Кіріспе

Британдық фотограф және дизайнер (1904–1980)

Сэр Сесил Уолтер Харди Битон (14 қаңтар 1904 – 18 қаңтар 1980) – британдық сән, портрет және соғыс фотографы, күнделік жазушы, суретші және интерьер дизайнері. Ол сонымен қатар кино мен театр үшін Оскар сыйлығын жеңіп алған сахна және костюм дизайнері болған.

Ерте өмір және білім

Битон 1904 жылғы 14 қаңтарда Лондонның солтүстігіндегі Хампстедте туды. Ол Эрнест Уолтер Харди Битонның (1867–1936) ұлы, ол сәтті ағаш саудагері, және оның әйелі Эстер "Этти" Сисонның (1872–1962) ұлы. Оның әкесі Уолтер Харди Битон (1841–1904) "Битон ағайындыларының ағаш саудагерлері және агенттері" деген отбасылық бизнесін құрды, ал әкесі осы бизнеске жол ашты. Эрнест Битон әуесқой актер болған және Сесилдің анасы Эстер ("Этти") оның әйелімен пьесадағы басты рөлді ойнағанда танысты. Ол Джозеф Сиссон атындағы кумбриялық ұстаның қызы еді және үйленген әпкесіне қонаққа келген болатын. Эрнест пен Этти Биттонның төрт баласы болды: Сесил; екі қызы, Нэнси Элизабет Луиза Харди Биттон (1909–99, сэр Хью Смайлиге үйленген) және Барбара Джессика Харди Биттон (1912–73, Баба деп аталған, Алек Хамброға үйленген); және ұлы Реджинальд Эрнест Харди Биттон (1905–33). Сесил Битон Хит-Маунт мектебінде (онда оны Эвелин Во қорқытқан) және Истборндағы Сент-Сиприан мектебінде білім алды, онда оның суретшілік таланты тез байқалды. Сирил Коннолли мен Генри Лонгхерст екеуі де өмірбаяндарында Сент-Сиприан мектебінің концерттерінде Бетонның ән айтуының әсемдігіне тәнті болғандарын айтады. Бетон өскен кезде оның күтушісінде Kodak 3A камерасы болды, ол оқуға өте қолайлы модель ретінде танымал еді. Бетонның күтушісі оған фотосурет салу және пленканы дамыту негіздерін үйретті. Ол әпкелері мен анасын жиі суретке түсіретін. Ол жеткілікті біліктілікке ие болған соң, фотосуреттерін Лондонның әлеуметтік журналдарына жіберіп, көбінесе псевдониммен жазып, Бетонның жұмысын "ұсынатын". Битон Харроу мектебінде оқыды, содан кейін академиялық қызығушылығы жоқ болса да, Кембридждегі Сент-Джон колледжіне түсіп, тарих, өнер және сәулет өнерін оқыды. Битон фотосуретке түсіруді жалғастырды және университет байланыстары арқылы Мальфи герцогинясының портреті Vogue журналында жарияланды. Бұл, шын мәнінде, Джордж "Дэди" Райлендстің суреті болды – "Кембридждегі ADC театрының ерлер дәретханасының сыртындағы су астындағы жарықта Вебстердің Мальфи герцогинясы ретінде тұрған сәл нашаррақ суреті". Битон 1925 жылы Кембриджді дипломсыз тастап кетті.

Мансап

Отбасылық ағаш бизнесінде қысқа уақыт жұмыс істегеннен кейін, ол Холборндағы цемент саудагерімен жұмыс істеді. Бұл "демалыс күндері фотосуретке түсуге құштарлыққа" әкелді, сондықтан ол өздігінен жұмыс істеуді шешті. Осберт Ситвеллтің қолдауымен ол Лондонның "Cooling Gallery" галереясында өзінің алғашқы көрмесін ұйымдастырды. Бұл үлкен қызығушылық тудырды. Атлантиканың арғы жағында үлкен жетістікке жете алатынына сенген ол Нью-Йоркке кетіп, онда бірте-бірте өзіне есім шығарды. Ол кеткен кезде "бірнеше жылға жылына бірнеше мың фунт төленетін, "Conde Nast Publications" баспасымен олар үшін ғана фотосурет түсуге келісімшарт жасасқан" еді. 1930 жылдан 1945 жылға дейін Битон Уилтширдегі Эшкомб үйін жалға алды, онда көптеген белгілі тұлғаларды қабылдады. 1947 жылы ол 2,5 акр бақпен қоршалған Реддиш үйін сатып алды, ол Broad Chalke-нің шығысына қарай шамамен 5 миль (8 км) қашықтықта орналасқан. Ол мұнда интерьерді өзгертіп, шығыс жағына бөлмелер қосты, салонды оңтүстікке қарай кеңейтті және көптеген жаңа жиһаз енгізді. Грета Гарбо қонақ ретінде келді. 1980 жылы қайтыс болғанға дейін осы үйде тұрды және шіркеу маңындағы зиратқа жерленді.

