Регби тарихы: бастаулары мен даму жолы

Регби тарихы: 19 ғасырда қалыптасқан ережелер, 1871 ж. құрылған регби одағы, аматорлық қағидалар және лигадан өзгешелігі. Регби спорты туралы толық ақпарат!

28 мин оқу

100%

Дереккөз: History of rugby union — Wikipedia

Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.

Мазмұны

Кіріспе

Регби тарихы 19 ғасырға дейін барған футбол ойындарының әртүрлі түрлерінен бастау алады, бірақ осы ғасырдың ортасына дейін ғана ережелері жасалып, ресімделді. Кейін регби одағы деп белгілі болған футбол кодесі үш оқиғамен байланысты: 1845 жылы жазылған ережелердің алғашқы жиынтығы, 1863 жылы «Блэкхит» клубының Футбол қауымдастығынан шығу шешімі және 1871 жылы Регби футбол одағының құрылуы. Кодекс бастапқыда жай ғана «регби футболы» деп аталды. 1895 жылы ойыншыларға жалақы төлеу мәселесіне байланысты туындаған дау, нәтижесінде жеке регби лигасы құрылды, содан кейін бастапқы регби кодексін ажырату үшін «регби одағы» деген атау қолданыла бастады. Регби тарихының көп бөлігінде регби қатаң түрде әуесқой футбол кодесі болды, ал спорттың басшылары кәсіби деп есептеген ойыншыларға жиі тыйымдар мен шектеулер қойды. Тек 1995 жылы регби одағы «ашық» ойын деп жарияланды, осылайша кәсібилік кодексті басқаратын орган – World Rugby (бұрын Халықаралық регби футбол кеңесі (IRFB) деп белгілі болған) санкцияланды.

Регби одағының тарихы

Футболдың алғашқы түрлеріне римдіктер ойнаған harpastum кірді, онда екі қарсылас команда қарсыластың қақпасына үлкен допты лақтырып, допты иелену үшін күресті. Орта ғасырлардағы ирландтар caid ойнады, көтеріп жүріп, үрленген көк қуысты пайдаланып, иісті ағаштарды қақпа ретінде қолданды. Уэльстіктер cnapan деп аталатын ағаш доппен аралас ойын ойнады. Француздар soule, ал грузиндер lelo burti ойнады. Регбиге ұқсас дәстүрлі футболдың басқа түрлері де Еуропа және одан тыс жерлерде ойналды. Көптеген түрлерінде допты қолмен ұстау және қақтығысу тактикасы қолданылды. Мысалы, Жаңа Зеландияда Ki o rahi, Австралияда marn grook, Жапонияда kemari, Шотландия шебінде Jeddart Ba', Корнуоллда Cornish hurling, Орталық Италияда Calcio Fiorentino, Шығыс Англияда Campball болды. Англиядағы футболдың ең толық сипаттамасын 1174-1183 жылдары Уильям ФицСтефен жасады. Ол лондондық жастардың жыл сайынғы Shrove Tuesday фестиваліндегі әрекеттерін былай сипаттады: Түскі ас ішкеннен кейін қаланың барлық жастары далаға шығып, доп ойынына қатысады. Әр мектептің оқушылары өз доптарын алып жүреді, ал әр қаланың шеберлері де өздерінің доптарын алып жүреді. Ересек азаматтар, әкелер және байлар ат үстінде жас жігіттердің жарысын тамашалауға және өздерінің жастық шақтарын қайта басып өтуге келеді: олардың ішкі құштарлығы оянады, олар әрекетті көріп, алаңсыз жасөспірімдердің көңілі көтерілісіне араласады. Футбол ойындарына, әсіресе оның шулы және бұзық түрлеріне тыйым салуға көптеген әрекеттер жасалды. Бұл орта ғасырлар мен ерте заманауи кезеңде Англияда және Еуропаның басқа бөліктерінде жиі кездесетін жағдай еді. 1324 жылдан 1667 жылға дейін Англияда ғана футболға 30-дан астам патшалық және жергілікті заңдармен тыйым салынды. Мұндай заңдарды қайта-қайта жариялаудың қажеттігі танымал ойындарға тыйым салудың қиындығын көрсетті. Король Эдуард II Лондондағы футболдың тәртіпсіздігінен қатты алаңдады, сондықтан 13 сәуір 1314 жылы оны тыйым салатын жарлық шығарды: "Құдай сақтағандай, қалада үлкен доптарды итеруден туындаған үлкен шу бар, одан көптеген жамандықтар тууы мүмкін; сондықтан біз патша атынан түрмеге қамау жазасымен қалада мұндай ойынды енді қолдануға тыйым саламыз және тыйым саламыз". 1531 жылы сэр Томас Элиот ағылшын "футболының" жабайы ашу мен зорлық-зомбылықтан басқа ештеңе емес екенін жазды. Допты алып жүруді қамтитын футбол ойындары ғасыр бойы, Уильям Вебб Эллистің болжамды өнертабысына дейін жалғасты. 1440 жылы жазылған және 19 ғасырға дейін сақталған бір түрі Шығыс Англиядағы Camping, Campan, Camp ball және Campyon деп аталатын ойын еді, ол допты алып жүруге және оны ойыншыдан ойыншыға лақтыруға негізделген. 1823 жылы жазылған бір бақылаушының айтуынша (регбидің "туған" жылы), әр командада екі қақпа болады, аралары он немесе он бес метрдей. Командалар, әр жақта он немесе он бес адам, бір-біріне қарама-қарсы, өздерінің және қарсыластарының қақпалары арасындағы он метрдей қашықтықта тұрады. Бейтарап көрермен крикет допының мөлшеріндегі допты қарсыластар арасына лақтырып, қашып кетеді. Ойынның мақсаты - құлап жатқан допты ұстап алу. Алғашқы ұстаған адам қарсыластарынан және өз командасының көмегімен үйіне асығады. Егер ұсталса немесе ұсталу қаупі болса, егер ол допты ұстап алса, ол досты жоғалтады, сондықтан ол допты (оны ешқашан беруге болмайды) өзінен гөрі еркін және дем алатын досына лақтырады, егер ол өз жолында ұсталмаса немесе ынталы және сақ қарсыластармен итерілмесе, оны ұстап алады; және ол да сол сияқты үйге асығады, сол сияқты қуып, мазалап, көмектеседі, егер ол оны қақпаға жеткізе алса, онда ол досты жеңіп алады. Досты жоғалту және алу кезінде ойын қайта басталады.

Primitive forms of football included harpastum, played by the Roman where two opposing teams competed to throw a large ball into an opposition net, fighting for possession of the ball. Medieval Irishmen played caid, carrying an inflated bladder and using arched trees as goals. The Welsh played an inter parish game using a wooden ball called cnapan. Frenchmen played soule and Georgians played lelo burti. Other forms of traditional football similar to rugby have been played throughout Europe and beyond. Many of these involved handling of the ball, and scrummaging formations. For example, New Zealand had Ki o rahi, Australia marn grook, Japan kemari, the Scottish Borders Jeddart Ba' and Cornwall Cornish hurling, Central Italy Calcio Fiorentino, East Anglia Campball. The first detailed description of what was almost certainly football in England was given by William FitzStephen in about 1174–1183. He described the activities of London youths during the annual festival of Shrove Tuesday:
After lunch all the youth of the city go out into the fields to take part in a ball game. The students of each school have their own ball; the workers from each city craft are also carrying their balls. Older citizens, fathers, and wealthy citizens come on horseback to watch their juniors competing, and to relive their own youth vicariously: you can see their inner passions aroused as they watch the action and get caught up in the fun being had by the carefree adolescents. Numerous attempts were made to ban football games, particularly the most rowdy and disruptive forms. This was especially the case in England, and in other parts of Europe, during the Middle Ages and early modern period. Between 1324 and 1667, in England alone, football was banned by more than 30 royal and local laws. The need to repeatedly proclaim such laws demonstrated the difficulty in enforcing bans on popular games. King Edward II was so troubled by the unruliness of football in London that, on 13 April 1314, he issued a proclamation banning it:

"Forasmuch as there is great noise in the city caused by hustling over large balls from which many evils may arise which God forbid; we command and forbid, on behalf of the King, on pain of imprisonment, such game to be used in the city in the future." In 1531, Sir Thomas Elyot wrote that English "Footeballe is nothinge but beastlie furie and extreme violence". Football games that included ball carrying continued to be played over the century, right up to the time of William Webb Ellis's alleged invention. One form, recorded as early as 1440 and which persisted until the 19th century, was an East Anglian game called variously Camping, Campan, Camp ball and Campyon which was explicitly based on carrying the ball and tossing it from player to player in order to continue the advance. According to an observer writing in 1823 (coincidentally the year of rugby's "invention"),

Each party has two goals, ten or fifteen yards apart. The parties, ten or fifteen on a side, stand in line, facing each other at about ten yards' distance midway between their goals and that of their adversaries. An indifferent spectator throws up a ball the size of a cricket ball midway between the confronted players and makes his escape. The rush is to catch the falling ball. He who first can catch or seize it speeds home, making his way through his opponents and aided by his own sidesmen. If caught and held or rather in danger of being held, for if caught with the ball in possession he loses a snotch, he throws the ball (he must in no case give it) to some less beleaguered friend more free and more in breath than himself, who if it be not arrested in its course or be jostled away by the eager and watchful adversaries, catches it; and he in like manner hastens homeward, in like manner pursued, annoyed and aided, winning the notch or snotch if he contrive to carry or throw it within the goals. At a loss and gain of a snotch a recommencement takes place.

