Йоханн Конрад Диппель: Теолог, алхимик және даулы тұлға

Кіріспе

Неміс теологы және алхимигі (1673–1734)

Иоганн Конрад Диппель, сондай-ақ Иоганн Конрад Диппель (10 тамыз 1673 – 25 сәуір 1734), неміс пиетист теологы, дәрігер және алхимик болған.

Өмір

Диппель Мюльтал мен Дармштадт маңындағы Франкенштейн қамалында дүниеге келген, сондықтан бірде оның мектебінде Франкенштейненсис қосымшасы, бірде университетінде Франкенштейна Стратаэмонтанус қосымшасы қолданылған. Ол Гиссен университетінде теология, философия және алхимияны оқыды, 1693 жылы теология магистрі дәрежесін алды. Christianus Demócritus деген атпен көптеген теологиялық еңбектер жариялады, олардың көпшілігі бүгінге дейін сақталған. 1700 жыл шамасында ол герметика мен алхимияны табиғаттың кілті ретінде қарастырды. 1700 мен 1702 жылдар аралығында Оффенбахта реформацияланған соттың уағыздаушысы Конрад Брускемен қызу дауға түсті, олар христиан әлемінде жақын арада жаңару болады деген мыңжылдық үміттерін бөлісті. Бруске Диппельдің "Протестанттардың қатаң паптығы" атты еңбегін Оффенбах баспасында жариялаудан бас тартқаннан кейін, билікпен келісім жасады және құдайылыққа түсті деп айыптады. Диппельдің даулы теолог ретінде танылуы оған бүкіл Еуропа бойынша жақтаушылар мен қарсыластар әкелді. Эммануэль Шведенборг оның ең танымал қолдаушысы және кейіннен қатал сыншысы болды: Шведенборг Диппельдің шәкірті ретінде бастады, бірақ ақырында оны "жамандыққа ұмтылған ең жаман шайтан" деп санамады. Шведенборг Диппелдің эмоционалды жазуларына қызығушылық танытқанын және оның дәстүрлі шіркеулерді жеке сенім үшін таратуына, Киелі кітапты Құдайдың сөзбе-сөз Сөзі деп қабылдамауына келіскенін түсіндірді; алайда ол соңында Диппелді "ешқандай қағидаларға бағынбайтын, бірақ жалпы алғанда, кім болса да, кімнің де қағидасы не сенімі қандай болса да, оған қарсы шыққан кез келген адамға ашуланатын" деп сынады. Шведенборг Диппелді тек қаржылық пайдасы мен әлеуметтік ықпалы үшін теологиялық харизмасын пайдаланған, адамдарды дәстүрлі сенімнен белсенді түрде алып тастап, "адамдардың шындық пен жақсылық туралы барлық ақыл-ойынан айырып, оларды біршама есінен шығарып қалдырған" культтік мүмкіндікшіл деп санайды. Диппель өмірін қауіпті оқиғаларға толы өткізді, көбінесе өзінің қарама-қайшылықты пікірлері мен ақшаны басқарудағы қиындықтарға тап болды. Ақырында ол ерестік үшін түрмеге қамалып, жеті жылға сотталды. Ол "Диппель майы" деп аталатын жануар майын жасады, ол алхимиктердің "өмірлік эликсир" арманымен тең болуы керек еді. Бір кезде Диппель өзінің жаңадан тапқан эликсир формуласы үшін Франкенштейн қамалын сатып алуға тырысты; ұсыныстан бас тартты. Штальдың айтуынша, Диппель және пигмент өндіруші Дисбах қызыл бояуларды өндіруде осы маймен ластанған калий карбонатын қолданған. Олар "Берлин көгі" деп аталатын көк пигмент алды, сондай-ақ "Пруссия көгі" немесе "Пруссиялық көк" деп те аталады. Франкенштейн қамалында болған кезінде алхимия мен анатомиямен айналысқан деген пікірлер бар. Ол нітроглицеринмен жұмыс істеген деген болжам бар, бұл қамалдың мұнарасының қирауына әкелді. Бірақ бұл қазіргі заманғы аңыз сияқты, өйткені ол анахронизм. Диппельдің заманында нітроглицерин әлі табылмайтын еді. Диппельдің