Арзан және кішкентай ноутбуктер: Нетбуктер тарихы

Кіріспе

Шағын және арзан ноутбуктар класы, Psion құрылғысы

Нетбук – ең алдымен интернетке қол жеткізу құралы ретінде жасалған кішкентай және арзан ноутбук. Нетбуктер 2007 жылдан шамамен 2013 жылға дейін сатылды, содан кейін смартфондар мен планшеттердің кеңінен таралуы олардың танымалдылығын басып қалды. 2007 жылдың соңында пайда болған кезде, әдеттегі ноутбуктерге қарағанда кішірек, жеңіл және арзан бағаға оңтайландырылған нетбуктер, сол кездегі стандартты ноутбук мүмкіндіктерінен (мысалы, оптикалық дискі) айырылып, есептеу қуаты жағынан да кем болды. Олардың экранының диагоналі шамамен 5-тен 12 дюймға дейін, салмағы шамамен 1 кг (2,2 фунт) болатын, және көбінесе басқа ноутбуктерге қарағанда арзан болды. Нетбуктер пайда болғаннан кейін, олардың көлемі мен мүмкіндіктері артты, кіші ноутбуктер мен субноутбуктермен бірікті, бірақ ерекшеліктері соншалықты ұқсас болды ki, құрылғылардың арасында айырмашылықты табу қиын болды. Өз шыңында, төмен бағасы оларға ноутбук нарығының маңызды бөлігін алып берді. Өндірушілер Microsoft-тың нетбук аппараттық құрылғыларына қойған шектеулерін сақтауға тырысты, бұл нетбуктерді дәстүрлі ноутбуктерге қарағанда айқын артықшылықтары жоқ нарықтық сегментке итермеледі. Осы шектеулер мен 2011 жылы планшеттік компьютерлердің танымалдылығының артуы нетбуктер сатылымының төмендеуіне әкелді. 2012 жылдың соңына қарай, жаңа ноутбуктердің өте аз бөлігі "нетбук" деп сатылды және бұл термин күнделікті қолданыстан мүлдем жоғалып кетті.

