Кіріспе
Денеге сәбиді тасуға арналған матадан жасалған бұйым.
Сәбиді көтеріп жүруге арналған шығыршық немесе сәби тасушы көбінесе кеудеге оралатын жұмсақ матадан жасалады. Олар сәбиге жайлылық пен қолдау береді және ата-анаға немесе күтушіге күнделікті істерін істеу кезінде қолдарын бос ұстауға мүмкіндік береді. Орамалар, сақиналы шығыршықтар, жұмсақ құрылымды тасушылар және май тайлар сияқты тасушылардың көптеген түрлері бар. Сәбиді шығыршыққа салу – бала кию деп аталады.
Сақиналы ілгектер
Бұл динамикалық кернеуді пайдаланатын, мата мен металлдан (мысалы, алюминийден) немесе нейлон сақиналардан жасалған нәресте тасымалдағыштары. Матаның бір ұшы екі сақинаға тігіледі. Мата киюшінің иығынан қарсы жамбасына дейін айналып, содан кейін қайта иыққа дейін оралады, ал ұшы сақиналар арқылы өткізіліп, құлыптау эффектін жасайды. Нәресте осы түзілген қалтада отырады немесе жатады. Сақиналы тасымалдағышты бір рет өткізгеннен кейін, оны шешіп, қайтадан кию үшін қайтадан өткізудің қажеті жоқ. Сақиналы тасымалдағыш матадан жасалған ілмек құрайды. Киюші бір қолын және басын мата ілмегінен өткізіп, тасымалдағышты қайта кие алады. Нәресте тасымалдағышта болғанда, оның салмағы матаға кернеу түсіреді, ал матаның кернеуі, мата беттерінің бір-біріне үйкелісі және сақиналардың үйлесімі тасымалдағышты орнында "құлыптайды". Осы типтегі тасымалдағыш әртүрлі киюшілердің өлшемдеріне бейімделеді және әртүрлі тасу орындарын оңай қабылдай алады. Киюші нәрестенің салмағын бір қолымен ұстап, екінші қолымен матаның көбірек бөлігін сақиналар арқылы тартып, тасымалдағышты қысқа немесе босата алады. Сақиналы тасымалдағыштар иық бөлігінде төселген немесе төселмеген болуы мүмкін, жиектері немесе "бағаналары" төселген немесе төселмеген болуы мүмкін, ал тасымалдағыштың "құйрығы" ашық немесе жабық болуы мүмкін. Кейбір "гибридтік" сақиналы тасымалдағыштарда қалта тігісіне ұқсас иілген орындықтар денесіне тігілген. Сақиналы тасымалдағыштар қолдану жағынан мексикалық ребозосына ең жақын, сақиналар түйіннің орнын басады. Сақиналардың матаға қалай бекітілуінің де әртүрлілігі бар, бұл әдетте "иық стилі" деп аталады. Негізгі иық стильдеріне жиналған, плисселенген, "хот-дог" немесе "орталық бүктеме", қалта стилі (екіге бүктелген) және одан да көптеген нұсқалары кіреді. Сақиналы тасымалдағыштар өте бейімделгіш және көптеген күтушілер "бір өлшемге сәйкес келеді" деген өлшемді кие алады. Құйрықтың ұзындығы шамамен 8 дюйм болса, сақиналы тасымалдағыш әлі де қауіпсіз деп есептеледі. Құйрықтың ұзындығы жеке талғамға қарай анықталады, көбінесе құйрықтың жамбасқа немесе ортаңғы санатқа тигенін қалайды. Сақиналы тасымалдағышта нәрестені тасуға арналған ұсынылған максималды салмақ шегі – 35 фунтқа дейін.