Фотография

Битон кітап мұқабаларын (Кэтрин Айвзді қараңыз) және қайырымдылық кештер үшін костюмдер жасады, Пол Танкерейдің студиясында фотосурет өнерін үйреніп, 1927 жылы «Vogue» журналы оны тұрақты жұмысқа алғанға дейін. Ол жеке студиясын ашты, алғашқы клиенттерінің бірі, кейіннен жақын досы Стивен Теннант болды. Битонның Теннант пен оның айналасындағы адамдардың суреттері 1920- және 1930-жылдардағы «Жақсы жастар» тобының ең көрнекті бейнелері саналады. Битонның алғашқы фотоаппараты – Kodak 3A бүктелетін фотоаппараты. Мансабы барысында ол үлкен форматты және кішкентай Rolleiflex камераларын пайдаланды. Битон жоғары техникалық білікті фотограф ретінде танылмады, керісінше, әсерлі модель немесе көрініс жасауға және мінсіз сәтте батырманы басуға ден қойды. 1931 жылы ол британдық «Vogue» журналында фотограф болып жұмыс істеген кезде француз «Vogue» журналының фотографы Джордж Хойнинген Хуэне жаңа досы Хорстпен Англияға келді. Хорст сол жылдың қарашасында француз «Vogue» журналында жұмыс істей бастады. Бұл суретшілердің достық шеңбері арасындағы идея алмасуы мен өзара ықпалы 1930-жылдардағы стиль мен тартымдылыққа тән келбеттің қалыптасуына әкелді. Битон сән суреттерімен және қоғамдық тұлғалардың портреттерімен танымал. Ол «Vanity Fair» және «Vogue» журналдарында штаттық фотограф ретінде жұмыс істеді, сонымен қатар Голливудтағы атақты адамдарды суретке түсірді. 1938 жылы ол американдық «Vogue» журналына Нью-Йорк қоғамы туралы мақаланың жанына антисемиттік сипаттағы ұсақ, бірақ оқылмалы сөздерді (соның ішінде «kike» сөзін) қосты. Бұл нөмір қайта басылып шықты, ал Битон жұмыстан босатылды. Битон Англияға оралды, онда патшайым оны Ақпарат министрлігіне (АМ) ұсынды. Ол неміс бомбалауынан келген зардаптарды бейнелеген суреттерімен танымал соғыс фотографына айналды. Стилі жетілдіріліп, көрінісі кеңейген Битонның мансабы соғыс арқасында қайта жанданды. Битон патшайым отбасының ресми жарияланымдарға арналған суреттерін түсірді. Корольдік ана Елизавета оның сүйікті модельдерінің бірі болды, ол бірде өте сәтті түсірілімнен кейін оның хош иісті орамалын естелік ретінде алды. Битон Виндзор герцогы мен герцогинясының әйгілі тойының суреттерін түсірді (көне американдық дизайнер Mainbocher жасаған haute couture ансамблін киген). 1951 жылы 21 жасқа толған принцесса Маргареттің Диор көйлегімен түсірілген суреті 20-ғасырдың ең танымал корольдік портреттерінің біріне айналды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Битон алғаш рет Ақпарат министрлігіне жіберілді және оған ішкі майданнан суреттерді түсіру тапсырылды. Бұл тапсырма барысында ол британдықтардың соғыстағы азаптарын бейнелейтін ең есте қаларлық суреттердің бірін жасады – 3 жасар Эйлин Данн, ауруханада жатып, сүйікті аюын құшақтаған күйде. Сурет жарияланғанда Америка әлі соғысқа ресми түрде қосылмаған еді, бірақ Битонның суреті сияқты бейнелер американдықтарды үкіметтеріне қысым жасауға итермеледі, олар Ұлыбританияға қажетті уақытта көмектесуге көмектесті.

Күнделіктері

Сесил Битон – жарияланған және танымал күнделік жазушы. Өмірі бойында 1922–1974 жылдарды қамтитын алты томдық күнделігі жарық көрді. Жақында цензураланбаған материалдардың бір бөлігі жарияланды. "Жарқылындаған күнделіктерде пікірлер жұмсатылған, танымал тұлғалар кереметтер мен жеңістер ретінде мақталады, ал түпнұсқаларында Сесил ең қорқынышты әңгімелерде мен оқыған немесе естіген кез келген адам сияқты уытты болуы мүмкін" деп жазды олардың редакторы Хьюго Викерс.