өміріндегі қамалдың тарихы жақсы құжатталған болса да, мұнараның қирауы – әрине, ерекше оқиға – еш жерде айтылмаған. Диппель туралы басқа да аңыздар заманауи ойлап тапқан туындылар. Мысалы, ол өліктермен тәжірибе жүргізген, бір өліктің жанын екіншісіне көшіруге тырысқан. Жанды өлікпен ауыстыру сол кездегі алхимиктер арасында кең таралған тәжірибе болды және Диппель өз жазбаларында қолдаған теория болды, осылайша Диппельдің ұқсас мақсаттарды көздегені мүмкін, бірақ оны осы нақты әрекеттермен байланыстыратын тікелей дәлел жоқ. Оның қызметі туралы хабар қала тұрғындарына жеткенде, оны қаладан қуғандарына ешқандай дәлел жоқ, бірақ ол жиі елдерге, әсіресе Швецияға, өзінің даулы теологиялық ұстанымдары үшін тыйым салынды. Ол сондай-ақ дуэльде бір адамды өлтіргеннен кейін Гизенге қашуға мәжбүр болды. Диппель өлі жануарлармен жиі тәжірибе жүргізді, ол "көңілді дизектор" болды. Диппель өзінің "Тәннің өмірі мен аурулары" атты диссертациясында өмірлік эликсирді де, шайтандарды қуып шығарудың құралын да тауып алғанын мәлімдеді. Бұл Диппельдің бір өліктен екіншісіне жанды көпіршік арқылы ауыстыруға болатынына сенетінін айтқан есесі. Диппельдің кейбір замандастары, әсіресе Иоганн Генрих Юнг, Диппель өмірінің соңына таман, басқа да мәсіхші басшылармен жылдар бойы қызу айтысып жүріп, сенімінен мүлдем айырылды деп есептеді. Диппель Мәсіхті "бейтарап нәрсе" деп атап, барлық күш-жігерін тек алхимиялық тәжірибелеріне арнады. Ол Витгенштейнге жақын жерде лаборатория құрды (кейіннен оның атымен аталатын пабқа айналдырылды, Диппельсхоф), және өмірінің осы кезеңінде тарихи жазбалар оның қызметі туралы тұманды, осылайша халық ауыз әңгімелеріне ұласты. Осы уақытта кем дегенде бір жергілікті пастор Диппелді қабір қазумен, өліктермен тәжірибе жасауымен және Шайтанмен араласуымен айыптады. Көбінесе Диппель өзіне-өзі жеке қызмет етіп, жұмысын істеді; ол тіпті оның жанын Шайтанға сатқаны туралы қамысып айтылған әңгімелерді таратуға тырысқан болуы мүмкін, өйткені қара соркер репутациясы оған философ тасын және өмірлік эликсир туралы білімі үшін төлеуге дайын адамдарды табуға көмектесті. Ол Бад Лааспеге жақын Витгенштейн қамалында, ықтимал соққыдан қайтыс болды, бірақ кейбір замандастары улану күдігімен қарады. Өлімінен бір жыл бұрын ол өзінің 135 жасқа дейін өмір сүруін қамтамасыз ететін эликсирді тапқанын мәлімдеген памфлет жазды. Мэри Шеллинің өмірі туралы бірнеше ғылыми еңбектер де Диппелдің ықпалы болуы мүмкін екенін растайды. Атап айтқанда, Миранда Сеймур Мэри Франкенштейн қамалының маңындағы аймақтарды аралағаннан кейін күнделігінде "құдайлар [толығымен] жаңа адамдар жасайды" деген сөздерді айтуын қызық көреді; егер аймақта Диппель өліктермен тәжірибе жасап, өмір құруға тырысқандығы туралы әңгімелер болса, Сеймурдың пікірінше, Мэридің сөздері жай ғана сәйкес келуі мүмкін емес. "Франкенштейн: Бірінші 200 жыл" атты кітабында Кристофер Фрайлинг Мэридің өмірінің кейінгі кезеңіндегі күнделіктеріндегі Франкенштейн қамалының маңындағы аймаққа оралып, оның халық ауыз әңгімелерін жинағысы келетінін білдіретін өтініш туралы мәлімдейді, бұл оның бұл жергілікті аңыздармен таныс екенін көрсетеді. Бірақ қазіргі таңдағы байланыс талқылаудағы мәселе болып қалуда.

