әлдеқайда үлкен көлем мен өте жоғары қысымды (3000-4000 psi немесе 205-275 бар) талап етеді. Осы себепті, СЖГ көбінесе кемелерде, пойыздарда немесе құбыржолдарда табиғи газды үлкен қашықтықтарға тасымалдау үшін қолданылады, онда газ соңғы тұтынушыға таратылғанға дейін ҚТГ-ға айналады. Табиғи газ эксперименттік түрде төмен қысымда адсорбцияланған табиғи газ (АТГ) цилиндрі ретінде сақталады, онда ол 35 барда (500 psi, табиғи газ құбырларындағы қысым) көміртек және металл-органикалық каркастар (МОК) сияқты кезекті материалдарда адсорбцияланады. Отынның энергия тығыздығы ҚТГ-ге қарағанда ұқсас немесе жоғары. Бұл көліктерді қосымша газды қысымдамай табиғи газ желісінен отынмен толықтыруға, жанармай баллондарын кішірейтуге және оларды жеңіл, нашар материалдардан жасауға мүмкіндік береді. АТГ және ҚТГ технологияларын біріктіру арқылы табиғи газды сақтау сыйымдылығын арттыруға болады. Бұл жоғары қысымды АТГ деп аталатын процесте, жоғары қысымды ҚТГ резервуары белсендірілген көмір (жоғары беттік ауданы бар адсорбент) сияқты адсорберлермен толтырылады және табиғи газды ҚТГ және АТГ механизмдері арқылы сақтайды. Қысылған табиғи газ кейде сутегімен (ҚСГ) араластырылады, бұл отынның сутегі/көміртегі (H/C) қатынасын арттырады және оның жану жылдамдығын ҚТГ-ге қарағанда сегіз есеге дейін жоғарылатады.

Кодекстер мен стандарттар

Халықаралық юрисдикцияларда үйлестірілген кодтар мен стандарттардың жоқтығы NGV нарығына енуге қосымша кедергі келтіреді. Халықаралық стандарттау ұйымы көлік құралдары үшін табиғи газ құю станцияларына арналған стандартты әзірлеп жатқан белсенді техникалық комитетке ие. Халықаралық кодтардың үйлестірілмегендігіне қарамастан, табиғи газбен жүретін көліктердің қауіпсіздік көрсеткіштері өте жақсы. Қолданыстағы халықаралық стандарттарға ISO 14469 2:2007 (СГҚ көлік құралдарының мойындары мен қабылдағыштарына қолданылады) және ISO 15500 9:2012 (қысым реттегіштеріне арналған сынақтар мен талаптарды белгілейді) кіреді. Ұлттық өрттен қорғау қауымдастығының NFPA 52 коды АҚШ-та табиғи газбен жүретін көліктердің қауіпсіздік стандарттарын қамтиды.

Дүниежүзілік қолданылу

Ең көп табиғи газды көлік құралдарына ие он ел – 2013 (миллион)Орын Ел Тіркелген автопарк Орын Ел Тіркелген автопарк 1 3.50 6 0.82 2 2.79 7 0.46 3 2.28 8 0.45 4 1.75 9 0.42 5 1.58 10 0.38 Әлемдік жалпы саны = 18.09 миллион табиғи газды көлік құралы.

Иран, Пәкістан, Аргентина, Бразилия және Қытай әлемдегі ең көп табиғи газбен жүретін көлік құралдарына ие. Азия-Тынық мұхиты аймағы, Үндістанның астанасы Дели және Ахмадабад, Мумбай, Пуне және Калькутта сияқты басқа да ірі қалалар, сондай-ақ Лакхнау, Канпур, Варанаси және басқа қалаларда қолданылуы артып келеді. Бензин бағасының өсуіне байланысты Оңтүстік Америкада, Еуропада және Солтүстік Америкада да қолданылуы кеңейіп келеді.

Африка

Мысыр 128 754 КГҚ көлігі және 124 КГҚ жанармай құю станциясы бар 10 елдің қатарында. Мысыр сондай-ақ 1996 жылғы қаңтарда Африка мен Таяу Шығыста мемлекеттік КГҚ жанармай құю стансасын ашқан алғашқы ел болды. Олардың басым көпшілігі (780 000) соңғы екі жылда автоөндірушімен екі түрлі отынмен жұмыс істейтін көлік ретінде шығарылды, ал қалғаны шеберханаларда нарықтан кейін орнатылатын жиынтықтарды қолданып қайта жарақталды. Елімізде қазіргі таңда 750 жанармай құю станциясы жұмыс істеп тұр, ал тағы 660 станция салынып жатыр және пайдалануға беріледі деп күтілуде. Қазіргі уақытта индустрияның басты мәселесі – екі түрлі отынмен жұмыс істейтін көлік құралдарын өндіруден қалып қойған жанармай құю станцияларын салу, бұл көптегендерді бензин пайдалануға мәжбүр етеді. Нигериядағы КГҚ 2010 жылы Бенин қаласында, Эдо штатында NIPCO Gas Limited компаниясының пилоттық жобасымен басталды. NIPCO Gas Limited – NIPCO PLC-тің 100% еншілес компаниясы. 2020 жылғы маусым айына дейін Бенин қаласында, Эдо штатында 7 КГҚ станциясы салынды, Бенин қаласының Эдо штатында шамамен 7 500 автомобиль КГҚ-да жүріп тұр. Бенин қаласының Эдо штатында Coca Cola, 7up, Yongxing Steel сияқты ірі компаниялар КГҚ-ны жүк көтеру машиналары мен жүк көліктерін қуаттандыру үшін пайдаланады, ал Эдо Сити Транспорт Лтд (ECTS) өзінің бір бөлігі автобустарын КГҚ-да жұмыс істетеді. 2019 жылы Нигерияның Квале қаласындағы КГҚ станцияларын NIPCO Gas Limited компаниясының маркетинг (табиғи газ) бөлімінің басшысы Абхишек Шарма ашты.