Ерте тарих

"Футбол" ойыны 1803 жылға қарай Регби мектебінде толыққанды қалыптасты, ал 1830 жылдары допты қолмен ұстап жүгіруге рұқсат берілді, бірақ бұл қатал тәсілдерге және мойынға шабуылға (collaring) ұшырады. Уэльстегі алғашқы регби клубы шамамен 1850 жылы Роуланд Уильямс құрған Лампетердегі Сент-Дэвид колледжінде ашылды.

Футбол қауымдастығы мен регби арасындағы шиеленістік

Футбол ассоциациясы (ФА) 1863 жылғы 26 қазанда Лондонның Линкольн Инн Филдс ауданындағы, Ұлы Квин-стритте орналасқан Фримасон тавернасында құрылды. Оның мақсаты – футболдың барлық түрлеріндегі ең жақсы және қабылданатын қағидаларды біріктіретін заңдар жинағын жасау болатын. Төртінші отырыстың басында бірнеше газет Кембридж ережелерінің жаңа нұсқасын жариялағанына назар аударылды. Кембридж ережелері ФА ережелерінің жобасынан екі маңызды тұрғыда өзгеше болды: «доппен жүгіру» және «хакинг» (қарсыластың тібін тебу). Екі даулы ереже жобасы төмендегідей болды:

IX. Ойыншы әділ ұстаса немесе допты алғашқы секірісте ұстаса, ол доппен қарсыластарының қақпасына қарай жүгіруге құқылы; бірақ әділ ұстаған жағдайда, егер ол белгісін қойса, жүгірмеуі керек. X. Егер ойыншы доппен қарсыластарының қақпасына қарай жүгіріп бара жатса, қарсыластың кез келген ойыншысы оған шабуылдауға, ұстауға, аяғын басуға немесе кесуге, сондай-ақ допты тартып алуға құқылы, бірақ бір уақытта ұстап, кесуге болмайды. Блэкхит клубының мүшесі Фрэнсис Моул Кэмпбелл хакингтің «футболдың» маңызды бөлігі екенін, ал хакингті жою «ойыннан барлық батылдық пен ерлік сезімін кетіреді, мен бір апталық жаттығумен сіздерді жеңіп шығатын француздықтарды әкелуге дайынмын» деді. Алтыншы отырыста, 8 желтоқсанда, Кэмпбелл Блэкхит клубынан бас тартты, ФА қабылдауға ниеттенген ережелер ойынды және оған деген қызығушылықты жоятынын түсіндірді. Басқа регби клубтары да осы үрдіске ілесіп, Футбол қауымдастығына қосылмады.

Бірінші регби одағының құрылуы

1870 жылы 4 желтоқсанда Ричмондтан Эдвин Эш пен Блэкхидтен Бенджамин Бернс «Таймс» газетінде «регби стиліндегі ойынды ойнайтындар кездесіп, тәжірибе кодексін жасауы керек, себебі әртүрлі клубтар басқалардан өзгеше ережелер бойынша ойнайды, бұл ойынды ойнауды қиындатады» деген хат жариялады. 1871 жылы 26 қаңтарда Лондондағы Палл Молл мейрамханасында 21 клубтың өкілдері қатысқан кездесу өтті. Кездесуге 21 клуб пен мектеп (барлығы Лондоннан немесе Округтардан) қатысты: Аддисон, Белсайз Парк, Блэкхит (Бернс пен Фредерик Стоукс өкілдік етті, соңғысы Англияның алғашқы капитаны болды), Азаматтық қызмет, Клэпхэм Роверс, Фламинголар, Жиандар, Гай ауруханасы, Харлекинс, Король колледжі, Лозанна, Заң клубы, Марлборо Номадс, Мохикан, Королева үйі, Равенскорт паркі, Ричмонд, Сент-Полс, Веллингтон колледжі, Батыс Кент және Уимблдон Хорнетс. Бір ерекшелік – «шынайы регби дәстүрімен» «бұрыс пабқа, бұрыс күні, бұрыс уақытта келген және осылайша Құрылтайшы мүшелер деп аталу құқығын жоғалтқан» Wasps болды. Осы кездесудің нәтижесінде Регби футбол одағы (RFU) құрылды. Алгернон Раттер RFU-ның бірінші президенті болып сайланды, ал Эдвин Эш қазынашы болып сайланды. Ругби мектебінің түлектері болған үш заңгер (Руттер, Холмс және Л. Дж. Матон) ойынның алғашқы заңдарын жасады; олар 1871 жылы маусымда бекітілді.

Футболдан алғашқы халықаралық матч 1870 жылы 8 желтоқсанда «Bell's Weekly» спорттық апталығында жарияланған және Шотландияның бес клубының капитантары қол қойған, «Барлық Англиядан таңдалған» кез келген команданы регби ережелері бойынша 20 ойыншыдан тұратын матчқа шақырған үндеудің нәтижесінде өтті. Ойын 1871 жылы 27 наурызда Эдинбург Академикасының үй алаңында, Эдинбургтегі Рейбурн Плейс стадионында өтті. Бұл тек алғашқы халықаралық регби матчы ғана емес, сонымен қатар футболдың кез келген түрінің алғашқы халықаралық матчы, өйткені 1870 және 1871 жылдары Лондонның «Овал» стадионында Англия мен Шотландия арасындағы үш матч футбол ережесі бойынша өткізілгеніне қарамастан, ФИФА оларды толыққанды халықаралық матчтар деп есептемейді, себебі Шотландия құрамасында бәсекелескен ойыншылар Лондон негізделген ойыншылар болды, олар шотландиялық туысқандық байланысы бар екенін айтты, ал нағыз шотландиялық ойыншылар емес. Англия құрамасы күлтелерінде қызыл гүлмен ақ түсті киім киді, ал шотландтар қарақшы мен ақ крикет фланельдері бар қоңыр түсті футболка киді. Корольдік мектептің және Эдинбург университетінің ойыншысы Ангус Бьюкенен халықаралық регбиде алғашқы сынақ ұтып алған адам болды. 1872 жылы Лондонның Кеннингтон Овалдағы қайталама матчта Англия жеңіске жетті.

Британ империясының өсуі

Регби Австралия мәліметінше, регби футболы Австралияға өте ерте таныстырылды, 19 ғасырдың басында және ортасында оның бастапқы нұсқалары ойналды, ал алғашқы ресми команда – Сидней университетінің футбол клубы 1864 жылы құрылды. 1869 жылы Ньюингтон колледжі Австралияда регби ойнаған алғашқы мектеп болды. Осыдан бастап, Австралиядағы алғашқы қалалық жарыс 1874 жылы ресми түрде басталды. Дегенмен, олар 1868 жылы Нельсон регби футбол клубы құрылғаннан кейін ғана регби футбол ережелеріне көшті. Регби футболы Жаңа Зеландияға алғаш рет 1870 жылы сол кездегі Өкілдер палатасының спикері Дэвид Монроның ұлы Чарльз Джон Монро әкелді. Ол Лондонның шығыс Финчлидегі Крайст колледжінде оқып жүргенде бұл ойынмен танысты, ал елге оралғаннан кейін Нельсон колледжіне таныстырды, олар 14 мамырда Нельсон футбол клубымен алғашқы регби матчын өткізді. Келесі жылы Веллингтонда ойын ресми түрде ұйымдастырылды, содан кейін 1873 жылы Вангануи мен Оклендте және 1874 жылы Гамильтонда регби ойнала бастады. 1870-ші жылдардың ортасына қарай, елдің көп бөлігі бұл ойынды қабылдады деп есептеледі. 1861 жылы Джордж Огилви Оңтүстік Африканың Кейптаун қаласындағы епархиялық колледждің директоры болып тағайындалғанда, Винчестер колледжінде ойналатын футбол ойынын енгізді. Бұл футболдың нұсқасы, допты қолмен ұстау мүмкіндігін қамтиды, Оңтүстік Африкада регбидің бастауы деп есептеледі. Шамамен 1875 жылы Кэйп колониясында регби ойнау басталды, ал келесі жылы бірінші регби клубы (Уинчестер футболынан өзгеше) құрылды. Бұрынғы Англия құрамасының ойыншысы Уильям Генри Милтон 1878 жылы Кейптаунға келді. Ол "Ауыл тұрғындары" клубына қосылып, регби ойнай бастады және оны насихаттады. Сол жылдың соңында Кейптаун Винчестер футболынан бас тартып, регбиге көшті. 1883 жылы Кейптаунда, көбінесе буралар тұратын шаруашылық ауданында Стелленбош клубы құрылды, және жас бура шаруалары регбиді ынтамен қабылдады. Британдықтар мен буралар ішкі аймақтарға көшіп барғанда, олар ойынды Кейп колониясынан Шығыс Кейп және Натал арқылы, сондай-ақ Кимберли мен Йоханнесбургке дейінгі алтын және алмастың жолдарымен таратуға көмектесті. Алайда, көп жылдар бойы Оңтүстік Африка регбиіне жүйелі нәсілдік бөліну кедергі келтірді. Регби футболының алғашқы түрлері 1823 жылдан бастап Канадада ойнала бастады, Галифакс, Монреаль және Торонто сияқты шығыс қалаларында. Канададағы регби футболы 1860-шы жылдарға дейін тамыр тастырды. Ойынның пайда болуы мен дамуы көбінесе Ұлыбританиядан келген қоныс аударушылар мен Британдық армия мен теңіз күштеріне байланысты, олар Галифакста (Жаңа Шотландия) және Эскимальтта (Британдық Колумбия) қызмет етті. 1864 жылы Канададағы алғашқы ресми регби матчы Монреальде (Квебек) артиллерияшылар арасында өтті. Регби Британдық Колумбияда 1860-шы жылдардың соңында немесе 1870-ші жылдардың басында "футбол" туралы қысқаша хабарлар басылымдарда пайда болған кезде пайда болған болуы мүмкін. Алайда, канадалық регби көп ұзамай канадалық футболдан күшті бәсекеге тап болды.