Dippel was born at Castle Frankenstein near Mühltal and Darmstadt, and therefore once at his school the addendum Franckensteinensis and once at his university the addendum Franckensteina Strataemontanus was used. He studied theology, philosophy and alchemy at the University of Giessen, obtaining a master's degree in theology in 1693. He published many theological works under the name Christianus Demócritus, and most of them are still preserved. Circa 1700, he turned to Hermetic studies and alchemy as a key to nature. Between 1700 and 1702, he engaged in a bitter dispute with the Reformed Court Preacher Conrad Broeske in Offenbach, with whom he shared millenarian hopes for soon coming renewal in Christendom. He accused Broeske of compromise and collusion with the authorities after Broeske refused to publish Dippel's "The Scourging Papacy of the Protestants" on the Offenbach press. Dippel's reputation as a controversial theologian earned him both defenders and enemies throughout all of Europe. Emanuel Swedenborg was probably both his most notable supporter and, later, staunch critic: Swedenborg began as a disciple of Dippel, but eventually dismissed him as a "most vile devil who attempted wicked things." Swedenborg clarified that he was at first enamored by Dippel's emotionally charged writings and agreed with his attempts to dissolve traditional churches for a more personal faith and rejection of the Bible as the literal Word of God; however, he eventually criticized Dippel as "bound to no principles, but was in general opposed to all, whoever they may be, of whatever principle or faith becoming angry with any one for contradicting him." Swedenborg went so far as to suggest that Dippel was merely a cultish opportunist who used his theological charisma for his own financial gain and social influence, actively leading people away from traditional faith in order to "take away all their intelligence of truth and good, and leaving them in a kind of delirium." Dippel led an adventurous life, often getting into trouble because of his disputed opinions and his problems with managing money. He was eventually imprisoned for heresy, where he served a seven year sentence. He created an animal oil known as "Dippel's oil", which was supposed to be the equivalent to the alchemists' dream of the "elixir of life". At one point, Dippel attempted to purchase Castle Frankenstein in exchange for his elixir formula, which he claimed he had recently discovered; the offer was turned down. According to Stahl, Dippel and the pigment maker Diesbach used potassium carbonate contaminated with this oil in producing red dyes. To their surprise, they obtained a blue pigment "Berliner Blau", also called "Preussisch Blau" or "Prussian blue". There are claims that during his stay at Castle Frankenstein, he practiced alchemy and anatomy. He was allegedly working with nitroglycerin, which led to the destruction of a tower at the Castle Frankenstein. But this seems to be a modern myth, for it is an anachronism. Nitroglycerin hadn't been discovered in Dippel's time. And although the history of the castle during Dippel's lifetime is well documented, the destruction of a tower – though surely a remarkable event – is nowhere mentioned. Other rumours about Dippel appear to be modern inventions, too. For example, that which said he performed experiments with cadavers, in which he attempted to transfer the soul of one cadaver into another. Soul transference with cadavers was a common experiment among alchemists at the time and was a theory that Dippel supported in his writings, thus making it possible that Dippel pursued similar objectives, but there is no direct evidence to link him to these specific acts. There is also no evidence to the rumour that he was driven out of town when word of his activities reached the ears of the townspeople — though he was often banned from countries, notably Sweden, for his controversial theological positions. He also eventually had to flee to Giessen after killing a man in a duel. Dippel did, however, experiment quite frequently with dead animals, of which he was an "avid dissector". In his dissertation Maladies and Remedies of the Life of the Flesh, Dippel claims to have discovered both the elixir of life and the means to exorcize demons through potions that he concocted from boiled animal bones and flesh. This is the same essay in which Dippel claimed to believe that souls could be transferred from one corpse to another by using a funnel. Some of Dippel's contemporaries, notably Johann Heinrich Jung, believed that toward the end of his life, Dippel lost his faith altogether after years of bitter disputes with other Christian leaders. Calling Christ "an indifferent being", Dippel shifted all of his energy exclusively on his alchemical experiments. He set up a lab near Wittgenstein (which was eventually converted into a pub named after him, Dippelshof), and at this point in his life historical records are vague on his activities and thus grew folkloric in nature. During this time, at least one local minister apparently accused Dippel of grave robbing, experimenting on cadavers, and keeping company with the Devil. For the most part, Dippel kept to himself and his work; he perhaps even actively perpetuated the rumours that he had sold his soul to the Devil in exchange for secret knowledge, as relying on his reputation as a dark sorcerer better enabled him to find audiences with those willing to pay for his knowledge of the philosopher's stone and the elixir of life. He died at Castle Wittgenstein near Bad Laasphe, probably from a stroke, though some contemporaries suspected poisoning. A year before his death, he wrote a pamphlet in which he claimed to have discovered an elixir that would keep him alive until the age of 135. Several nonfiction books on the life of Mary Shelley also confirm Dippel as a possible influence. In particular, Miranda Seymour finds it curious that Mary speaks of "gods [making entirely] new men" in her journal so soon after her travels through the regions surrounding Castle Frankenstein; if rumors indeed existed throughout the area that Dippel experimented on cadavers in an attempt to create life, Seymour argues, Mary's phrasing could be more than merely coincidental. In his book Frankenstein: The First 200 Years, Christopher Frayling refers to a passage in Mary's diaries later in her life in which she expresses a desire to return to the region surrounding Castle Frankenstein to take in more of its folklore—implying that she is already familiar with at least some of the local legends. For now, however, the connection remains a subject of an ongoing debate.