Қытай

Қытайда Sino Energy сияқты компаниялар елдің ішкі аймақтарындағы, кем дегенде екі табиғи газ құбыры іске қосылған орташа өлшемді қалаларда CNG жанармай құю станцияларының желісін кеңейтуге белсенді түрде кірісіп келеді.

Малайзия

Малайзияда СЖҚ пайдалану бастапқыда 1990 жылдардың соңында таксилер мен әуежай лимузиндері үшін енгізілді, онда СЖҚ қозғалтқыштары бар жаңа таксилер іске қосылды, ал такси операторлары қолданыстағы таксилерді толық қозғалтқыш түрлендіруге жіберуге шақырылды. СЖҚ пайдалану тәжірибесі көбінесе Кланг аңғарында және Пенангта қызығушылықтың жетіспеуіне байланысты таксилерге ғана шектелді. Такси иелерінен басқаларға СЖҚ қозғалтқыштарын пайдалануға ешқандай ынталандыру ұсынылмады, ал бензин мен дизельге мемлекеттік субсидиялар тұтынушылар үшін дәстүрлі автомобильдерді пайдалануды арзандатты. Малайзияның мемлекеттік мұнай компаниясы Petronas жол пайдаланушыларына СЖҚ жеткізуді монополиялады. 2008 жылдың шілдесінде Petronas шамамен 150 СЖҚ жанармай құю станциясын пайдаланды, олардың көпшілігі Кланг аңғарында орналасқан. Сонымен қатар, 2008 жылдың соңына дейін тағы 50 станция ашу жоспарланған. 2008 жылдың 5 маусымынан бастап Малайзияда жанармайға берілетін субсидиялар біртіндеп алынып тасталды, нәтижесінде бензин мен дизель отынының бағасы 41 пайызға өсті, бұл жаңа СЖҚ баллондарының орнатылу санының 500 пайызға артуына әкелді. Ұлттық автомобиль өндірушісі Proton 2008 жылдың соңына дейін Waja, Saga және Persona модельдерін Prins Autogassystemen компаниясынан СЖҚ жиынтықтарымен жабдықтауды қарастырды, ал Hyundai автомобильдерінің жергілікті дистрибьюторы СЖҚ жиынтықтарымен жаңа модельдерді ұсынады. Түрлендіру орталықтары, төмен шығындарға байланысты сұраныстың өсуінен пайдаланып, қолданыстағы автомобильдерді ішінара түрлендіруді жүзеге асырады, олар бензин немесе дизель және СЖҚ отынымен жұмыс істей алады, бұл жолаушылар көліктері үшін RM3,500-ден RM5,000-ға дейін шығынға түседі.

Мьянма

Мьянманың Көлік министрлігі 2005 жылы барлық қоғамдық көлік құралдарын – автобустар, жүк көліктері және таксилерді табиғи газға (CNG) ауыстыруды талап ететін заң қабылдады. Үкімет бірнеше жеке компанияға дизельдік және бензиндік автомобильдерді қайта жарақтандыруға, сондай-ақ автобустар мен таксилердің табиғи газбен жұмыс істейтін нұсқаларын импорттауға рұқсат берді. Жол апаттары мен апаттар туралы қауесеттер, Мьянманың жергілікті көмірсутектік саясаттағы жағдайына байланысты, азаматтарды табиғи газбен жүретін көліктерді пайдаланудан тиыстырды. Дегенмен, қазір Мьянманың ең ірі қаласы Янгондағы барлық таксилер мен қоғамдық автобустар табиғи газбен жұмыс істейді. Янгон және басқа қалалардың маңында табиғи газ станциялары құрылды, бірақ электр энергиясының тапшылығы салдарынан көліктер газ бактарын толтыру үшін сағаттап кезекте тұруға мәжбүр. Бирмалық оппозициялық қозғалыстар компанияларды әскери хунтаның өкілдері деп айыптап, табиғи газға көшуге қарсы. Олар мұнай-газ есебінен түскен қаржының халықтың әл-ауқатын жақсартуға емес, қорғаныс секторына жұмсалуын қалайды.

Үндістан

Үндістанда бүгінде еліміздің барлық аймақтарында 4500-ден астам СЖҚ станциясы бар, бұл 2014 жылғы 900-ге жуық станция санымен салыстырғанда үлкен өсім. Үкімет СЖҚ жанармаймен жұмыс ілейтін көліктердің санын арттыру мақсатында, елімізде СЖҚ станцияларының желісін кеңейтуде. Алдағы екі жылда осы санды 8000 СЖҚ станциясына жеткізу жоспарлануда. 2022 жылғы желтоқсан айының мәліметтері бойынша, ең көп СЖҚ станциясы Гуджарат штатында, екінші орында Уттар-Прадеш штаты, ал Махараштра аталған аймақтардан сәл кем қамтылған.