Саптық шұңқырлар
Кейде "түтік", "қалта" немесе "сақинасыз" слінг деп аталатын бұл слінгтер әдетте түтік пішініне тігілген кең матадан жасалады. Ораманың екі негізгі түрі бар: серіппелі және тоқылған. Серіппелі орамалар әдетте джерси немесе интерлок сияқты тоқыма маталардан жасалады. Серіппелі орамадан сәбиді алып-салу оңай. Бұл киюшіге ыңғайлы, өйткені слінг көбінесе байланған күйінде қалады, ал сәби қажет болған жағдайда көтеріліп, қайтадан салынады. Серіппелілікке бірнеше фактор әсер етеді: кез келген спандекс немесе ликра қосылған слінгтер өте серіппелі болады, ал 100% мақтадан немесе басқа табиғи талшықтардан жасалған слінгтер ұзындығы бойынша аз серіппелі болады. Тоқылған орамалар – әртүрлі қалыңдықтардағы тоқылған матадан жасалған бөліктер. Әдетте табиғи талшықтар таңдалады, ең көп қолданылатыны мақта, бірақ қымыз, зығыр, жібек және жүн де қолданылады. Әртүрлі тоқу өрнектері қолданылады. Ең көп таралғандары – қарапайым тоқу, твил және жакард маталар. Көптеген тоқу өрнектері диагональ бойынша белгілі бір деңгейде серіппелілік береді.
Қарапайым мата бөлшектері
Матадан жасалған киімдерді жүкті әйелдің және баланың дененіне орап, түйінмен байлап немесе ұштарын бұрап, ішке тығып бекіту арқылы сәби көтергіш ретінде қолдануға болады. Ребозо (Мексика), манта (Перу), канга (Африка) және селенданг (Индонезия) – бәрі де тіктөртбұрышты маталар, бірақ оларды әртүрлі тәсілдермен байлауға және орауға болады. Сәби көтергіштер де қарапайым матадан жасалады.
Подаги және басқа да Азия стиліне тән бала көтергіштер
Подаги (сондай-ақ, podegi деп те жазылады) – өте ұзын белбеуден ілінген, орташа және үлкен тікбұрышты корейлік сүйершік. Дәстүр бойынша тікбұрышты мата жылу үшін тігіледі және ананың денесін орап тұрады, ал белбеулер баланың жамбасының астынан өтіп, баланың арқасына тіреп, алдыңғы жағынан байланады. Батыстың подаэги стиліне деген қызығушылығы иық арқылы оралатын жаңа әдістерге және тар «өрімдерге» әкелді. Бұл пішіннің нұсқаларына Iu Mienh/Hmong сүйершігі және қытайлық bei bei жатады. Iu Mienh/Hmong сүйершіктері мен bei bei екеуі де көбінесе иық үстінен оралып, басты қолдауға немесе желден қорғауға көмектесетін қатты бөліктері болады. Қытайша Mei tai (кантонша айтылуы) – «мей» сөзі иыққа алып жүруді, ал «тай» сөзі белбеуді білдіреді. Бұл әр бұрышынан параллель, төсемсіз белбеулер шығатын шаршы немесе шаршыға жуық мата. Дәстүр бойынша, барлық белбеулер бұралып, ұштары ішке тығылып бекітіледі. Mei tai-дың бір түрі 1960 жылдары Австралияда танымал болды. Қазір май тайдың жүздеген түрлі брендтері бар, бірақ олардың барлығында ұзын белбеулер, биік дене және орама стилінде байлау әдісі кездеседі. Mei tai сүйершіктерін баланың жасын есептемей, ана көтере алатын салмаққа дейін алдыңғы немесе артқы жағынан тасуға болады. Жапонияда дәстүрлі бала тасу obi арқылы орамамен жасалатын. 1940 жылдары onbuhimo деп аталатын сүйершік танымал болды. Hmong және Mei tai сүйершіктеріне ұқсас, onbuhimo-ның жоғарғы жағында ұзын белбеулер және тікбұрышты денесі бар. Бірақ тікбұрыштың төменгі жағында иілгіштер немесе сақиналар болады, олар арқылы жоғарғы белбеулер өткізіліп, тартылады, ал белбеулер белге байланады. Денесі Mei tai және басқа да Азия стиліндегі сүйершіктердің денесінен әлдеқайда кішкентай, ал onbuhimo дәстүрлі түрде артқы жағынан қолданылады. Түрлерінің ішінде қатты бас тірегі немесе денеге төсемдер болуы мүмкін. Осы негізгі пішіндердің түрлерін әлемнің басқа да аймақтарында кездестіруге болады. Mei tai сияқты сүйершіктер Швеция және Африка сияқты әртүрлі елдерде қолданылған.