Кейінгі Диппель-Франкенштейн байланыстары

Алайда, байланыстың тарихи дұрыстығына қарамастан, Диппельдің Франкенштейннің прототипі ретіндегі мәртебесі қазіргі танымал мәдениетте бекітілген сияқты (конт Дракуланың тарихи Влад Импалермен бірдей даулы байланысына ұқсас). Флорескудің болжамды еңбектерінен басқа, Диппель/Франкенштейн араласуы бірнеше көркем шығармаларда кездеседі: Роберт Антон Уилсонның «Жер сілкінеді» атты фантастикалық романында Диппель өзін Франкенштейн деп атайтын, әлемді аралап саяхаттайтын, құпияларды білетін сиқыршы ретінде бейнеленген; ғылыми-фантастикалық «Франкенштейн кісі өлтірулері» романы Диппельді Виктор Франкенштейннің көмекшісі ретінде көрсетеді; Topps компаниясының үш бөлімді комикстер мини-сериясы «Франкенштейн мен Дракула соғысы» Диппельді доктор Франкенштейннің басты шабыт көзінің бірі деп атайды; Уоррен Эллистің графикалық романы «Франкенштейннің жатыры» Шеллидің шындығында Франкенштейн сарайына барып, әйгілі туындысын жазу алдында Диппель туралы естігенін болжайды; Кристофер Фарнсворттың тұңғыш романы «Қанға берілген ант» Франкенштейн сияқты жаратылыстар жасауға тырысатын, өлмейтін Диппельді (бұрын Адольф Гитлерге қызмет еткен) бейнелейді; G.M.S. Алтманның «Диппель майы» романында Диппельдің Франкенштейн туралы мифке тигізген әсеріне таңырқап, қазіргі заманда мейірімді болып өмір сүретіні суреттеледі; Ларри Коррейяның «Аң аушының кек алуы» романы Диппельді жұмбақ кейіпкер, «Агент Франкс» жаратушысы ретінде еске алады; Кеннет Оппелдің 2011 жылғы «Осы қара құбылыс: Виктор Франкенштейннің шәкірттігі» романы Шеллинің ықпалына, соның ішінде алхимикке арналған Виктор Франкенштейннің егіз бауыры Конрадқа берілген атқа толы құрметтерді қамтиды; Стан Мажордың «Хаос шеңберлері» романында Диппель өлмейтін қылмыстық гений ретінде бейнеленген, ол әлемді билеуді көздеген қансоқыр вампир үшін Франкенштейн сияқты жаратылыстар жасауға мәжбүр болады. Иоганн Диппель «Франкенштейн хроникалары» телесериалындағы ессіз дәрігер Лорд Хервидің құрметті тұлғасы, ал Диппельдің қайта тірілген ұлы Гервидің қылмыстағы серігіне айналады. Сондай-ақ, Жаннет Винтерсонның 2019 жылғы «Франкиссштейн» романында Шеллилердің Франкенштейн сарайына сапары көрсетіледі, онда олар Конрад Диппелдің сүйікті, қайтыс болған әйелін қайта тірілту үшін өмірдің құпиясын білуге деген құштарлығы туралы әңгіме естиді.