Пәкістан

Пәкістанда 2004 жылы Жоғарғы соттың бұйрығымен Карачи қалалық әкімдігі ауаның ластануын азайту мақсатында барлық қалалық автобустар мен авторикшалардың табиғи газбен (CNG) жүруін міндетті етті. 2012 жылы федералдық үкімет өндіріс секторына кері әсер ететін табиғи газ тапшылығын ескере отырып, шамамен үш жыл ішінде табиғи газды (CNG) бірте-бірте тоқтату жоспарларын жариялады. Газ тапшылығы Пакистанда электр энергиясын өндіру мүмкіндіктерін шектеуге қоса, тыңайтқыш, цемент және тоқыма сияқты маңызды салалар үшін бизнес шығындарын арттырды.

Сингапур

Сингапурда 2018 жылға дейін CNG автобустар, таксилер және жүк көліктері сияқты қоғамдық көлік құралдарында пайдаланылды. 2008 жылдан бастап жеке көлік иелері бензинмен жүретін көліктерін CNG-ге ауыстыруға қызығушылық танытты, себебі бензин бағасы өсті. Мысалы, C. Melchers компаниясының Германиядағы конверсиялық шеберханасындағы бір көлікті екі түрлі отынмен жабдықтаудың бастапқы құны шамамен 3800 долларға бағаланды; екі түрлі отынмен жүретін көліктер ұзақ мерзімді перспективада шығындарды үнемдеуге мүмкіндік береді. Қазір Сингапурда табиғи газды толтыруға арналған бес станция жұмыс істейді. Sembcorp Gas Pte Ltd компаниясы Джуронг аралындағы станцияны, ал Сингапур мұнай компаниясымен бірлесіп Jalan Buroh-дағы станцияны басқарады. Екі станция да елдің батыс бөлігінде орналасқан. Материктегі тағы бір станция солтүстікке қарай Мандай байланысында орналасқан, оны SMART Energy басқарады. SMART сондай-ақ Серангун Солтүстік даңғылы 5-тегі екінші станцияға ие, ол 2009 жылдың наурыз айының соңында ашылды. Тох Так орналасқан әлемдегі бесінші және ең ірі станцияны UNION Group 2009 жылдың қыркүйегінде ашты. Бұл станция 46 отын құю шлангісімен әлемдегі ең ірі станция ретінде Гиннестің рекордтар кітабына енді. Union Group 1000 CNG Toyota Wish таксилерін пайдаланды, содан кейін тағы үш қосалқы станция ашуды және CNG таксилер паркін 8000 бірлікке дейін ұлғайтуды жоспарлады. Осы экологиялық таза отынды қолдануға ынталандыру үшін Сингапурда CNG технологиясын пайдаланушыларға көгалдандырылған көліктерге жеңілдік беріледі. 2001 жылдың қаңтар айында енгізілген GVR жаңа тіркелген жасыл жолаушылар көліктерінің OMV (ашық нарықтық құны) құнына 40 пайыздық жеңілдік ұсынады. Бұл бастама 2012 жылдың соңында аяқталады, себебі үкімет CNG көліктерінің «критикалық массасы» сол кезде жетілетініне сенімді. Пайдаланушылардың пікірлеріне сәйкес, сенімділік мәселелері мен CNG-нің аз қашықтықта жүру мүмкіндігі, май құю станцияларының негізінен Сингапурдың батыс бөлігінде шоғырланғандығы және гибридтік технологиялар сияқты жасыл шешімдерге сұраныстың артуы салдарынан, 2018 жылы қоғамдық автобустар мен соңғы CNG таксилері жойыла бастады.

In Singapore, CNG was once used by public transport vehicles like buses and taxis, as well as goods vehicles until 2018. During its heyday in 2008 onwards, more owners of private cars had sought interest in converting their petrol driven vehicles to also run on CNG – due to rising petrol prices. The initial cost of converting a regular vehicle to dual fuel at the German conversion workshop of C. Melchers, for example, is around S$3,800; with the promise of real cost savings that dual fuel vehicles bring over the long term. Singapore currently has five operating filling stations for natural gas. Sembcorp Gas Pte Ltd. runs the station on Jurong Island and, jointly with Singapore Petroleum Company, the filling station at Jalan Buroh. Both these stations are in the western part of the country. Another station on the mainland is in Mandai Link to the north and is operated by SMART Energy. SMART also own a second station on Serangoon North Ave 5 which was set up end of March 2009; The fifth and largest station in the world, located in Toh Tuck, was opened by the UNION Group in September 2009. This station is recognized by the Guniness World Records as being the largest in the world with 46 refuelling hoses. The Union Group, which operates 1000 CNG Toyota Wish taxis then planned to introduce another three daughter stations and increase the CNG taxi fleet to 8000 units. As a key incentive for using this eco friendly fuel Singapore has a green vehicle rebate for users of CNG technology. First introduced in January 2001, the GVR grants a 40 percent discount on the OMV (open market value) cost of newly registered green passenger vehicles. This initiative will end at the end of 2012 as the government believes the 'critical mass' of CNG vehicles would then have been built up. Due to reliability issues and lower ranges that CNG provided (as cited by users’ feedback), refueling stations mostly concentrated in the western end of Singapore, the rising demand of greener solutions like hybrid technologies, led to its demise where both public buses and the last CNG taxis were on its way to being scrapped in 2018.