According to Rugby Australia, rugby football was an extremely early introduction to Australia, with games of the primitive code being played in the early to mid 19th century, and the first formal team, Sydney University Football Club being set up in 1864. In 1869, Newington College was the first Australian school to play rugby in a match against the University of Sydney. From this beginning, the first metropolitan competition in Australia developed, formally beginning in 1874. However, they did not 'change' to rugby football rules until after the 1868 formation of the Nelson Rugby Football Club. Rugby football was first introduced to New Zealand in 1870 by Charles John Monro, son of the then Speaker of the House of Representatives, David Monro. He encountered the game while studying at Christ's College Finchley, in East Finchley, London, England, and on his return introduced the game to Nelson College, who played the first rugby union match against Nelson football club on 14 May. By the following year, the game had been formalised in Wellington, and subsequently rugby was taken up in Wanganui and Auckland in 1873 and Hamilton in 1874. It is thought that by the mid 1870s, the game had been taken up by the majority of the colony. When Canon George Ogilvie became headmaster of Diocesan College in Cape Town, South Africa in 1861, he introduced the game of football, as played at Winchester College. This version of football, which included handling of the ball, is seen as the beginnings of rugby in South Africa. In around 1875 rugby began to be played in the Cape Colony, the following year the first rugby (as opposed to Winchester football) club was formed. Former England international William Henry Milton arrived in Cape Town in 1878. He joined the Villagers club and started playing and preaching rugby. By the end of that year, Cape Town had all but abandoned the Winchester game in favour of rugby. In 1883, the Stellenbosch club was formed in the predominantly Boer farming district outside Cape Town and rugby was enthusiastically adopted by the young Boer farmers. As British and Boer migrated to the interior, they helped spread the game from the Cape colony through the Eastern Cape, and Natal, and along the gold and diamond routes to Kimberley and Johannesburg. However, for a number of years, South African rugby would be hindered by systemic racial segregation. Early forms of rugby football were being played in Canada from 1823 onwards, in east Canadian towns such as Halifax, Montreal and Toronto. Rugby football proper in Canada dates to the 1860s. Introduction of the game and its early growth is usually credited to settlers from Britain and the British army and navy in Halifax, Nova Scotia and Esquimalt, British Columbia. In 1864, the first recorded game of rugby in Canada took place in Montreal, Quebec amongst artillery men. It is most likely that rugby got its start in British Columbia in the late 1860s or early 1870s, when brief mentions of "football" appeared in print. Canadian rugby, however, soon faced stiff competition from Canadian football.

Бәсекелестік және басқа футбол кодекстеріне әсер ету

Регби лигасы мен ассоциациялық футбол регби одағының алғашқы бәсекелестері ғана емес еді. 19-ғасырдың соңында әлемде көптеген "ұлттық" футбол кодтары пайда болды, соның ішінде Австралияның футбол ережелері (Викторияда пайда болған), Гейл футбол (Ирландия) және гридердон кодтары: американдық және канадалық футбол. Бұл кодтардың кейбіреулері регби одағынан немесе регби футболынан тікелей әсер алды, бірақ олардың барлығы допты соққылау және допты қақпаларға жеткізуді қамтиды, яғни олар регби одағымен тікелей бәсекелесе білді. Американдық, канадалық және австралиялық футбол кәсіби болып табылады, сондықтан регби одағы ойыншыларының экономикалық қызығушылығы үшін бәсекелесті, ал Гейл футбол қатаң түрде әуесқой болып қала берді. Бұрынғы үш түр де регби футболына сырттай ұқсас сопақ допты пайдаланады. Австралиялық футболдың негізін қалаушы Том Уиллс Регби мектебінде білім алған. 1858 жылы Мельбурнда ол бірнеше футбол матчында төрешілік жасады және тәжірибелік ережелерді қолдана отырып ойнады. Бұл туралы хабарланды: "кейбір регби ережелеріне қарсылықтар туды", және 17 мамырда 1859 жылы Уиллс Мельбурн футбол клубын құру туралы жиналысты басқарды, онда клубтың ережелері (кейіннен Австралия футболының заңдары) алғаш рет жазылды. Уиллс регби ережелерінің жанкүйері болғанымен, оның ниеттері Австралияның құрғақ және қатты алаңдарына сәйкес келетін ережелерді жақтауы анық болды. Джеффри Блейни, Леони Сандеркок, Ян Тернер және Шон Фаган регби футболының ағылшын жеке мектептерінен шыққан басқа ойындармен бірге австралиялық футболға әсер еткен негізгі факторлардың бірі болды деген теорияны қолдап жазды. Американдық футбол 1869 жылдан бастап регбиден бірнеше маңызды айырмашылықтардан пайда болды, ең бастысы "Американдық футболдың әкесі" деп саналатын Уолтер Кемп енгізген ережелерді өзгерту. Осы маңызды өзгерістердің бірі – ұрыс сызығы және қашықтық ережелерін енгізу болды. Кейінгі дамулар, мысалы, алға пасс беру және американдық футболдағы кәсібилік, оны регбиден одан әрі алыстатты. Майкл Кусак, Гейлдік атлетикалық қауымдастығының негізін қалаушылардың бірі, Ирландияда регби ойыншысы ретінде танымал болды және Блэкрок колледжінде және Клонгуес Вуд колледжінде осы ойынмен айналысты. Кусак – ирландтық футбол кодтарының төмендеуіне алаңдаған ирланд. Кусак пен басқалар 1887 жылы Гейл футболды кодификациялады. GAA соңғы жылдарға дейін регби мен футболға жаулық танытты, оның 42-бабы GAA мүдделеріне қайшы келетін ойындарды GAA мүлігінде өткізуге тыйым салады – мұндай ойындар кейбіреулермен "гарнизондық ойындар" немесе "шетелдік спорт" деп аталады. Іс жүзінде, бұл ереже тек футбол және регби спорт түрлеріне қатысты, олар Гейл ойындарын ойнау үшін бәсекелес деп есептелді. Барлық кодтар сәтті болған жоқ – швед футболы регби мен футбол ережелерінің қоспасынан құрылды, бірақ футболдан озып кетті.

Rugby league and association football were not the only early competitors to rugby union. In the late 19th century, a number of "national" football codes emerged around the world, including Australian rules football (originating in Victoria), Gaelic football (Ireland), and the gridiron codes: American and Canadian football. Some of these codes took direct influence from rugby union, or rugby football, but all of these involved kicking and carrying the ball towards posts, meaning that they were in direct competition with rugby union. While American, Canadian, and Australian rules football are professional, and so competed for rugby union players' economic attentions, Gaelic football has remained staunchly amateur. The former three also use an oblong ball, superficially similar in appearance to a rugby football. Tom Wills, the founder of Australian rules football, was educated at Rugby School. In Melbourne, in 1858, he umpired and played in several football matches using experimental rules. It was reported that "exceptions were taken to some of the Rugby regulations", and on 17 May 1859 Wills chaired a meeting to incorporate the Melbourne Football Club in which the club's rules (later the laws of Australian Football) were written down for the first time. While Wills was a fan of the rugby rules, his intentions were clear that he favoured rules that suited the drier and harder Australian fields. Geoffrey Blainey, Leonie Sandercock, Ian Turner and Sean Fagan have all written in support for the theory that rugby football was one of the primary influences on Australian rules football along with other games emanating from English public schools. American football resulted from several major divergences from rugby from 1869 onwards, most notably the rule changes instituted by Walter Camp, considered the "Father of American Football". Among these important changes were the introduction of the line of scrimmage and of down and distance rules. Later developments such as the forward pass, and professionalism in American football made it diverge even further from its rugby origins. Michael Cusack, one of the founders of the Gaelic Athletic Association, had been known as a rugby player in Ireland, and was involved with the game at Blackrock College and Clongowes Wood College. Cusack was a native Irishman who had been concerned with the decline of Irish football codes. Cusack, along with others, codified Gaelic football in 1887. The GAA retained some hostility to rugby and soccer until recent years, through its Rule 42, which prohibits the use of GAA property for games with interests in conflict with the interests of the GAA – such games are referred to by some as "garrison games" or "foreign sports". In practice, the rule has only been applied to the sports of soccer, and rugby, which were perceived to be rivals to the playing of Gaelic games. Not all such codes were successful – Swedish football was created from a mixture of rugby and soccer rules, but was overtaken by soccer.