Тарих

Psion-да netBook машиналарының жеке желісі болғанымен, «netbook» кең маркетингтік термині 2007 жылы Asus Eee PC ұсынылғанда қолданысқа енді. Бастапқыда дамып келе жатқан нарықтар үшін жасалған бұл құрылғының салмағы шамамен болды, экранының көлемі шамамен алғанда , стандартты пернетақтаның шамамен 85% мөлшерінде пернетақтасы, қатты күйдегі дискісі және тұтынушыға бағытталған, қарапайым интерфейсі бар Linux жүйесінің арнайы нұсқасы болды. Eee PC-ден кейін Everex Linux негізіндегі CloudBook-ты іске қосты; Windows XP және Windows Vista модельдері де ұсынылды, ал MSI Wind шығарылды. OLPC жобасы eMate 300 машинасымен бұрын белгіленген нарықтық мақсаттарды ұстанды. Дамып келе жатқан елдер үшін берік, арзан және қуатты тиімді netbook өндірісіндегі инновациясымен танымал, ол тұтынушылар нарығы үшін төмен бағалы netbook-тарды жасауға итермелеген маңызды факторлардың бірі саналады. Asus Eee PC төрт айдың ішінде 300 000 данадан астам сатылғаннан кейін Dell және Acer сияқты компаниялар назар салғандықтан, өздерінің арзан netbook-тарын шығара бастады. OLPC XO 1 басқа өндірушілердің netbook-тарына қарағанда басқа аудиторияға бағытталғанымен, қазір OLPC бәсекелестікке тап болып отыр. Дамып келе жатқан елдерде енді көптеген сатушылар бар, олар арзан netbook-ты таңдау мүмкіндігіне ие. [[Файл:Netbook танымалдылығы 2008 жылы (PriceGrabber). png|thumb|2008 жылдың екінші жартысында PriceGrabber сайтындағы ноутбуктардың кіші санаттарындағы өнімдерді ай сайын қарау санына негізделген netbook нарығының танымалдылығы. Бұл бұрынғы «мини ноутбуктерден» табыстырақ болды, себебі бағасы төмен және негізгі ноутбуктермен жақсы үйлесімділікке ие болды. Портативті компьютерлер нарығының шамамен 20% құраған netbook-тар 2010 жылдың басында iPad-тің пайда болуымен және табысқа ие болуымен бірге нарықтық үлесін (санат ішінде) аздап жоғалта бастады. Технология сарапшысы Росс Рубин екі жарым жылдан кейін Engadget сайтында «Netbook-тар ешқашан құрметке ие болған жоқ. Стив Джобс iPad-ты таныстырғанда netbook-ты сынағанымен, iPad-тың кішкентай ноутбуктерге қарызы бар. Netbook экранның көлемі шамамен 10 дюйм болатын арзан, портативті екінші құрылғының мүмкіндігін көрсетті, ол негізінен медиа мазмұнын қарау және жеңіл жұмыс істеу үшін арналған». Кейбір өндірушілер бәсекелестікке iPad-ты кінәлады, ал кейбір сарапшылар нетбуктердің бағалық диапазонына сол кезде шамамен бірдей уақытта толыққанды ноутбуктердің енгенін атап өтті. 2010 жылдың соңында ұсынылған 11,6 дюймдік MacBook Air процессорлық қуаты жағынан көптеген netbook-тардан жақсырақ болды, сонымен қатар эргономикасы да жақсырақ болды, салмағы 10 дюймдік netbook-тардан 2,3 фунт жеңіл болды, бұл негізгі логикалық тақтадағы флэш-жадты интеграциялаудың нәтижесі болды. Ол бірнеше технология сарапшылары тарапынан ең жақсы netbook (немесе кем дегенде netbook қалай болуы керек) деп сипатталды, тіпті Apple оны осылай атамаса да, кейде Стив Джобстың сөзімен «ноутбуктің үшінші түрі» деп сипаттады. 2010 жылдан бері байқалатын тұрақты төмендеу АҚШ және Батыс Еуропада айқын байқалды, ал Латын Америкасында әлі де шамалы өсім байқалады. 2011 жылдың желтоқсан айында Dell netbook нарығынан шығатынын жариялады. 2012 жылдың мамыр айында Toshiba АҚШ-та да осындай қадам жасағанын мәлімдеді. 2012 жылдың тамызында Джон С. Дворактың PC Magazine журналындағы мақаласында «netbook» термині «қазірдің өзінде лексиконнан жоғалып кетті» делінген, ол негізінен күштірек (және MacBook Air-ден шабыттанған) Ultrabook-тармен алмастырылды, олар «стероидтердегі netbook» деп сипатталды, сонымен қатар таблеткалар да белгілі бір дәрежеде ықпал етті. 2012 жылдың қыркүйегінде Asus, Acer және MSI 10 дюймдік netbook-тарды өндіруді тоқтататынын жариялады. Сонымен қатар Asus барлық Eee PC өнімдерін жасауды тоқтататынын, оның орнына олардың гибридтік планшет-netbook Transformer желісіне назар аударатынын мәлімдеді. thumb|right|2010 жылы өндірілген Samsung N130. Windows XP-нің орнын Windows Vista және Windows 7 алмастырғанымен, кейбір netbook өндірушілері операциялық жүйені оның ізбасарларымен бірге ұсынды.