Еуропа

Италияда 1173 газбен жабдықтау станциясы бар. Метанды көлік құралдарында пайдалану 1930 жылдары басталды және бүгінгі күнге дейін жалғасып келеді. 2008 жылдан бастап газбен жүретін көлік құралдарының (CNG және LPG) нарығы бензин бағасының өсуі мен ауаның ластануын азайту қажеттілігі салдарынан кеңінен кеңейді. 1995 жылға дейін CNG-мен жұмыс істейтін көлікті сатып алудың жалғыз жолы оны нарықтан кейінгі жиынтықпен жабдықтау болды. Үлкен өндіруші болып Landi Renzo, Tartarini Auto, Prins Autogassystemen, OMVL, BiGAs және AeB санаттағы жиынтықтың көпшілігінің пайдаланатын электрондық бөлшектерін өндірді. Landi Renzo мен Tartarini Азия мен Оңтүстік Америкада көліктер сатады. 1995 жылдан кейін бірнеше ірі өндірушілерден екі отынмен жұмыс істейтін (бензинмен / CNG) автомобильдер қолжетімді болды. Қазіргі уақытта Fiat, Opel, Volkswagen, Citroën, Renault, Volvo және Mercedes бензинмен / CNG қозғалтқышы бар әртүрлі автомобиль үлгілерін және шағын жүк көліктерін сатады. Әдетте ірі автомобиль өндірушілері пайдаланатын CNG бөлшектерін шын мәнінде автокөлік зауытының зауыт-саттық топтамасын өндірушілер өндіреді, мысалы, Fiat Tartarini Auto бөлшектерін, Volkswagen Teleflex GFI және Landi Renzo бөлшектерін пайдаланады. Бельгияда CNG – бұл өте жаңа отын. 2014 жылдың басында Фландрияда барлығы 17 жанармай құю станциясы болды, бірақ қазір олардың саны тез өсіп келеді. 2015 жылдың басында Бельгияда 29 жанармай құю станциясы болды, олардың барлығы Фландрияда. 2017 жылдың қаңтарына Бельгияда 76 май құю станциясы жұмыс істейді, олардың көпшілігі Фландрияда, өйткені олардың тек 7-і Валонияда немесе Брюсселде орналасқан. Отын ретінде бензинмен салыстырғанда, CNG-ның салықтық артықшылығы бар, акциздер төмен (әлі де ҚҚС төленеді). Автомобильдерге арналған отын ретінде CNG толық акцизден босатылмайды, сондықтан CNG көліктері мемлекет кірісінен айырылудың орнын толтыру үшін жол салымын төлемейді. Оның орнына, сұйық газ бензинді көліктер Бельгияда ең жоғары жол салығын төлейді, өйткені сұйық газ акцизден толық босатылған. CNG-ны акцизден толық босату мүмкін емес, сондықтан көліктерді үйдегі табиғи газ желісіне қосуға және үйден жанармай құюға рұқсат етіледі. CNG машиналарын сатып алуды мемлекет емес, Бельгияның табиғи газ өндірушілері мен дистрибьюторлары субсидиялайды. Fiat пен Volkswagen Бельгияда зауытта жабдықталған CNG машиналарын сатады. 2018 жылдың соңында Бельгияда CNG-мен жұмыс істейтін 11 188 көлік болған. Германияда 2020 жылға қарай CNG-мен жұмыс істейтін көлік құралдарының саны 2 миллионға дейін өседі деп күтілуде. Еуропадағы басқа табиғи отынмен салыстырғанда CNG-ның құны 1/3-тен 1/2-ке дейін. 2016 жылы Германияда 900-ге жуық CNG станциясы бар және Volkswagen, Mercedes, Opel, Audi сияқты ірі неміс автомобиль өндірушілері өздерінің көптеген модельдерінде CNG қозғалтқыштарын ұсынады. Аугсбург 2011 жылдан бері тек қана CNG-мен жұмыс істейтін қоғамдық автобустарды пайдаланатын бірнеше қалалардың бірі. Түркияда Анкара муниципалитеті CNG автобустарын көбірек пайдаланады, олардың саны 2011 жылға қарай 1090-ға жетті. 2014 жылы Стамбул 110 автобусқа тапсырыс берді. Сонымен қатар, Konya сол жылы өз автопаркіне 60 автобус қосты. Португалияда 2017 жылдың 25 қыркүйегіне қарай 9 CNG-мен жабдықтау станциясы бар. Венгрияда Будапешт, Сегед, Пец және Гьер қалаларында төрт мемлекеттік CNG жанармай құю станциялары бар. Сегед, Солнок және Будапешттің кейбір аудандарындағы қоғамдық көлік компаниясы автобустарды негізінен CNG-мен жүргізеді. Болгарияда 2011 жылдың шілдесіне 96 CNG-мен жабдықтау станциясы бар. Болгарияның ірі қалаларының көпшілігінде осындай орталықтар бар. Елордада 22 CNG станциясы бар, бұл оны Еуропадағы ең көп CNG станциялары бар қалаға