Оскар Гюстав Рейландер: Викториялық фотосуретші және монтаж шебері

Кіріспе

Британдық фотограф (1813–1875)

Оскар Густав Рейландр (Стокгольм, 19 қазан 1813 – Клэфэм, Лондон, 18 қаңтар 1875) – Виктория дәуірінің новатор фотосуретшісі және фотомонтаж саласындағы сарапшы. Чарльз Дарвинмен бірлесіп жасаған "Адам және жануарлардағы эмоциялардың білінуі" жұмысы оның мінез-құлық ғылымы мен психиатрия тарихындағы орнын қалыптастырды.

Өмірбаян

Рейландер 1813 жылғы 19 қазанда Стокгольмде дүниеге келген. Ол Карл Густав Рейландердің ұлы, тас қалаушы және швед армиясының офицері. Жастық шағында оның отбасы Финляндияның Ұлы Герцогтығында (сол кезде Ресейдің бір бөлігі) Раума қаласындағы швед тілінде сөйлейтін қауымға көшіп барды. 1830 жылдары ол Англияға көшіп, бастапқыда Линкольн қаласында қоныстанды. 1850 жылдары ол суретші және портрет миниатюрисінің алғашқы кәсібінен бас тартты, себебі фотосурет жеңнің бүгілуін қаншалықты жақсы түсіргенін көрді. Ол 1846 жылы Уолвергемптонның өнеркәсіптік Мидлендс қаласында портрет суретшісі болып жұмыс істеді. 1850-ші жылдардың басында ол Лондондағы Николас Хеннеманмен ылғалданған коллодий және балауыз қағаз процестерін тез үйренді, содан кейін өз ісін фотостудияға ауыстырды. Ол жанрлық жұмыс пен портреттер жасады. Рейландер сонымен қатар жалаңаш суреттерді, негізінен суретшілер үшін сурет салу үшін дайындады. Кейіннен оның ертедегі жұмыстары жергілікті театр актерінің көмегімен жасалғанын білдірді. Рейландер өзінің фотосуреттерін жетілдіруге көптеген тәжірибелер жүргізді, соның ішінде комбинациялық басып шығаруды ойлап таппады, бірақ ол бұрынғы фотографтарға қарағанда күрделі және сенімді композициялық фотосуреттерді жасады. Ол "Вулвергемптон хроникасы" газетінде мақалалар жариялады, 15 қараша 1854 жылы "Олвергемптоннан О. Г. Рейландердің калотиптерді жақсарту" атты мақаласында 1854 жылы бірнеше негативтен комбинациялық басып шығарумен тәжірибе жүргізгенін айтады. Ол фотограф Чарльз Латвидж Доджсонның досы болды (Льюис Кэрролл деген атымен жақсы танымал), ол Рейландердің жұмысын жинады және онымен техникалық мәселелер бойынша хат алмасты. Кейін Рейландер Доджсонның ең танымал және ең көп суреттерінің бірін жасады. Доджсон сияқты Рейландердің шығармаларында да "жалаңаш" балалардың суреттері көп: "Оның замандастарының пікірлері оның жетістіктері мен әсеріне куә. Оның кейбір сыншылары қатты наразы болды. Осылайша оның киімсіз балалары "Делла-Роббия, Фламинго және Рафаэль сияқты әдемі" деп аталады. Рейландердің тікелей орнын басқан, көп жылдар бойы жанрлық фотосуретке жұртшылықтың ризашылығын іздеуде бәсекелес болған Х. Робинсон мырза жоғарыда айтылғандарды 'жалаңаш балалардың керемет суреттері' деп атайды". Рейландер 1855 жылы Париж көрмесіне қатысты. 1856 жылы ол өзінің ең танымал аллегориялық шығармасын "Өмірдің екі жолы" деп атады. Бұл 32 суреттен тұратын (бүгінгі Photoshop-пен салыстырғанда, бірақ одан әлдеқайда қиын) 6 апта ішінде жасалған, бір-бірімен біріктірілген сурет. Алғаш рет 1857 жылы Манчестердегі өнер қазыналары көрмесінде қойылған бұл шығармада жақсы және жаман періштелер адамды жамандық пен ізгілік жолына тартады. Кейбіреулер Виктория дәуіріндегі өнерде кең тараған идеалданған формалар емес, шынайы әйелдерді көрсеткен суреттің жартылай жалаңаш екенін "әдепсіз" деп санады. Рейландерді де жезөкшелерді модель ретінде пайдаланғаны үшін айыптады, бірақ Рейландер мұны қатаң түрде жоққа шығарды және ешқандай дәлел ұсынылмады. Бұл шығармаға қатысты күмәндер патшайым Викторияның Альберт ханзадаға 10 гинеялық данасын тапсыруымен басылып шықты. Виктория мен Альберт осыдан кейін бұл шығарманың үш данасын сатып алады, олардың барлығы қазір жоғалып кетті. Патшаның қолдауына қарамастан, Шотландиядағы "Өмірдің екі жолы" туралы 1858 жылғы дау Шотландияның Фотографиялық қоғамынан үлкен топтың бөлінуіне әкелді, 1861 жылы Эдинбург Фотографиялық қоғамын құрған бөлінушілер. Олар суреттің жартысы пердемен жабылған күйінде көрсетілуіне қарсы болды. Сурет сондай-ақ Бермингем фотографиялық қоғамында мұндай ашу-ызасыз немесе цензурасыз көрсетілді. Алайда Шотландияның Фотографиялық қоғамы кейіннен оны түзетіп, Рейландерді 1866 жылы оның құрметіне үлкен кешкі асқа шақырды. Рейландер студиясын 1862 жылы Лондонның Малден-роудқа көшірді және қос экспозиция, фотомонтаж, фотографиялық манипуляция және ретушировкамен алғашқы тәжірибелерін негізінен тастады. Оның орнына ол психологиялық әсерге ие суреттерді жасап, Ұлыбританияның ең танымал портреттік суреткерлерінің біріне айналды. Ол фотосурет техникасының жетекші маманы болды, лекция оқыды және кеңінен жариялады, кітап дүкендері мен өнер сатушылар арқылы жұмыс істеді. Ол Лондоннан да тақырып тапты, үйсіз Лондон көшелерінің балаларын суретке түсіріп, "Байқау Джо" сияқты танымал "әлеуметтік наразылық" суреттерін жасады. Чарльз Латвидж Доджсон 1863 жылы Рейландердің Малден-роуд студиясына келді. Кэрролл студиясын көшіру процесінде болды және оның дизайны бойынша Рейландердің кеңесін іздеді. 1863 жылы Рейландер Джулия Маргарет Кэмеронның өтініші бойынша Уайт аралына сапар шекті және оған фотография үйренуге көмектесті. Рейландердің кейбір суреттері, мысалы, сэр Лоуренс Альма-Тадема сияқты Виктория дәуірінің танымал суретшілері сурет салуға көмекші құрал ретінде сатып алынды. 1871 жылы ол Дарвиннің "Адам және жануарлардағы эмоциялардың білінуі" атты классикалық еңбегіне фотосуреттермен үлес қосты.