Халықаралық шағым

XIX ғасырдың соңына қарай регби және регби одағы футбол кеңінен тарады. Бұл таралу тек Британ империясымен ғана шектелмеді, ол бүкіл әлемге тарады. Регби Германияға ерте келді. Алғашқы неміс регби командасы Гейдельберг қаласындағы Нейенхайм колледжінде құрылды – қазір Гейдельберг колледжі деп аталады. Шамамен 1850 жылы ойын студенттердің назарын аудара бастады. Мұғалім Эдвард Хилл Ульрихтің жетекшілігімен студенттер 1872 жылы құрылған Хайдельберг Рудерклубтың (HRK 1872) регби бөлімін құрды, ол бүгінде Германиядағы ең көне регби клубы деп саналады. Клуб ішіндегі ең көне регби бөлімі 1878 жылы Фердинанд Вильгельм Фрике құрған DSV 78 Ганновер клубында болды. Неміс регбиі дәстүрлі түрде Гейдельберг және Ганновер қалаларында дамыды, бірақ соңғы онжылдықтарда елдің барлық аймақтарына тарады. АҚШ-та регбиге ұқсас ойындар да ерте ойналатын. Мысалы, 1820 жылы Принстон университетінің студенттері "балоун" деп аталатын ойын ойнады. Бұл ойындардың көпшілігі "жаппай" стильде өткізілді, көптеген ойыншылар допты кез келген тәсілмен қақпа аумағына жеткізуге тырысты. 1840 жылдары Гарвард, Йель және Принстон университеттері де регби ойнай бастады, бұл ағылшын мектептерінде білім алған американдықтардың ықпалымен болды. Алайда, 1862 жылы Йель университеті оны тым қауіпті және зорлық-зомбылыққа толы деп танып, тыйым салды. Өкінішке орай, американдық футболдың дамуы регби АҚШ-та орнығуға айналған кезде болды: 1869 жылы Принстон мен Ратгерс арасында регби ережелеріне ұқсас ережелермен алғашқы американдық футбол матчы өтті. Аргентинадағы алғашқы регби де саяси мәселелерден зардап шекті. 1890 жылы Буэнос-Айресте өткен матчта екі команданың барлық ойыншылары мен 2500 көрермен тұтқындалды. Ұлттық президент Хуарес Селман жыл басындағы Парк революциясынан кейін қатты алаңдады, полиция матчтың шын мәнінде саяси жиын екеніне күдік келтірді. Бірақ, алғашқы ресми матч 1880 жылы Уругвай және MVCC британдық мүшелері арасында өтті. Регби Ресейде алғашқы (туған емес) футбол түрі болды, бұл ассоциация футболы енгізілгенге дейін шамамен он жыл бұрын болды. Мәскеуде жұмыс істеген шотланд Хоппер мырза 1880 жылдары матч ұйымдастырды, ал алғашқы футбол матчы 1892 жылы өтті.

By the end of the 19th century, rugby football and rugby union had spread far and wide. This spread was by no means confined to the British Empire. Rugby football was an early arrival in Germany. The first German rugby team existed at Neuenheim College – now called Heidelberg College – in Heidelberg. Around 1850, the game started to attract the attention of the students. Students under the guidance of the teacher Edward Hill Ullrich were the ones who then founded the rugby department of the Heidelberger Ruderklub von 1872/Heidelberger Flaggenklub was established. (HRK 1872) in 1891, which today claims to be the oldest German rugby club. The oldest still existing rugby department within a club is that of DSV 78 Hannover, formed in 1878 by Ferdinand Wilhelm Fricke. German rugby has traditionally been centred on Heidelberg and Hanover, but has spread over the entire country in recent decades. In the United States, rugby football like games were being played early. For example, Princeton University students played a game called "ballown" in 1820. All of these games remained largely "mob" style games, with huge numbers of players attempting to advance the ball into a goal area, often by any means necessary. By the 1840s, Harvard, Yale and Princeton were all playing rugby football stemming partly from Americans who had been educated in English schools. However, in 1862, Yale dealt it a major blow by banning it for being too violent and dangerous. Unfortunately, American football's growth came at exactly the point at which rugby was beginning to establish itself in the States: in 1869, the first game of American football was played between Princeton and Rutgers, with rules substantially identical to rugby. Early Argentinian rugby was not immune to political problems either. An 1890 game in Buenos Aires resulted in both teams, and all 2,500 spectators being arrested. National president Juárez Celman was particularly paranoid after the Revolution of the Park in the city earlier in the year, and the police had suspected that the match was in fact a political meeting. but the first certain match was between Uruguayans and British members of the MVCC in 1880. Rugby also appears to have been the first (non indigenous) football code to be played in Russia, around a decade before the introduction of association football. Mr Hopper, a Scotsman, who worked in Moscow arranged a match in the 1880s; the first soccer match was in 1892.

Нысанды есептеу әдісі және ұпайлар

Тарихи тұрғыдан алғанда, «тырысу» үшін ешқандай ұпай берілмеді, марапат – гол соғуға талпыну (топты қиылыстан және бағаналар арасынан соғу). Қазіргі заманғы ұпай санау жүйесі 1880-ші жылдардың соңында енгізілді және 1890/91 маусымда Британ аралдарының елдері бірауыздан қабылдады. 1891 жылдан бері пенальти үш ұпайға бағаланады (бұрын екі ұпай беретін). Дроп-голдың құны 1891 және 1948 жылдар аралығында төрт ұпайды құрады, ал қалған уақытта үш ұпайға тең болды. 1977 жылы «маркадан гол» жойылды, ол 1891 және 1905 жылдар аралығында төрт, ал қалған уақытта үш ұпайға бағаланатын.

Жетілік регбиінің басталуы

Регбидің жетілік ойынын алғаш рет Мельроузға көшіп келген Джедбургтың қасабы Нед Хейг пен Дэвид Сандерсон 1883 жылы жергілікті клуб үшін қаржы жинау мақсатымен ойлап тапты. Жетілік бойынша алғашқы матч Мелроуз RFC алаңындағы Гриньярдс стадионында өтті, онда ол жақсы қабылданды. Екі жылдан кейін Тайнедел 1885 жылы Галада "Бордерс Севенс" титулдарының бірін жеңген алғашқы шотланд емес клуб болды. Шотландияның шекаралық аймақтарында жетілік танымал болғанына қарамастан, ол Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін, 1920-1930 жылдары ғана басқа жерлерде тарады. Шотландиядан тыс алғашқы жетілік турнирі 1921 жылы Англияның солтүстік-шығысындағы Норт-Шилдс қаласында өткен Перси Парк Севенс турнирі болды. Германияда SC 1880 Франкфурт клубы болды. Франция екі қарсыласын жеңіп, алтын медальді жеңіп алды. Бұл ойындарда регби жарысы ең көп көрерменді жинады. Регби келесі рет 1908 жылы Лондонда өткен Олимпиада ойындарында ойналды. Ұлыбританияда турнеде болған Уаллаби командасы іс-шараға қатысып, Ұлыбританияны жеңіп, алтын медальді иеленді, ал Ұлыбритания Корнуолл командасымен өкілдік етті.

1900-жылдар мен 1910-жылдардың басында

1905-1908 жылдар аралығында Оңтүстік жарты шардағы үш маңызды регби ұлты алғашқы тур командаларын Солтүстік жарты шарға жіберді: 1905 жылы Жаңа Зеландия, одан кейін 1906 жылы Оңтүстік Африка, ал 1908 жылы Австралия. Барлық үш команда жаңа ойын стилі, физикалық дайындық деңгейі және тактика әкелді, және сыншылар күткеннен гөрі әлдеқайда сәтті болды. Жаңа Зеландияның 1905 жылғы тур командасы әр матч алдында хака биін орындады, бұл Уэльс регби одағының басшысы Том Уильямсты Уэльс ойыншысы Тедди Морганға Уэльстің ұлттық әнұраны – «Hen Wlad Fy Nhadau» әнін орындауға көпшілікті жетектеуді ұсынуға итерді. Морган ән айта бастағаннан кейін, көпшілік қосылды: бұл спорттық іс-шараның басында ұлттық әнұран алғаш рет орындалды. 1905 жылы Франция Англиямен өзінің алғашқы халықаралық матчын өткізді.