айналдырады. Сонымен қатар, Пловдив, Русе, Стара-Загора және Велико-Тарново қалаларында, сондай-ақ Қара теңіз жағалауындағы Варна, Бургас, Несебар және Каварна қалаларында да бар. Болгарияда CNG көліктері кеңінен танымал болып келеді. Отынды көбінесе такси жүргізушілері пайдаланады, себебі оның бағасы бензинге қарағанда әлдеқайда арзан. Қазіргі уақытта (шілде айына дейін) София қаласы қоғамдық көлік паркін тез жаңартып, MAN Lion's City автобустарымен CNG-мен жұмыс істейді. Сонымен қатар, көптеген компаниялар қала шегінде күнделікті жұмыстарына арналған CNG жүк көліктеріне, тіпті ауыр жүк көліктеріне ауысады. Солтүстік Македонияда елордада орналасқан бір CNG станциясы бар, бірақ ол қоғамдық пайдалануға арналған емес. Жергілікті қоғамдық көлік компаниясының тек 20 автобусы ғана дизель бен CNG қоспасын пайдаланады. Бірінші коммерциялық CNG станциясы Скопьеде дамып келе жатыр және 2011 жылдың шілдесінде жұмысын бастауы күтілді. Сербияда 2019 жылдың тамызына қарай шамамен 20 қоғамдық CNG жанармай құю станциясы бар. Төрті елордада Белградта, ал қалғаны Суботица (1), Нови-Сад (1), Зренянин (1), Панчево (2), Крушевац (1), Крагуевац (1), Чачак (2) және т.б. қалаларында орналасқан. Толық тізілімі CNGEurope Web сайтында қолжетімді. Словенияда 2018 жылдың желтоқсанына қарай төрт қоғамдық CNG жанармай құю станциясы бар. Екеуі елордада Люблянада, ал біреуі Мариборда және Йесеницеде орналасқан. Бұдан өзге, 2020 жылдың соңына дейін барлық қала муниципалитеттерінде кемінде 14 жаңа жанармай құю станциясы салынуы жоспарланған. Любляна жолаушылар тасымалы 2016 жылдың мамырына қарай 66 CNG-мен жұмыс істейтін қалалық автобустарды пайдаланады. Оның Марибордағы әріптесі, Marprom автопаркінде 2018 жылдың қазанына қарай 19 CNG қалалық автобусы бар. Хорватияда Загреб орталығына жақын және Риекада орналасқан екі қоғамдық CNG жанармай құю станциясы бар. Қоғамдық көлік түрі ретінде кемінде 60 CNG автобусы пайдаланылады (Загреб қоғамдық көлік қызметтері). Эстонияда 11 қоғамдық CNG жанармай құю станциясы бар – елінің елордасы Таллинде төрт, ал Тарту, Пярну, Вильянди, Раквере, Йыхви және Нарва қалаларында бірер станция бар. 2011 жылдан бастап Тарту қаласы ішкі қалалық бағыттарында бес Scania өндірісіндегі CNG автобустарын пайдаланады. Швецияда қазіргі уақытта 90 CNG жанармай құю станциясы қоғамдыққа қолжетімді (шамамен 10 LPG жанармай құю станциясымен салыстырғанда), негізінен елдің оңтүстік және батыс бөліктерінде, сондай-ақ Мэлардален аймағында орналасқан. Тағы 70–80 CNG жанармай құю станциясы салынып жатыр немесе жоспарлаудың соңғы кезеңінде (аяқталуы 2009–2010). Жоспарланған жанармай құю станцияларының бір бөлігі елдің солтүстік бөлігінде орналасқан, бұл CNG көлік пайдаланушылары үшін инфрақұрылымды жақсартады. Швецияда шамамен 14 500 CNG көлігі бар (2007), олардың шамамен 13 500-ы жеңіл автомобильдер, ал қалғаны автобустар мен жүк көліктері. Стокгольмде қоғамдық көлік компаниясы SL қазіргі уақытта 50 CNG автобусын пайдаланады, бірақ 500 автобусқа қабілетті. Швеция үкіметі жақында CNG жанармай құю станцияларын дамытуға берілетін субсидияларды 2009 жылдан 2012 жылдың 31-не дейін 2010 жылдың 12-сіне дейін ұзартты. Испанияда CNG – бұл өте жаңа отын және жанармай құю желісі дамып келеді. Мадридте EMT 1915 автобусты CNG-мен жұмыс істетеді. 2015 жылдың басында Испанияда 35 CNG жанармай құю станциясы болды. Бірнеше автомобиль брендтері, соның ішінде Fiat, Volkswagen, Seat және Skoda басқалары CNG-мен жұмыс істейтін жаңа автомобильдерді сатады. 2013 жылға қарай Чехияда 47 қоғамдық CNG жанармай құю станциясы бар, негізінен ірі қалаларда. Жергілікті автобус өндірушілері SOR Libchavy және Tedom өздерінің көліктерінің CNG нұсқаларын, шатырға орнатылған баллондармен шығарады.