While Psion had unrelated netBook line of machines, the use of the broad marketing term "netbook", began in 2007 when Asus unveiled the Asus Eee PC. Originally designed for emerging markets, the device weighed about and featured a display, a keyboard approximately 85% the size of a normal keyboard, a solid state drive and a custom version of Linux with a simplified user interface geared towards consumer use. Following the Eee PC, Everex launched its Linux based CloudBook; Windows XP and Windows Vista models were also introduced and MSI released the Wind—others soon followed suit. The OLPC project followed the same market goals laid down by the eMate 300 eight years earlier. Known for its innovation in producing a durable, cost and power efficient netbook for developing countries, it is regarded as one of the major factors that led more top computer hardware manufacturers to begin creating low cost netbooks for the consumer market. When the first Asus Eee PC sold over 300,000 units in four months, companies such as Dell and Acer took note and began producing their own inexpensive netbooks. And while the OLPC XO 1 targets a different audience than do the other manufacturers' netbooks, it appears that OLPC is now facing competition. Developing countries now have a large choice of vendors, from which they can choose which low cost netbook they prefer. [[File:Netbook popularity in 2008 (PriceGrabber). png|thumb|Netbook market popularity within laptops in second half of 2008 based on the number of product clicks in the Laptop Subcategory per month by PriceGrabber It was more successful than earlier "mini notebooks," most likely because of lower cost and greater compatibility with mainstream laptops. Having peaked at about 20% of the portable computer market, netbooks started to slightly lose market share (within the category) in early 2010, coinciding with the appearance and success of the iPad. Technology commentator Ross Rubin argued two and a half years later in Engadget that "Netbooks never got any respect. While Steve Jobs rebuked the netbook at the iPad's introduction, the iPad owes a bit of debt to the little laptops. The netbook demonstrated the potential of an inexpensive, portable second computing device, with a screen size of about 10 inches, intended primarily for media consumption and light productivity." Although some manufacturers directly blamed competition from the iPad, some analysts pointed out that larger, fully fledged laptops had entered the price range of netbooks at about the same time. The 11.6 inch MacBook Air, introduced in late 2010, compared favorably to many netbooks in terms of processing power but also ergonomics, at 2.3 pounds being lighter than some 10 inch netbooks, owing in part to the integration of the flash storage chips on the main logic board. It was described as a superlative netbook (or at least as what a netbook should be) by several technology commentators, even though Apple has never referred to it as such, sometimes describing it—in the words of Steve Jobs—as "the third kind of notebook." The sustained decline since 2010 had been most pronounced in the United States and in Western Europe, while Latin America was still showing some modest growth. In December 2011, Dell announced that it was exiting the netbook market. In May 2012, Toshiba announced it was doing the same, at least in the United States. An August 2012 article by John C. Dvorak in PC Magazine claimed that the term "netbook" is "nearly gone from the lexicon already", having been superseded in the market place largely by the more powerful (and MacBook Air inspired) Ultrabook—described as "a netbook on steroids"—and to a lesser extent by tablets. In September 2012 Asus, Acer and MSI announced that they will stop manufacturing 10 inch netbooks. Simultaneously Asus announced they would stop developing all Eee PC products, instead focusing on their mixed tablet netbook Transformer line thumb|right|A Samsung N130, manufactured in 2010. Although Windows XP was in the process of being supplanted by its successors, Windows Vista and Windows 7, some netbook manufacturers offered the operating system alongside its successors.