FIRA-ның құрылуы

Көптеген жылдар бойы француз регбиінің басқарушы органы – Француз регби федерациясы (FFR) әуесқойлық ережелерін бұзуға рұқсат беріп отыр деген күдік болды, және 1931 жылы Француз регби одағы басқа IRFB елдерімен ойнаудан шеттетілді. Осының нәтижесінде 1932 жылы Халықаралық регби әуесқойлар федерациясы (FIRA) құрылды. 1990 жылдары ұйым IRB-ді регбидің жаһандық басқарушы органы деп мойындады және 1999 жылы өзінің атын FIRA – European Rugby Association деп өзгертті, ол Еуропа аймағында регбиді дамыту және басқару үшін құрылған ұйым. 2014 жылы ұйым тағы да атын Регби Еуропа деп өзгертті. IRB-мен бірігуге дейін Регби Еуропа әлемдегі ең көп ұлтты регби ұйымы болды, себебі IRB Бес Ұлттар, Үш Ұлттар және 1987 жылдан бастап Регби әлем чемпионаты сияқты жарыстарға көбірек назар аударды. Регби Еуропа әдетте ағылшын тілді елдерден тыс жерлерде осы спортты таратуға үлкен үлес қосты.

Қызықты кезеңдер 1930-шы жылдар

1931 жылы Жаңа Зеландияның генерал-губернаторы Лорд Бледисло Австралия мен Жаңа Зеландия арасындағы жарыс үшін кубок сыйлады. Бледисло кубогы халықаралық регби одағындағы ең қатыгез бәсекелестіктердің біріне айналды. 1931 жылы Францияның Регби федерациясы (FFR) қызметі тоқтатылғаннан кейін көптеген француз ойыншылары регби лигасына ауысты, ол Францияда, әсіресе елдің оңтүстік-батыс аймағында тез арада басым спорт түріне айналды. 1934 жылы француз тарапының ұсынысымен Халықаралық регби федерациясы (FIRA) құрылды. Оның мақсаты – IRB билігінен тыс регби одағын ұйымдастыру болды. 1990 жылдары бұл ұйым IRB-ді регби одағының бүкіл әлемдік басқару органы деп мойындады және кейіннен екі рет атауын өзгертті – 1999 жылы FIRA – Еуропалық регби қауымдастығы, ал 2014 жылы – Rugby Europe. Бүгінде Rugby Europe Еуропа аймағында регби одағын дамытумен және басқарумен айналысады. 1939 жылы FFR келесі маусымда Бес Ұлттар Чемпионатына қатысу үшін шақырылды, бірақ соғыс жарияланғаннан кейін халықаралық регби тоқтатылды. Соғыс жылдары 88 халықаралық регби футболшысы қаза тапты.

Екінші дүниежүзілік соғыс

Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде РФУ регби лигасының ойыншыларына қойылған тыйымды уақытша алып тастады, олардың көпшілігі Регби лигасы кодексі бойынша Қарулы күштер командаларының Англия мен Шотландия арасында өткізген сегіз "халықаралық" ойынында ойнады. Сондай-ақ, билік соғысқа көмек ретінде "Регби лигасы – Регби одағы" есімді екі матчты өткізуге рұқсат берді. Регби лигасының командасы (соның ішінде соғысқа дейінгі кәсіби ойыншылар да бар) одақтың ережелері бойынша өткен екі ойында да жеңіске жетті. 1940 жылы Францияның жеңіліске ұшырауынан кейін, француздық регби одағының басшылары Виши режимімен бірлесіп жұмыс істеді, осы арқылы өздерінің спортының басымдығын қайта орнатуға тырысты. Регби одағының әуесқойлық идеологиясы оккупанттардың спорттың тазалығы туралы көзқарасына сай келді. Регби лигасы, басқа да кәсіби спорт түрлерімен бірге тыйым салынды. Көптеген ойыншылар мен шенеуніктер жазаланды, ал Регби лигасының және оның клубтарының барлық мүлігі Одаққа берілді. Бұл әрекеттің салдары бүгінгі күнге дейін сезіліп келеді, себебі бұл мүліктер ешқашан қайтарылмады. Регби лигасына қойылған тыйым алынғанмен, 1980 жылдардың ортасына дейін өзін "регби" деп атауға рұқсат берілмеді, оның орнына регби лигасының командасындағы ойыншылар санына сілтеме жасайтын Jeu à Treize (Он үш ойын) деген атауды қолдануға мәжбүр болды.

Соғыстан кейінгі кезең, 1940-шы жылдардың соңы мен 1950-ші жылдар

1947 жылы Бес ұлттың чемпионаты Францияның қатысуымен қайта жаңғыртылды. 1948 жылы дроп-голдың құны 4 ұпайдан 3 ұпайға дейін төмендетілді. 1949 жылы Австралия регби одағы құрылды және Австралиядағы ойынды басқаруды Жаңа Оңтүстік Уэльс регби одағынан өз мойнына алды. 1958 жылы Уильям Вебб Эллис туралы аңыз регби мәдениетіне берік сіңгеннен кейін, Росс МакВиртер оның қабірін "le cimetière du vieux château" Ментон қаласындағы (Альп теңіз аймағы) жерге көшірді (кейіннен француз регби федерациясы оны қайта жаңартты).

1960 жылдар

1960 жылдары Оңтүстік Африкадағы расистік апартеид режиміне қарсы наразылық күшейді. Бұл расизм регбиге де қатысты, және спорт 1895 жылдан бергі ең ауыр дауға ұшырады. 1969 жылы Жаңа Зеландияда "Расистік турларды тоқтату" атты үгіт тобы құрылды.

1970 жылдар

1970 жылы мини-регби ойыны ойлап табылды, осы ойынның түрі бүгінге дейін балаларды дайындау үшін қолданылып келеді. 1971 жылы Шотландия жылдар бойы қашқаннан кейін Билл Дикинсонды бас жаттықтырушы етіп тағайындады, себебі регбидің әуесқой спорт түрі болып қалуы керек деп сенді. 1971 жылғы Спрингбоктардың Австралияға сапары Оңтүстік Африканың апартеид режиміне қарсы саяси наразылықтарымен әйгілі болды. 1970 жылдар Уэльс үшін алтын ғасыр болды, команда бес елдің біріншілігін бес рет жеңіп, он жыл бойына «Арыстан» құрамасына іріктеуде басымдық танытты. Он жылдықтың ортасында, АҚШ-та регбидің танымалдылығының өсуін қадағалағаннан кейін, мүшелері 1975 жылы Чикагода бас қосып, Америка Құрама Штаттары Регби Футбол Одағын құрды, ол қазір АҚШ Регбиі деп белгілі.

1980 жылдар

1981 жылы Спрингбоктардың Жаңа Зеландияға жасаған сапары да саяси наразылықтармен белгіленді және жаңазеландиялықтар оны әлі күнге дейін "Тур" деп атайды. Бұл сапар Жаңа Зеландия қоғамын екіге бөлді, ал регби өзінің беделінің бір бөлігін жоғалтты, ол 1987 жылы Регби әлем чемпионатында Жаңа Зеландия жеңіске жеткенше толыққандай қалпына келтірілмеді. 1983 жылы 12 бастапқы клубпен WRFU (Women's Rugby Football Union) құрылды, бұл ұйым Англия, Уэльс, Шотландия және Ирландиядағы әйелдер регбиіне жауапты болды. 1984 жылы Уаллабилер алғашқы "гран-слэмін" аяқтады, Ұлыбритания және Ирландия аралдарының барлық төрт елді жеңіп, әлемдік регбидегі маңызды күш ретінде танылды.

Регби әлем чемпионаты

Бірінші регби әлем чемпионаты 1987 жылы өтті. Жаңа Зеландия турнирге төңкерілді, ал кейбір ойындар, соның ішінде екі жартылай финал да Австралияда өтті. "Олл Блэкс" финалда Францияны жеңді. 1991 жылы Англия екінші турнирді қабылдады, бірақ финалда Австралияға есе жіберді. 1995 жылғы әлем чемпионаты ойынның бетбұрыс нүктесі болды. Жарыс халықаралық жазалаудан жаңа ғана оралған Оңтүстік Африкада өтті. "Олл Блэкс" сапындағы алып қанат Джона Лому төрт рет көзге түсті, ал бұрынғы екі турнирге қатысуға рұқсат етілмеген команда финалда "Олл Блэкс" командасын 15:12 есебімен жеңіп, жеңіс голын Джоэл Странски соқты. Турнир жаңа Оңтүстік Африка үшін келісімге келуге мүмкіндік берді, себебі Оңтүстік Африка президенті Нельсон Мандела, апартеид символы болған "Спрингбокс" жейдесін киіп, Оңтүстік Африка капитаны Франсуа Пиенаардың аты мен алтыншы нөмірі жазылған жейдесімен оған Уильям Уэбб Эллис кубогын табыс етті. 1999 жылғы регби әлем чемпионаты Уэльсте өтті және Австралия жеңіске жетті, ол финалда Францияны жеңді, ал соңғысы жартылай финалда турнирдің фавориті "Олл Блэкс" командасына қарсы күтпеген жеңіске жеткен еді. 2003 жылы Австралия турнирге төңкерілді және үшінші рет финалға өтті. Ұзаққа соққан тартысты ойында Австралия Джонни Уилкинсон соққан соңғы минуттағы голға қарай Англияға есе жіберді. Франция 2007 жылғы регби әлем чемпионатының ұйымдастырушы мемлекеті болды, бірақ бірнеше ойын Эдинбург пен Кардиффте өтті, ал Франция жартылай финалда Уэльсте "Олл Блэкс" командасына қарсы өтті, олар турнирді фаворит ретінде бастаған еді. 1999 жылғы ойынның қайталануы Франция үшін сенсация болды, бұл команданы әлем чемпионаттары тарихындағы ең нашар нәтижеге жеткізді. Франция жартылай финалда Англияға есе жіберді. Англия финалда "Спрингбокс" командасына ұтылып, Австралияның екі рет әлем чемпионатында жеңіске жеткен рекордын қайталады. Бұл жарыстағы сенсациялық команда Аргентина болды, ол ашылу ойынында Францияны тізе бүктіріп, Ирландияны жеңіп, өз тобының басында аяқтады. Олар жартылай финалда Оңтүстік Африкаға есе жіберді, бірақ үшінші орын үшін өткен ойында Францияны жеңіп алды. Бұл нәтиже "Пумас" командасын алты ұлттық немесе үш ұлттық командалардың біріне қосу туралы ұсыныстарға әкелді. Ақырында, "Пумас" командасы үш ұлттық турнирге қатысуға бағытталатын болады деп шешілді және олар 2012 жылы осы жарысқа қосылды, сол кезде ол "Регби Чемпионаты" деп аталды.