Соңғы ашық сұхбат

Сэр Сесил Биттонның берген соңғы сұхбаты 1980 жылғы қаңтарда BBC радиосының "Desert Island Discs" бағдарламасында болды. Сұхбатты Рой Пломли жүргізді. Жазба 1980 жылғы 1 ақпанда Биттон отбасының рұқсатымен эфирге таратылды. Биттонның денсаулығының нашарлығына байланысты сұхбат Уилтширдегі (Солсбери маңындағы) Брод Чалктегі, 17 ғасырлық Реддиш Хаус үйінде жазылды. Денсаулығы нашар болғанына қарамастан, Биттон өмірінен есте қалған оқиғаларды, әсіресе 1930 және 1940 жылдардағы (Блиц) оқиғаларды еске алды. Оның естеліктерінде Голливуд пен британдық король отбасының жұлдыздарымен, атап айтқанда Виндзор герцогы мен герцогинясымен (Биттон 1937 жылғы 3 маусымда олардың ресми үйлену тойының фотосуреттерін қысқа мерзімде түсірген); сондай-ақ королева Елизаветаның (кейін Королева Ана Елизавета) және королева Елизавета II-нің 1953 жылғы 2 маусымдағы тәж кию күніндегі ресми портреттері туралы айтылды. Сұхбатта ол өмір бойы көркем өнерге, әсіресе балет пен опереттаға деген құштарлығын да атап өтті. Биттонның бағдарламасы "Жарқын жастар" дәуірінің соңғы сөзі ретінде қарастырылады, оның шағылысуы Эдуард VIII-нің тақтан бас тартуымен бірге болды. Биттон Валлис Симпсон туралы (кейін бұрынғы король Эдуард VIII-ге үйленгеннен кейін Виндзор герцогинясы атанды) жеке пікірлерін білдірді. Виндзор герцогинясы Биттонның алғашқы сұхбаты мен эфирде берілген кезде әлі тірі болды. Биттон, егер қалған жазбалар суға кетіп қалса, ол Бетовеннің 1-ші симфониясын сақтап қалатынын айтты, ал таңдаған кітабы – жылдар бойы түсірген «таныс және беймәлім, танылған, бірақ қазір ұмытылған адамдардың» фотосуреттерінің жинағы болды.

Көрмелер

1968 жылы және 2004 жылы Лондондағы Ұлттық портрет галереясында ірі көрмелер өтті. Соңғы отыз жылдағы тұңғыш халықаралық көрме және Австралияда оның туындыларының тұңғыш рет көрсетілуі 2005 жылдың 10 желтоқсанынан 2006 жылдың 26 наурызына дейін Виктория штатының Бендиго қаласында ұйымдастырылды. 2011 жылдың қазанында BBC-нің Antiques Roadshow бағдарламасында Бетонның 1960 жылдары танысқан рок-жұлдызы Мик Джаггердің суреті көрсетілді. 1966 жылы Le Fevre галереясында сатылған бұл картина сақтандыру үшін 30 000 фунт стерлингке бағаланды. Нью-Йорк қаласының мұражайы 2011 жылдың қазанынан 2012 жылдың сәуіріне дейін Сесил Бетонға арналған көрме ұйымдастырды. Королеваның Алмаз мерейтойына арналған және Сесил Бетонның оның Салық асылының портреттерін көрсеткен көрме 2011 жылдың қазан айында Ньюкасл-апон-Тайн қаласындағы Лэйнг өнер галереясында ашылды. Сесил Бетон: Соғыс театры, Императорлық соғыс мұражайы, Лондон: Бетонның соғыс кезеңінде түсірген фотосуреттерінің ірі ретроспективі, 2012 жылдың 6 қыркүйегінен 2013 жылдың 1 қаңтарына дейін өтті. Сесил Бетон үйінде: Ashcombe & Reddish, The Salisbury Museum, Уилтшир, 23 мамырдан 19 қыркүйекке дейін 2014 жылы Бетонның Уилтширдегі екі үйіне арналған, оның өмірінің екі кезеңінен жиналған көптеген өнер туындылары мен мүліктерін біріктірген тарихи көрме ұйымдастырылды. Көрмеге Ашкомбтағы цирк бөлмесінен фрескалардың толық көлемді көшірмесі және төрт тіректі төсек, сондай-ақ Реддиш үйіндегі суретхананың бір бөлігі қойылды.

Кино және теледидардағы

1989 жылы австралиялық "Құдайлардың сүйіктілері" фильмінде Битон рөлін Шейн Бриант сомдады. 2010 жылғы "Жоғарғы және төменгі қабаттар" сериалының S1E3 эпизодында Битонды Кристофер Харпер бейнеледі. 2016 жылы Netflix-тің "The Crown" сериалында Битон рөлін Марк Тэнди ойнады.