In Italy, there are more than 1173 CNG stations. The use of methane for vehicles, started in the 1930s and has continued off and on until today. Since 2008 there have been a large market expansion for natural gas vehicles (CNG and LPG) caused by the rise of petrol prices and by the need to reduce air pollution emissions. Before 1995 the only way to have a CNG powered car was by having it retrofitted with an after market kit. A large producer was Landi Renzo, Tartarini Auto, Prins Autogassystemen, OMVL, BiGAs, and AeB for electronic parts used by the most part of kit producer. Landi Renzo and Tartarini selling vehicles in Asia and South America. After 1995 bi fuel cars (petrol/CNG) became available from several major manufacturers. Currently Fiat, Opel, Volkswagen, Citroën, Renault, Volvo and Mercedes sell various car models and small trucks that are petrol/CNG powered. Usually CNG parts used by major car manufacturers are actually produced by automotive aftermarket kit manufacturers, e. g. Fiat use Tartarini Auto components, Volkswagen use Teleflex GFI and Landi Renzo components. In Belgium, CNG is a very new fuel. At the beginning of 2014 there were only 17 refuelling stations, all of them in Flanders, but the number is now increasing rapidly. At the beginning of 2015 there were 29 refueling stations in Belgium, all of them in Flanders. As of January 2017, there are 76 active refueling stations in Belgium, most of them being in Flanders since only 7 of them are in Wallonia or Brussels. As a fuel and compared to petrol, CNG has an advantageous fiscal treatment with lower excises duties (although VAT is always paid). Since CNG, as a car fuel, is not totally exempted of excise duties, CNG cars do not pay a prime road tax to partially compensate the State for the loss of revenue. Instead LPG cars pay a prime road tax in Belgium, because LPG is totally exempted from excise duties. Since CNG is not totally exempted of excise duties, in Belgium it is allowed to connect a car to the home network of natural gas and to refuel the car from home. The purchase of CNG cars is not subsidised by the government, but by the Belgian producers and distributors of natural gas. Fiat and Volkswagen sell factory equipped CNG cars in Belgium. At the end of 2018 there were 11,188 vehicles running with CNG in Belgium. In Germany, CNG generated vehicles are expected to increase to two million units of motor transport by 2020. The cost for CNG fuel is between 1/3 and 1/2 compared to other fossil fuels in Europe. In 2016 there are around 900 CNG stations in Germany and major German car manufacturers like Volkswagen, Mercedes, Opel, Audi offer CNG engines on most of their models. Augsburg is one of the few cities that only run CNG operated public buses since 2011. In Turkey, Ankara municipality is increasingly using CNG buses, where numbers have reached 1090 by 2011. Istanbul has started in 2014 with an order of 110 buses. Konya also added 60 buses to its fleet the same year. In Portugal, there are 9 CNG refueling stations as of September 25, 2017. In Hungary, there are four public CNG refueling stations in the cities Budapest, Szeged, Pécs and Győr. The public transportation company of Szeged, Szolnok and some districts in Budapest runs buses mainly on CNG. In Bulgaria, there are 96 CNG refueling stations as of July 2011. One can be found in most of Bulgaria's big towns. In the capital Sofia there are 22 CNG stations making it possibly the city with the most publicly available CNG stations in Europe. There are also quite a few in Plovdiv, Ruse, Stara Zagora and Veliko Tarnovo as well as in the towns on the Black Sea – Varna, Burgas, Nesebar and Kavarna. CNG vehicles are becoming more and more popular in the country. The fuel is mostly used by taxi drivers because of its much lower price compared to petrol. Currently (as of July, 2015) the city of Sofia is rapidly renewing its public transport fleet with MAN Lion's City buses running on CNG. Also, many companies switch to CNG cargo vans and even heavy trucks for their daily operations within city limits. In North Macedonia, there is one CNG station located in the capital Skopje, but it is not for public use. Only twenty buses of the local Public Transport Company have been fitted to use a mixture of diesel and CNG. The first commercial CNG station in Skopje is in the advanced stage of development and was expected to start operation in July 2011. In Serbia, there are about 20 public CNG refuelling stations as of August 2019. Four in the capital Belgrade, and the rest in the towns of Subotica (1), Novi Sad (1), Zrenjanin (1), Pancevo (2), Kruševac (1), Kragujevac (1), Cacak (2), and so on. Detailed list is currently available on CNGEurope Web site. In Slovenia, there are four public CNG refuelling stations as of December 2018. Two in the capital Ljubljana, and one each in Maribor and Jesenice. Additionally, at least 14 new refuelling stations are planned in all city municipalities by the end of 2020. Ljubljana Passenger Transport operates 66 CNG fuelled city buses, as of May 2016. Its Maribor counterpart, Marprom has 19 CNG city buses in their fleet, as of October 2018. In Croatia, there are two public CNG refuelling stations situated close to the center of Zagreb and in Rijeka. At least 60 CNG buses are in use as a form of a public transport (Zagreb public transport services). In Estonia, there are 11 public CNG refuelling stations – four in the country's capital Tallinn, and one each in Tartu, Pärnu, Viljandi, Rakvere, Jõhvi, and Narva. From 2011 on, Tartu has five Scania manufactured CNG buses operating its inner city routes. In Sweden, there are currently 90 CNG filling stations available to the public (as compared to about 10 LPG filling stations), primarily located in the southern and western parts of the country as well the Mälardalen region Another 70–80 CNG filling stations are under construction or in a late stage of planning (completions 2009–2010). Several of the planned filling stations are located in the northern parts of the country, which will greatly improve the infrastructure for CNG car users. There are approx. 14,500 CNG vehicles in Sweden (2007), of which approx. 13,500 are passenger cars and the remainder includes buses and trucks. In Stockholm, the public transportation company SL currently operates 50 CNG buses but have a capacity to operate 500. The Swedish government recently prolonged its subsidies for the development of CNG filling stations, from 2009 to 2012–31 to 2010 12 31. In Spain, CNG is a very new fuel and the refueling network is being developed. In Madrid, the EMT, uses 1915 buses running with CNG. At the beginning of 2015 there were 35 CNG refueling stations in Spain. Several car brands sell brand new cars running with CNG, including Fiat, Volkswagen, Seat and Skoda among others. As of 2013, there are 47 public CNG filling stations in the Czech Republic, mainly in the big cities. Local bus manufacturers SOR Libchavy and Tedom produce CNG versions of their vehicles, with roof mounted cylinders.