The first Rugby World Cup was played in 1987. New Zealand hosted the tournament, with some games, including both semi finals, being played in Australia. The All Blacks defeated France in the final. In 1991, England hosted the second tournament, losing to Australia in the final. The World Cup of 1995 proved to be a turning point for the game. The competition was held in South Africa, newly readmitted from international exile. Giant wing Jonah Lomu scored four tries for the All Blacks against , who had not been allowed to compete in the first two tournaments, won the final, beating the All Blacks 15–12, the winning score coming from a drop goal by Joel Stransky. The tournament became a point of reconciliation for the new South Africa, as South African President Nelson Mandela, dressed in a Springbok jersey, which was long a symbol of apartheid, bearing the name and number six of South Africa's captain François Pienaar, handed him the William Webb Ellis Trophy. The 1999 Rugby World Cup was held in Wales and was won by Australia, who defeated France in the final after the latter had come from behind to record a shock win against tournament favourites, the All Blacks, at the semi final stage. In 2003, Australia hosted the tournament and reached the final for the third time. In a closely fought game, which went into extra time, Australia narrowly lost to England, thanks to a last minute drop goal by Jonny Wilkinson. France was the host nation for the 2007 Rugby World Cup, though several games were played in Edinburgh and Cardiff, and France played its quarter final in Wales, against the All Blacks, who had started the tournament as odds on favourites. In a repeat of 1999, France gained a shock win, consigning the favourites to their worst result in World Cup history. France went on to lose against England at the semi final stage. England, in turn, lost in the final to the Springboks, who equalled Australia's record of two World Cup wins. The breakthrough team in that competition was Argentina who started with a narrow win over France in the opener, and defeated Ireland to finish atop their pool. They lost in the semifinals to South Africa, but rebounded with a comprehensive win over France in the third place game. This result led to calls to include the Pumas in one of the major hemispheric national team competitions, such as the Six Nations or Tri Nations. Ultimately, it was decided that the Pumas would be steered toward a future place in the Tri Nations, and they would join that competition in 2012, at which time it was renamed The Rugby Championship.

Регби одағы мен апартеид

1948 жылдан кейін Оңтүстік Африкада апартеид заңдары қабылданғанға дейін, Оңтүстік Африкаға сапар шегетін спорт командалары ақ емес терілі ойыншыларды құрамнан шығаруды қажет санаған. 1906 жылы Оңтүстік Африкалықтар Англияның қара нәсілді футболшысы Джеймс Петерстің «Девон» командасына қосылуына қарсылық білдірді, бірақ команда ресми тұлғалардың ықпалымен оны қабылдауға көндірілді. Бірақ, Англия турнирдің соңында Оңтүстік Африкамен өткізген матчында Петерс құрамға ілікпеді. «Жаңа Зеландия» регби командалары осыған дейін де сондай қадамдар жасаған, ал 1928 жылғы «All Blacks» турнесінен Джордж Непия мен Джимми Миллдің, ал тоғыз жыл бұрын Жаңа Зеландия армиясының құрамынан Ранджи Уилсонның шығарылуы сол кезде көп назарға ілікпеді. Алайда, 1960 жылы «Өзгерістің желдері» сөйлемінен кейін және Шарпвилл трагедиясынан соң апартеидке қарсы халықаралық сын күшейді. Осы сәттен бастап «Спрингбокс» командасы халықаралық дау-дамайлар мен наразылықтардың басты нысанына айналды. 1960 жылы маори ойыншылары жоқ «All Blacks» командасы Оңтүстік Африкаға сапар жасады, «Маори жоқ – тур жоқ» ұранымен жүргізілген науқанға және 150 мың қол қойған петицияға қарамастан. 1969 жылы Ұлыбритания мен Ирландиядағы «Спрингбокс» турнесі кезінде апартеидке қарсы ірі демонстрациялар өтті, көптеген матчтар тікенді сыммен қоршалған жерде өткізілді. 1971 жылы Австралиядағы «Спрингбок» регби одағының турнесі наразылықтармен белгіленді. 1976 жылы Халықаралық Олимпиада комитетінің Оңтүстік Африкамен спорттық байланыстарды тоқтату туралы шешіміне қарсылық білдіріп, жиырма сегіз ел 1976 жылғы жазғы Олимпиада ойындарын бойкоттады. 1981 жылы Жаңа Зеландияға жасалған турне Гленейгл келісімін бұза отырып, жоспарланғандай өтті. Турне және Жаңа Зеландиядағы жаппай тәртіпсіздіктер регбиден асып, кең ауқымды салдарға әкелді. 1984 жылы Оңтүстік Африкаға жасалған Англия регби одағының турнесіне Бристольдің Ральф Книббсі ғана саяси себептермен қатысудан бас тартты. 1985 жылы Жаңа Зеландияның Жоғарғы соты Оңтүстік Африкаға жоспарланған «All Blacks» турнесін тоқтатты. Бірақ, келесі жылы «Кавалерлер» деп аталған команда көтерілісшілердің турнесін ұйымдастырды. 1989 жылы Халықаралық регби кеңесі санкциялаған әлемдік XV құрамасы Оңтүстік Африкаға шағын турне жасады. Жаңа Зеландиядан басқа барлық дәстүрлі регби елдері командаға ойыншылар ұсынды: он уэльстік, сегіз француздық, алты австралиялық, төрт ағылшын, бір шотланд және бір ирланд спортшысы.

Even before the apartheid laws were passed in South Africa after 1948, sporting teams going to South Africa had felt it necessary to exclude non white players. In 1906, the South Africans objected to the selection of black England international James Peters when he turned out for Devon; but were persuaded to play by officials. Though, when England faced South Africa later in the tour, Peters was not selected. New Zealand rugby teams in particular had done this, and the exclusion of George Nēpia and Jimmy Mill from the 1928 All Blacks tour, and the dropping of Ranji Wilson from the New Zealand Army team nine years before that, had attracted little comment at the time. However, in 1960 international criticism of apartheid grew in the wake of The Wind of Change speech and the Sharpeville massacre. From this point onward, the Springboks were increasingly the target of international controversy and protest. Date Event 1960 An All Blacks team with no Maori players toured South Africa, despite a campaign based on the slogan of "No Maoris, No Tour", and a 150,000 signature petition opposing it. 1969 Throughout the 1969 Springbok tour of Great Britain and Ireland, large anti apartheid demonstrations were a feature, and many matches had to be played behind barbed wire fences. 1971 The Springbok Rugby Union tour of Australia is marked by protests. 1976 Twenty eight nations boycott the 1976 Summer Olympics in protest against the International Olympic Committee's refusal to ban New Zealand from the games for defying the IOC's ban on sporting contact with South Africa. 1981 The 1981 tour of New Zealand went ahead in defiance of the Gleneagles Agreement. The tour and the massive civil disruption in New Zealand had ramifications far beyond rugby. 1984 In the 1984 England rugby union tour of South Africa, only Ralph Knibbs of Bristol refused to tour for political reasons. 1985 A planned All Black tour of South Africa was stopped by the New Zealand High Court. A rebel tour took place the next year by a team known as the Cavaliers. 1989 A World XV sanctioned by the International Rugby Board went on a mini tour of South Africa. All traditional rugby nations bar New Zealand supplied players to the team with ten Welshmen, eight Frenchmen, six Australians, four Englishmen, one Scot and one Irishman.