According to his naturalisation papers, Rejlander was born in Stockholm on 19 October 1813. He was the son of Carl Gustaf Rejlander, a stonemason and Swedish Army Officer. During his youth, his family moved to the Swedish speaking community in Rauma, Grand Duchy of Finland (then part of Russia). In the 1830s, he relocated to England, initially settling in Lincoln, England. In the 1850s he abandoned his original profession as a painter and portrait miniaturist, apparently after seeing how well a photograph captured the fold of a sleeve. He set up as a portraitist in the industrial Midlands town of Wolverhampton, probably around 1846. In the early 1850s he learned the wet collodion and waxed paper processes at great speed with Nicholas Henneman in London, and then changed his business to that of a photography studio. He undertook genre work and portraiture. Rejlander also produced nude studies, mainly for use as studies by painters, and later revealed that his early work was made with the aid of a local troupe of theatrical performers. Rejlander undertook many experiments to perfect his photography, including combination printing, which he did not invent; however, he created more elaborate and convincing composite photographs than any prior photographer. He had articles feature in the Wolverhampton Chronicle newspaper, on 15 November 1854 an article called "Improvement in Calotypes, by Mr. O. G. Rejlander, of Wolverhampton" it suggests that by 1854 he was experimenting with combination printing from several negatives. He was a friend of photographer Charles Lutwidge Dodgson (better known by the pen name Lewis Carroll), who collected Rejlander's work and corresponded with him on technical matters. Rejlander later created one of the best known and most revealing portraits of Dodgson. Like Dodgson, Rejlander's work included many pictures of "undraped" children:

"The remarks of his contemporaries bear witness to both his attainments and to the influence which he exercised. Some of his critics were exuberant. Thus one speaks of his undraped children as being as 'beautiful as those of Della Robbia, Flamingo, and Raphael.' Mr. H. Robinson, the immediate successor to Rejlander, who was also for many years a rival in seeking public applause for genre photography, calls the foregoing 'wonderful pictures of nude children.'" Rejlander participated in the Paris Exhibition of 1855. In 1856 he made his best known allegorical work, The Two Ways of Life. This was a seamlessly montaged combination print made of thirty two images (akin to the use of Photoshop today, but then far more difficult to achieve) in about six weeks. First exhibited at the Manchester Art Treasures Exhibition of 1857, the work shows a man being lured to paths of vice or virtue by good and bad angels. The image's partial nudity, which showed real women as they actually appeared and not the idealised forms then common in Victorian art, was deemed 'indecent' by some. Rejlander was also accused of using prostitutes as models, although Rejlander categorically denied this and no proof was ever offered. Reservations about the work subsided when Queen Victoria ordered a 10 guinea copy to give to Prince Albert. Victoria and Albert would go on to purchase three copies of the work, all of which are now lost. Despite this royal patronage, controversy about The Two Ways of Life in Scotland in 1858 led to a secession of a large group from the Photographic Society of Scotland, the secessionists founding the Edinburgh Photographic Society in 1861. They objected to the picture being shown with one half of it concealed by drapes. The picture was also shown at the Birmingham Photographic Society with no such furor or censorship. However the Photographic Society of Scotland later made amends and invited Rejlander to a grand dinner in his honour in 1866, held to open an exhibition that included many of his pictures. Rejlander moved his studio to Malden Road, London around 1862 and largely abandoned his early experiments with double exposure, photomontage, photographic manipulation and retouching. Instead, he became one of Britain's leading portraitists, creating pictures with psychological charge. He became a leading expert in photographic techniques, lecturing and publishing widely, and sold work through bookshops and art dealers. He also found subject matter in London, photographing homeless London street children to produce popular 'social protest' pictures such as "Poor Joe," also known as "Homeless". Charles Lutwidge Dodgson visited Rejlander's Malden Road studio in 1863. Carroll was in the process of relocating his studio and sought Rejlander's advice regarding its design. Around 1863 Rejlander visited the Isle of Wight at the request of Julia Margaret Cameron and helped teach her photography. Some of Rejlander's images were purchased as drawing aids by Victorian painters of repute, such as Sir Lawrence Alma Tadema. In 1871 he contributed photographs to Darwin's classic treatise on The Expression of the Emotions in Man and Animals.

Жеке өмір

Рейландр 1862 жылы өзінен жиырма төрт жас кіші Мэри Буллға үйленді. Мэри Вулвергемптонда оның фотомоделі болған. Рейландр 1874 жылдан бастап ауыр сырқатқа шалдықты. Ол 1875 жылы қайтыс болды, мұрасына қатысты бірнеше талаптар туды және қымбат бағана шығындары болды. Эдинбург фотосурет қоғамы Рейландрдың қайтысынан кейін оның жесіріне ақша жинап, Рейландр еске алу қорын құруға көмектесті. Оның қабірі Кенсал Грин зиратында, ал 2012 жылы жаңа тас қойылды.

Жинақтар

Рейлэндердің туындылары әлемнің көптеген мекемелерінің тұрақты коллекцияларында сақталады, оның ішінде Сан-Францискодағы қазіргі заманғы өнер мұражайы, Гарвард өнер мұражайлары, Кларк өнер институты, Виктория және Альберт мұражайы, Дж. Пол Гетти мұражайы, Мичиган университетінің өнер мұражайы, Принстон университетінің өнер мұражайы, Санкт-Петербургтегі Көркем өнер мұражайы, Сан-Францискодағы Көркем өнер мұражайлары, Брэдфордтағы Ұлттық медиа мұражайы және Хьюстон қаласындағы Көркем өнер мұражайы бар.