Қалталар мен бала көтергіштердің басқа түрлері
Қазіргі заманғы құрылымды жамбас тасымалдағыштар, алдыңғы немесе артқы жағында қолдануға болатын жұмсақ құрылымды тасымалдағыштар (SSC деп аталады), құрылымды алдыңғы қаптар және қатты қоршалған рюкзактар да қолданылады. Жамбас тасымалдағыштар шағалақ сырғаларға ұқсас болуы мүмкін немесе мей тайға жақын болуы мүмкін, және әртүрлі модельдерде әртүрлі бекіту құралдары қолданылады. Көптеген жұмсақ құрылымды тасымалдағыштар дәстүрлі мей тайға негізделген, олардың негізгі құрамы – жалпақ панельдер және төрт бау, олар қысқартылып, қосымша ыңғайлылық үшін тоғалармен жабдықталған.
Тарих
Дәстүр бойынша, нәрестелерге арналған салбырауыштар мен тасымалдағыштар әдетте әртүрлі мәдениеттерде ауыр заттарды тасымалдау үшін қолданылатын құралдардың өзгеруі болған. Себеттер, аққу қабықтары, жануар терілері және ағаштан жасалған тасымалдау құрылғылары нәрестелерді және балаларды тасымалдау үшін бейімделген. Кореялық аналар балаларын тасымалдау үшін Подагиді қолдануды жалғастыруда. Инуит аналары балаларын тасымалдау үшін парка немесе амаутиді пайдаланады. Батыста бұл құбылыс кемпингке арналған рюкзактарға негізделген түрлі тасымалдағыштарға әкелді. Жаңа Гвинеяда қолданылатын бір үлгі майя стиліндегі кішкентай гамакқа ұқсайды, онда нәресте немесе бала ересек адамның арқасына ілінген желіде немесе ағаш бұтағына немесе үйдің қабырғасына ілінеді. Түпкі халықтардың тарихи суреттерінде нәрестелерді ата-аналарының маңдайына байланған белдіктерге, себеттерге және торларға орап тасымалдағандары көрсетілген. Сондай-ақ, бір иыққа ілінетін тақталар мен тасымалдағыштар да бірнеше мәдениеттерде кездеседі.
Міндеттер
Бала сүйегі немесе көтергіш пайдаланғанда, сәби әртүрлі позаларда тасымалдануы мүмкін. Оларға тік поза, кенгуру тәсілі, алдыңғы, жамбас және арқаға тасымалдау жатады. Бұрын бесіктей ұстау деп саналған поза қауіпсіз емес деп дәлелденді және қолданылмауы керек. Сәбиді қалай тасымалдауды таңдау көтергіштің өз қалауында.
Қауіпті жағдайлар
Сәбилердің, әсіресе "кап-тасымалдағыш" стиліндегі тасымалдағыштарда тұншығып қалу жағдайлары болды, және 2009 жылы Consumer Reports осы типтегі барлық тасымалдағыштарды қайтарып алуға шақырды. Consumer Reports осы стильдерге қарағанда жұмсақ нәресте тасымалдағыштар (mei tai немесе жұмсақ құрылымды тасымалдағыштар) және рюкзак-тасымалдағыштарды ұсынады. Жақтастары басқа типтегі тасымалдағыштардың қауіпсіз екенін айтады, әсіресе сәбидің беті, мұрны және аузы әрдайым көрініп тұрғанда.