Иран

Иран әлемдегі ең ірі табиғи газбен жұмыс ілейтін көлік парктерінің және табиғи газ тарату желілерінің біріне ие. 2335 табиғи газ құю станциясы бар, олардың жалпы саны 13 534 құбырдан тұрады. Иранда табиғи газды қолданатын көліктердің саны 3,5 миллионнан асып түседі. Иранның көлік секторындағы табиғи газ тұтынуы күніне шамамен 20 миллион текше метрді құрайды.

Канада

Канадада табиғи газ 20 жылдан бері мотор отыны ретінде қолданылып келеді. 1980 және 1990 жылдардағы федералды және провинциялық ғылыми-зерттеу бағдарламаларының, демонстрациялық жобалардың және NGV нарығын дамыту бағдарламаларының арқасында, 1990 жылдардың басына қарай жеңіл NGV паркі 35 000-нан асты. Бұл қолдау табиғи газға өтетін қоғамдық көлік автобустарының да кеңінен қабылдануына ықпал етті. 1995 жылдан кейін NGV нарығы төмендеп, қазіргі күні шамамен 12 000 көлікке дейін азайды. Содан кейін Fuelmaker компаниясының барлық активтерін Калифорния штатының Санта-Ана қаласындағы Fuel Systems Corporation сатып алды.

Америка Құрама Штаттары

Канадаға ұқсас, АҚШ 1980 жылдан бері түрлі NGV бастамалары мен бағдарламаларын іске қосты, бірақ нарықтың тұрақтылығын қамтамасыз етуде шектеулі сәттілікке қол жеткізді. 2000 жылы 105 000 NGV пайдалануда болды; бұл көрсеткіш 2004 жылы 121 000-ға жетті, ал 2009 жылы 110 000-ға төмендеді. Техас штатында теміржол комиссары Дэвид Портер 2013 жылдың қазан айында «Техас табиғи газы» бастамасын іске қосты, ол көліктік және өндіріс салаларында табиғи газ отынын пайдалануға ынталандыруға бағытталған. 2015 жылға қарай Техас АҚШ-та 137 табиғи газ құю станциясымен (жеке және мемлекеттік) табиғи газ инфрақұрылымы бойынша жетекші болып отыр. 2015 жылдың тоғыз айында Комиссар Портер Техастағы СЖМ және СЖҚ сатудың 2014 жылдың осы кезеңімен салыстырғанда 78 пайызға өскенін хабарлады. Комиссар Портердің мәлімдемесіне сәйкес, Массачусетс шығанағының көлік басқармасы 2007 жылдың өзінде 360 СЖҚ автобусын пайдаланған, және штат бойынша ең ірі пайдаланушы болып табылады. Нью-Йорк қаласының Метрополитендік көлік басқармасы (MTA) қазіргі уақытта Бруклин, Бронкс және Куинс аудандарында орналасқан СЖҚ автобус парктерімен бірге сығымдалған табиғи газбен жұмыс істейтін 900-ден астам автобусқа ие. Nassau Inter County Express (немесе NICE Bus, бұрынғы New York MTA Long Island Bus) тұрақты маршруттар бойынша қызмет көрсету үшін 100% Orion СЖҚ отынымен жабдықталған 360 автобустан тұратын автопаркті пайдаланады. Арканзас штатының Харрисбург қаласы отын шығындарын үнемдеу мақсатында кейбір қалалық көліктерін сығымдалған табиғи газға ауыстырды. Қалалық көшелер, су, кәріз және газ қызметтерін қамтамасыз ететін жүк көліктері бензиннен СЖҚ-ға түрлендірілді. СЖҚ-ны жеке пайдалану қазіргі уақытта шағын нарық болып табылады, бірақ ағымдағы салықтық жеңілдіктер мен қоғамдық құю станцияларының санының артуына байланысты бұрын-соңды болмаған өсімді бастан кешіруде. Юта штаты СЖҚ құю станцияларының жалпы штаттық желісін 1,57 доллар/гге бағамен ұсынады, ал бензиннің бағасы 4,00 доллардан жоғары. Елдің басқа аймақтарында бөлшек сауда бағасы шамамен 2,50 доллар/гге құрайды, ал үйге орнатылатын құю станциялары тұрғын үй газ желілерінен газды 1 доллардан кем бағамен қысып шығарады. EPA бекітілмеген қосымша түрлендірулер мен мемлекеттік аукциондарда сатылатын пайдаланылған көліктерден басқа, АҚШ-та қазіргі уақытта өндірілетін жалғыз СЖҚ көлігі – Honda Civic GX седаны, ол шектеулі санда шығарылады және тек бөлшек саудада құю станциялары бар штаттарда ғана қол жетімді. Мұнайшы және кәсіпкер Т. Бун Пикенс бастама көтерген «Пикенс жоспары» ауыр көліктер үшін стандартты отын ретінде СЖҚ пайдалануды кеңейтуге бағытталған. 2008 жылғы жалпы сайлауда Калифорниялық сайлаушылар 10-шы ұсынысты айтарлықтай үлкен артықшылықпен (59,8 пайызға 40,2 пайызға қарсы) қабылдамады. 10-шы ұсыныс 5 миллиард долларлық облигациялық шара болды, ол басқа нәрселермен қатар, штат тұрғындарына СЖҚ көліктерін сатып алғандары үшін жеңілдіктер беруді көздеген. 2013 жылдың 21 ақпанында Т. Бун Пикенс және Нью-Йорк мэрі Майкл Блумберг СЖҚ-мен жұмыс істейтін мобильді пиццерияны таныстырды. Neapolitan Express компаниясы жүк көлігін басқару үшін баламалы энергияны, сондай-ақ тасымалдау қораптары үшін 100 пайыз қайта өңделген және компостауға болатын материалдарды пайдаланады. Конгресс автокөліктерді СЖҚ-ға түрлендіруге салық жеңілдіктері арқылы, автокөлікті түрлендіру құнының 50 пайызына дейін және үйдегі СЖҚ құю стансасының құнына қолдау көрсетті. Алайда, СЖҚ әлдеқайда таза отын болғанымен, түрлендіру үшін EPA-дан типтік сертификат алу қажет. Типтік сертификаттың талаптарын орындау 50 000 долларға дейін шығынға түсуі мүмкін. EPA бекітілмеген басқа жиынтықтар да бар. EPA бекітілмеген жиынтықты пайдалана отырып, толық және қауіпсіз түрлендіруді цилиндрсіз 400 долларға жуық бағамен жүзеге асыруға болады.