Кәсіпкерлік

1995 жылғы 26 тамызда Халықаралық регби федерациясы регби одағын "ашық" ойын деп жариялады және осылайша ойынмен байланысты тұлғаларға төленетін төлемдер мен жеңілдіктерге қатысты барлық шектеулерді жойды. Бұл шешім комитет қорытындысы негізінде қабылданды, себебі шаматэуризмнің екіжүзділігін тоқтату және регби одағының бақылауын сақтаудың жалғыз жолы осы деп есептелді. Әуесқой регби одағына ең үлкен қауіп Австралияда туды, онда Суперлига ойыншыларды үлкен жалақылармен регби лигасына көндіруге тырысты. 1995 жылы Жаңа Зеландия, Австралия және Оңтүстік Африка регби одақтары Суперлига қатеріне қарсы тұру мақсатымен SANZAR құрылымын құрды. SANZAR үш елдің командалары қатысатын провинциялық турнир ұсынды. Бұл турнир кейіннен Супер 12 (2005 жылы Супер 14, ал 2011 жылдан бері Супер Регби) болып өзгерді. SANZAR ұсыныстарына сондай-ақ әр елдің құрама командалары арасында жыл сайынғы жарыс, Үш Ұлттар сериясы кірді. Ақырында олар Руперт Мердоктың News Corporation компаниясынан қолдау алды, он жылға арналған эксклюзивті теле- және радиохабар тарату құқығы үшін 550 миллион АҚШ доллары көлемінде келісімшарт жасады. Келісім 1995 жылғы Регби әлем чемпионаты кезінде қол қойылды және әлем чемпионаты финалы алдында өткен баспасөз конференциясында жарияланды. SANZAR ұсыныстарына Сиднейде орналасқан World Rugby Corporation (WRC) деген ұйымның қатысты болуы үлкен қауіп тудырды. WRC-ді заңгер Джефф Леви және бұрынғы Wallaby ойыншысы Росс Тернбулл құрды. Екеуі де кәсіби крикетке қаржы салған Керри Паккердің қаржылық қолдауымен кәсіби әлемдік регби турнирін өткізуді жоспарлады. Бір кезде WRC-ге All Blacks және Wallaby командаларының көп бөлігі жарысқа қатысуға келісім берді. Сонымен қатар, Springboks та WRC келісімшарттарына қол қойды, бірақ оларды тапсырмауға және Оңтүстік Африка регби одағымен келісімшарт жасауға шешім қабылдады. Ойыншыларға егер WRC-ге қатысса, енді ел құрамасында ойнамайтындары ескертілді. Содан кейін All Blacks командасының көп бөлігі Springboks командасының үлгісімен өз одақтарымен келісімшарт жасады. Австралиялықтар Жаңа Зеландиялықтар мен Оңтүстік Африкалықтарсыз WRC ұсынысының сәтті бола алмайтынын түсініп, Австралиялық регби одағымен келісімшарт жасады. Heineken кубогы 1995 жылы 12 еуропалық клуб арасындағы жарыс ретінде құрылды. 2014 жылы Еуропалық регби чемпиондары кубогымен алмастырылған кезде, ол алты елдің барлық командаларын қамтыды; қазіргі Чемпиондар кубогы әлі де осы елдерді қамтиды және 2022 жылы Оңтүстік Африканы қосты. Кәсіби регби Италияда регбидің жаңа буынының пайда болуына мүмкіндік берді. Италияның ішкі лигалары 1990 жылдары салық жеңілдіктерін тартты және Австралия мен Аргентинадан күшті корпоративтік демеушілік, сондай-ақ жоғары сапалы жаттықтырушылар мен итальяндық тегі бар ойыншыларды тартуға мүмкіндік алды. Бұл жақсартулар 1995 жылы Ирландияға қарсы тарихи жеңіске жеткен ұлттық команданың Британ аралдарының ұлттық командаларымен бәсекелесуіне әкелді. Лоббилік жұмыстардың нәтижесінде Италия 2000 жылы алты елдің чемпионаты болған Еуропаның үздік регби елдерінің ғасырлық турниріне қосылды. Кәсіби регби одағына әкелген маңызды артықшылықтардың бірі – регби лигасының ақшасына қызыққан регби одағының ойыншыларының үнемі бас тартуын тоқтату болды. Сол кездегі регби одағының басшылары ойыншылар енді екі кодта да ойнай алатынын ескере отырып, ұзақ мерзімді перспективада демеушілік пен қызығушылықтың көп бөлігі лигадан халықаралық ойынға ауысады деп үміттенді. Алайда, регби одағы регби лигасынан көптеген элиталық ойыншыларды көндіре алмады, өйткені екі код онжылдықтар бойы мәдениет және ойынның ерекшеліктері жағынан мүлдем өзгеше болды. Ойыншылардың дене бітімі мен дағдылары әртүрлі, әсіресе шабуылшылардың ойынында. Әр түрлі ойыншыларға қол жеткізу, кейбіреулері бір кодқа, ал кейбіреулері басқа кодқа бейімделген, кейбір ағылшын регби одағы клубтары тіпті регби лигасының бірінші лигасында ойнайтын клубпен серіктестік құрды. Ең танымал мысал - Харлекинс Лондон Бронкоспен (бұрынғы Харлекинс Регби лигасы) және Уиган Уорриорс пен Сараценс арасындағы серіктестік. Кейбір елдерде регби одағының басқаруы мен құрылымы оның кәсібилігімен бірге дамыған жоқ. Австралияда регби лигасы клубтарына регби одағының жасөспірімдерінің ағыны баяулады, бірақ Австралияның регби одағы элиталық деңгейден төмен клубты немесе франшизалық лиганы табысты құра алмады. Кәсіби клубтық ойындардың әр апта сайын өтуіне байланысты Австралияның регби лигасы одақтан, әсіресе Жаңа Оңтүстік Уэльс және Квинслендтің дәстүрлі аймақтарында үстемдік сақтап келеді. Әлем бойынша көптеген кішігірім одақтар ашық эраның басынан бері қаржылық және ойындық жағынан үлкен елдермен бәсекелесуде қиындыққа тап болды. Англияда кейбір командалар кәсіби эрада өркендесе, Ричмонд, Уэйкфилд, Оррелл, Уотерлоо және Лондон Скөттиш сияқты командалар қиындыққа тап болып, жабылды немесе төменгі лигаларға түсті. Ирландия, Шотландия және Уэльс сияқты басқа елдерде кәсіби эра спорттың дәстүрлі құрылымына ауыр соққы берді, ол жергілікті клубтарға негізделген. Кәсіби регби осы үш елде енді аймақтық негізде құрылған. Ирландияда дәстүрлі төрт провинцияның әрқайсысы бір кәсіби команданы ұстап тұр. Шотландияда қазіргі уақытта екі аймақтық команда бар, әрқайсысы елдің екі ірі қаласының бірінде орналасқан. Уэльс бастапқыда бес командадан тұратын аймақтық франшизалық модельді қабылдады, бірақ қазір төрт команда бар. Осы үш елдің біріккен кәсіби турнирі бастапқыда Кельт лигасы деп аталды. 2010 жылы екі итальяндық супер аймақтық команда жарысқа қосылды, ол Pro12 деп өзгертілді, ал 2017 жылы екі оңтүстік африкалық франшиза Pro14 жарысына қосылды. Содан кейін ол төрт түрлі оңтүстік африкалық командамен Біріккен Регби Чемпионатына айналды.