Regardless of the historical validity of the connection, however, Dippel's status as Frankenstein's prototype seems assured in current popular culture (similar to Count Dracula's equally controversial interchangeability with the historical Vlad the Impaler). In addition to Florescu's speculative work, the Dippel/Frankenstein merging has appeared in several works of fiction: Robert Anton Wilson's fantasy novel The Earth Will Shake features Dippel as a monster making, globe hopping magician who calls himself Frankenstein; the science fiction novel The Frankenstein Murders portrays Dippel as an assistant to Victor Frankenstein; Topps' three part comic book miniseries The Frankenstein Dracula War lists Dippel as one of Dr. Frankenstein's chief inspirations; Warren Ellis's graphic novel Frankenstein's Womb hypothesizes that Shelley indeed visited Castle Frankenstein and heard of Dippel before writing her famous work; Christopher Farnsworth's debut novel Blood Oath features a vampire trying to stop an immortal Dippel (who had once worked for Adolf Hitler) from creating a Frankenstein like army; G. M. S. Altman's novel Dippel's Oil features a kindhearted Dippel living in modern times, bemused at his influence on the Frankenstein myth; Larry Correia's novel Monster Hunter Vendetta makes reference to Dippel as the creator of an enigmatic character, 'Agent Franks'; Kenneth Oppel's 2011 novel This Dark Endeavor: The Apprenticeship of Victor Frankenstein includes several homages to Shelley's influences, including the naming of Victor Frankenstein's twin brother Konrad, after the alchemist; Stan Major's novel Rimms of Khaos features Dippel as an immortal criminal mastermind, forced to make Frankensteinian monsters for a master vampire bent on world domination. Johann Dippel is mad doctor Lord Hervey's hero in the Frankenstein Chronicles TV series, and Dippel's reanimated son becomes Hervey's partner in crime. Also more recently in Jeanette Winterson's 2019 novel Frankissstein, which dramatizes the Shelleys' visit to Castle Frankenstein, where they hear the story of Conrad Dippel's determination to learn the secret of life in order to reanimated his beloved deceased wife.

Танымал мәдениетте

Иоганн Диппель "Франкенштейн хроникалары" (2015) телехикаясының "Жоғалған және табылған" эпизодындағы кейіпкерлердің бірінің мұғалімі ретінде есімдерін табады. 2-маусымда Лоренс Фокс Диппелдің ұлын сомдайды, ол қайта тірілулерге қатысты, бірақ ол Шеллейлермен кездескендігі айтылмайды. Диппель Ларри Коррейяның "Аң аушысы" романдары сериясында Конрад Диппель болып келеді, ол екінші дәрежелі кейіпкер. Ол Франкенштейн монстрының жасалуына автор ретінде саналады, және Мэри Шеллидің романынан өзгеше, монстрға адамгершілік мінез-құлық пен неміс тілін үйреткендігі айтылады. Голланд симфониялық блэк-метал тобы Carach Angren 2020 жылы Диппельге арналған концептуалды альбом, "Franckensteina Strataemontanus" шығарды.