Similar to Canada, the United States has implemented various NGV initiatives and programs since 1980, but has had limited success in sustaining the market. There were 105,000 NGVs in operation in 2000; this figure peaked at 121,000 in 2004, and decreased to 110,000 in 2009. In Texas, Railroad Commissioner David Porter launched his Texas Natural Gas Initiative in October 2013 to encourage the adoption of natural gas fuel in the transportation and exploration and production sectors. As of 2015 Texas is rapidly becoming a leader in natural gas infrastructure in the US with 137 natural gas fueling stations (private and public). Nine months into FY2015 Commissioner Porter reports Texas CNG, LNG Sales Show 78 Percent Increase Over FY 2014 year to date. Per Commissioner Porter

The Massachusetts Bay Transportation Authority was running 360 CNG buses as early as in 2007, and is the largest user in the state. The Metropolitan Transportation Authority (MTA) of New York City currently has over 900 buses powered by compressed natural gas, with CNG bus depots located in Brooklyn, The Bronx, and Queens. The Nassau Inter County Express (or NICE Bus, formerly New York MTA Long Island Bus) runs a 100% Orion CNG fueled bus fleet for fixed route service, consisting of 360 buses for service in Nassau County, parts of Queens, New York, and the western sections of Suffolk County. The City of Harrisburg, Arkansas has switched some of the city's vehicles to compressed natural gas in an effort to save money on fuel costs. Trucks used by the city's street and water, sewer, and gas departments have been converted from petrol to CNG. Personal use of CNG is currently a small niche market, though with current tax incentives and a growing number of public fueling stations available, it is experiencing unprecedented growth. The state of Utah offers a subsidised statewide network of CNG filling stations at a rate of $1.57/gge, while petrol is above $4.00/gal. Elsewhere in the nation, retail prices average around $2.50/gge, with home refueling units compressing gas from residential gas lines for under $1/gge. Other than aftermarket conversions, and government used vehicle auctions, the only currently produced CNG vehicle in the United States is the Honda Civic GX sedan, which is made in limited numbers and available only in states with retail fueling outlets. An initiative, known as Pickens Plan, calls for the expansion of the use of CNG as a standard fuel for heavy vehicles has been recently started by oilman and entrepreneur T. Boone Pickens. California voters defeated Proposition 10 in the 2008 General Election by a significant (59.8 percent to 40.2 percent) margin. Proposition 10 was a $5 billion bond measure that, among other things, would have given rebates to state residents that purchase CNG vehicles. On February 21, 2013, T. Boone Pickens and New York Mayor, Michael Bloomberg unveiled a CNG powered mobile pizzeria. The company, Neapolitan Express uses alternative energy to run the truck as well as 100 percent recycled and compostable materials for their carryout boxes. Congress has encouraged conversion of cars to CNG with a tax credits of up to 50 percent of the auto conversion cost and the CNG home filling station cost. However, while CNG is much cleaner fuel, the conversion requires a type certificate from the EPA. Meeting the requirements of a type certificate can cost up to $50,000. Other non EPA approved kits are available. A complete and safe aftermarket conversion using a non EPA approved kit can be achieved for as little as $400 without the cylinder.

Жұмысқа орналастыру

2012 жылы AT&T компаниясы General Motors компаниясынан 1200 табиғи газбен (CNG) жұмыс істейтін жүк көліктерін тапсырыс берді. Бұл General Motors компаниясының табиғи газбен жұмыс істейтін көліктеріне жасаған ең ірі тапсырысы болып табылады. AT&T компаниясы 2018 жылға дейінгі 10 жыл ішінде шамамен 15000 балама отынмен жүретін көліктерді пайдалануға 565 миллион долларға дейін инвестиция салу ниетін жариялады. Бұл көліктер AT&T клиенттеріне байланыс, жоғары жылдамдықты интернет және теледидар қызметтерін ұсынуға және оларды күтіп ұстауға қолданылатын болады.