On 26 August 1995, the International Rugby Board declared rugby union an "open" game and thus removed all restrictions on payments or benefits to those connected with the game. It did this because of a committee conclusion that to do so was the only way to end the hypocrisy of shamateurism and to keep control of rugby union. The threat to amateur rugby union was especially large in Australia where Super League was threatening to entice players to rugby league with large salaries. SANZAR was formed in 1995 by the New Zealand, Australian and South African Rugby Unions to try to counter the Super League threat. SANZAR proposed a provincial competition with teams from all three countries. This competition became the Super 12 (later Super 14 in 2005, and Super Rugby since 2011). The SANZAR proposals also included an annual competition between each country's Test teams, the Tri Nations Series. They were eventually able to get backing for the competition from Rupert Murdoch's News Corporation, with a contract totalling $US 550 million for ten years of exclusive TV and radio broadcasting rights. The deal was signed during the 1995 Rugby World Cup and revealed at a press conference on the eve of World Cup final. SANZAR's proposals were under serious threat from a Sydney based group called the World Rugby Corporation (WRC). WRC was formed by lawyer Geoff Levy and former Wallaby player Ross Turnbull. Both wanted a professional worldwide rugby competition funded by Kerry Packer, who had already developed professional cricket. At one point the WRC had a majority of the All Blacks and Wallaby teams signed up to their competition. In addition to this the Springboks had also signed the WRC contracts but had decided not to hand them over and instead signed up with the South African Rugby Union. The players had been told they would never play for their country again if they committed to the WRC. Most of the All Blacks then followed their Springbok counterparts by signing with their Union. The Australians, realising that without the New Zealanders and South Africans WRC's proposal could not succeed, relented and signed for the Australian Rugby Union. The Heineken Cup was formed in 1995 as a competition for 12 European clubs. By the time it was replaced in 2014 by the European Rugby Champions Cup, it included teams from all of the Six Nations countries; the current Champions Cup still involves these countries and added South Africa in 2022. Professionalism opened the door for the emergence of a new rugby generation in Italy. The Italian domestic leagues had attracted a degree of tax relief in the 1990s, and were able to attract both strong corporate sponsorship and also high quality coaches and players with recent Italian heritage from Australia and Argentina. These improvements led to a national team capable of competing with the national teams of the British Isles, proven by a famous victory against Ireland in 1995. Lobbying was successful to have Italy included in the century old tournament for the top European rugby nations which became the Six Nations championship in 2000. A key benefit that professionalism brought to rugby union as a whole was the elimination of the constant defection of union players who were attracted to the money of rugby league. The rugby union authorities of the time also hoped that as players could now play in either code, in the long term most of the sponsorship and interest would gravitate away from league to the more international game of union. However, rugby union has not managed to lure away more than a handful of elite players from rugby league, as the two codes have become quite different over the decades of separation in both culture and in aspects of play. The preferred body type and skill sets of players differ, especially in the play of the forwards. With access to players of different types, some more suited to one code and some to the other, some English rugby union clubs have even formed partnerships with a rugby league club which plays in the premier rugby league competitions – the most notable example being Harlequins with London Broncos (formerly Harlequins Rugby League), and between Wigan Warriors and Saracens. In some countries rugby union's administration and structure have not developed along with its professionalism. In Australia the constant flow of rugby union juniors to rugby league clubs has slowed, but Australian rugby union has failed to successfully promote a club or franchise league below the elite level. With professional club games every weekend, Australian rugby league has maintained its dominance over union, especially in its traditional heartlands of New South Wales and Queensland. The many smaller unions across the globe have struggled both financially and in playing terms to compete with the major nations since the start of the open era. In England whilst some teams flourished in the professional era others such as Richmond, Wakefield, Orrell, Waterloo and London Scottish found the going much harder and have either folded or dropped down to minor leagues. In the other Home Nations, Ireland, Scotland and Wales, the professional era had a traumatic effect on the traditional structure of the sport, which had been based around local clubs. Professional rugby in these three countries is now regionally based. In Ireland, each of the four traditional provinces supports one professional team. Scotland currently has two regional teams, each based in one of the country's two largest cities. Wales adopted a regional franchise model, originally with five teams but now with four. These three countries have a joint professional competition, originally known as the Celtic League. In 2010, two Italian super regional teams joined the competition, which was renamed the Pro12, and in 2017, two South African franchises joined the Pro14 competition. This eventually became the United Rugby Championship, with four different South African teams.

21 ғасыр

Регби одағының ережелерін өзгертуді 2006 жылы Оңтүстік Африкадағы Стелленбош университетінің студенттері сынап көрді, ал 2007 жылдан бастап Шотландия мен Австралиядағы жарыстарда қабылданды, бірақ ережелердің тек азы ғана бөлігі кеңінен қолданылды. Заң өзгерістерінің мақсаты – регби одағын төрешілерге, жанкүйерлерге және ойыншыларға түсінуді жеңілдету болды, бірақ заңдар даулы болды және осы топтардың барлық мүшелері оларды қолдамады. Бірнеше сынақтан кейін ұсынылған өзгерістердің шамамен жартысы спорттың ережелеріне тұрақты түрде қосылды. 2012 жылы Три Нацияс жарысына Аргентина да қосылды, соның нәтижесінде жарыс Регби Чемпионаты деп аталатын болды. Жарысты ұйымдастырушы, қазір Санзаар деп танылады, себебі Аргентиналық регби одағы 2016 жылы толық мүшелікке ие болды. Сондай-ақ, 21-ғасырда Супер Регби жарысы кеңейтілді. Алғаш 2006 жылы 12 командадан 14 командаға дейін, содан кейін 2011 жылы 15 командаға дейін, ал соңғы рет 2016 жылы 18 командаға дейін ұлғайтылды. Осы соңғы кеңейту Супер Регбидің географиялық аумағын алғаш рет оның негізін қалаушы елдерінен (Оңтүстік Африка, Австралия, Жаңа Зеландия) тысқары жерлерге – Аргентина мен Жапонияға жаңа командаларды қосып, кеңейтті. 2014 жылы Еуропалық клубтық жарыстар жүйесі жаңартылды. Ең жоғары деңгейдегі Heineken кубогы мен екінші деңгейдегі Еуропалық сын-қатер кубогы тиісінше Еуропалық Регби Чемпиондары кубогымен және Еуропалық Регби Сын-қатер кубогымен алмастырылды. Құрылымдағы ең маңызды өзгерістер – бірінші жарысқа қатысатын клубтардың санын 24-тен 20-ға дейін азайту, сондай-ақ Чемпиондар кубогындағы бір орынды анықтау үшін плей-оффты енгізу болды. SANZAAR консорциумындағы бірнеше жылдық шиеленістер мен COVID-19 пандемиясының салдарынан 2020 жылдары халықаралық клубтық регби құрылымында маңызды өзгерістер болды. Супер Регби жапондық командасы COVID-19 пандемиясынан бұрын-ақ жоғалып кетті, ал аргентиналық командасы 2020 жылы жарыстан шықты. Одан да маңыздысы, Оңтүстік Африка SANZAAR-дан бас тартып, клубтық құрылымын Еуропаның құрылымымен үйлестірді. Оңтүстік Африканың екі командасы бұрын Pro12 деп аталған жарысқа 2016-17 маусымынан кейін қосылды, бірақ елдің негізгі өңірлік командалары Супер Регбиде қалды. Pro14 клубтарының бірі 2020-21 маусымынан бұрын таратылды, ал екіншісі осы маусымның соңында жарыстан шықты. Оңтүстік Африканың төрт ірі өңірлік командасы Супер Регбиден шығып, 2021-22 маусымынан бастап Регби Чемпионаты деп аталған Pro14 жарысына қосылды. Оңтүстік Африканың URC клубтары 2022-23 жылғы солтүстік жартышар маусымынан бастап Еуропалық клубтық жүйеге толыққанды енді. Ал Супер Регби 2022 жылы Супер Регби Тынық мұхиты деп қайта аталды, онда Австралия мен Жаңа Зеландиядан бес командадан, сондай-ақ Фиджи және жалпы Тынық мұхиты аралдарын (бірақ негізінен Самоа мен Тонганы) ұсынатын бір команда өнер көрсетеді.

Alterations to the laws of rugby union were trialled by students of Stellenbosch University in South Africa in 2006, and were adopted in competitions in Scotland and Australia since 2007, though only a few of the rules were universally adopted. The law variations are an attempt to make rugby union easier to understand by referees, fans and players, but the laws were controversial and far from being endorsed by all members of these groups. After a number of trials around half of the proposed changes were permanently added to the laws of the sport. In 2012, the Tri Nations was expanded to include Argentina, with the competition being renamed The Rugby Championship. The competition's organiser, now known as SANZAAR after the Argentine Rugby Union became a full member in 2016, has also expanded Super Rugby in the 21st century, first expanding from 12 to 14 teams in 2006, then to 15 teams in 2011, and most recently to 18 teams in 2016. The last of these expansions spread Super Rugby's geographic scope outside of its founding countries (South Africa, Australia, New Zealand) for the first time, adding new teams in Argentina and Japan. In 2014, the European club competition structure was revamped. The top level Heineken Cup and second level European Challenge Cup were respectively replaced by the European Rugby Champions Cup and European Rugby Challenge Cup. The most significant changes to the structure were a reduction in the number of clubs taking part in the top competition from 24 to 20, plus the introduction of a play off to determine one place in the Champions Cup. Following several years of tension within the SANZAAR consortium and knock on effects from COVID 19, the 2020s saw major changes to the structure of international club rugby. Super Rugby lost its Japanese side even before COVID 19, and its Argentine side withdrew in 2020. More significantly, South Africa pivoted away from SANZAAR and aligned its club structure with that of Europe. Two South African sides had joined the competition previously known as Pro12 after that league's 2016–17 season, though the country's major regional sides remained in Super Rugby. One of the two Pro14 clubs folded before the 2020–21 season, and the other left the competition at the end of that season. South Africa's four major regional sides then left Super Rugby to join Pro14, which was duly renamed the United Rugby Championship, starting in 2021–22. South Africa's URC clubs became fully integrated with the European club system effective with the 2022–23 northern hemisphere season. As for Super Rugby, it would be rebranded as Super Rugby Pacific in 2022, featuring five teams each from Australia and New Zealand, plus one representing Fiji and another nominally representing the Pacific islands as a whole (but mainly Samoa and Tonga).

1-ші және 2-ші деңгейлі елдердің халықаралық дебюттері

1871: және шотландтық шақырудан кейін. 1875: 1881: 1891: (Британ аралдары құрамасына қарсы). 1899: (Британ аралдары құрамасына қарсы). 1903: 1906: (Жаңа Зеландияға қарсы). 1910: (Британ аралдары құрамасына қарсы). 1912: (Австралияға қарсы). 1919: (АҚШ-қа қарсы). 1924: және (бір-біріне қарсы) сондай-ақ (Фиджиге қарсы, бөлек матчта). 1929: ( ). 1932: және екеуінің халықаралық дебюті, бір-біріне қарсы. 1989: (Зимбабвеге қарсы).