Білім беру мақсатында

Австралияда Жаңа Оңтүстік Уэльс білім және оқыту департаменті Lenovo компаниясымен серіктестік құрып, 2009 жылы мемлекеттік орта мектептердегі 9-сынып оқушыларына Lenovo S10e нетбуктерін, 2010 жылы Lenovo Mini 10 нетбуктерін, 2011 жылы Lenovo Edge 11 нетбуктерін және 2012 жылы өзгертілген Lenovo X130e нетбугін ұсынды. Бұл шара Премьер-министр Кевин Руддтың «Цифрлық білім беру революциясы» немесе DER бағдарламасы аясында іске асырылды. Нетбуктерде Windows 7 Enterprise операциялық жүйесі орнатылған. Бұл нетбуктер Computrace Lojack жүйесімен қамтамасыз етілді, бұл полицияға құрылғы жоғалған немесе ұрланған жағдайда оны іздеуге мүмкіндік береді. NSW DET осы нетбуктерге 12-сыныпты бітіргенге дейін иелік етеді, содан кейін оқушы оны өзіне қалдыра алады. Тринидад және Тобаго үкіметі – Премьер-министр Камала Персад Биссесер – жоғарыда аталғандай полиция бақылауына болатын бағдарламалық жасақтамасы бар HP ноутбуктерін 1-сынып оқушыларына (11 жастағы балаларға) да ұсынып отыр. 2009 жылы Грекия «Цифрлық сынып» жобасы арқылы 13 жастағы барлық оқушыларды (орта мектеп, гимназияның бірінші сыныбы) және олардың мұғалімдерін нетбуктермен қамтамасыз етті. Оқушыларға бір-бірден купон берілді, олар елдегі қатысушы дүкендерде өздері таңдаған нетбукті 450 евроға дейін сатып алуға құқылы болды. Бұл нетбуктер Windows XP (немесе одан жоғары нұсқасы) немесе ашық кодты (мысалы, Linux) операциялық жүйелердің жергілікті тілге аударылған нұсқаларымен, сымды және сымсыз желілік мүмкіндіктерімен, антивирустық бағдарламамен, ата-аналар бақылауының алдын ала белсендірілген функцияларымен және білім беру бағдарламалық қамтамасыз ету жинағымен бірге келді.

Терезелер

Microsoft 2008 жылдың 8 сәуірінде операциялық жүйенің бөлшек саудада қолжетімділігі аяқталуға жақын тұрғанына қарамастан, Windows XP Home Edition-ның төмен бағалы нұсқаларын OEM-дерге 2010 жылдың қазанына дейін (Windows 7 шығарылғаннан кейін бір жыл өткен соң) "өте төмен бағалы жеке компьютерлер" деп аталатын құрылғыларға лицензиялауды жалғастыратынын хабарлады. Бұл анықтама экран мөлшері мен процессор қуатына шектеулер қойды. Бұл қадамның басты мақсаты нетбуктердегі арзан Linux дистрибутивтеріне қарсы тұру, Windows құрылғылары үшін жаңа нарық сегментін құру және Windows Vista-да жұмыс істейтін жоғары деңгейдегі компьютерлердің сатылымын кемсітпеу болды. 2009 жылы АҚШ-тағы нетбуктердің 90 пайыздан астамы (Microsoft-тың 2009 жылдың ақпан айындағы мәлімдемесі бойынша 96 пайызы) Windows XP-мен бірге жеткізілді деп есептелді. Windows 7 үшін Microsoft нетбуктерге арналған, тек OEM-дерге ғана арналған, мүмкіндіктері шектелген "Starter" атты жаңа нұсқасын ұсынды. Home Premium-мен салыстырғанда, Starter мультимедиалық мүмкіндіктері азайтылған, пайдаланушыларға тұсқағазды немесе тақырыпты өзгертуге рұқсат бермейді, "Aero Glass" тақырыбын өшіреді және бірнеше мониторды қолдамайды. Windows 8 үшін ChromeOS негізіндегі нетбуктер мен төменгі деңгейдегі Android планшеттеріне қарсы шара ретінде Microsoft 9 дюймнен кіші экранды құрылғыларға арналған Windows лицензияларын OEM-дерге тегін ұсына бастады. Сонымен қатар, Microsoft Microsoft-тың Bing іздеу жүйесін әдепкі параметр ретінде пайдаланатын операциялық жүйенің нұсқасына төмен бағалы лицензияларды ұсына бастады. Windows CE де мүмкіндіктері шектеулі болғандықтан нетбуктерде қолданылды.

Android құрылғысы

Google-дың ұялы телефондарға арналған Android бағдарламалық платформасы ASUS Eee PC-де көрсетілді, ал оның Linux операциялық жүйесінің нұсқасында Asus Eee PC 701 бастапқы үлгісін қоса алғанда, ұялы интернет құрылғыларына қатысты саясаттар бар. ASUS компаниясы Android негізіндегі нетбук әзірлеу үшін инженерлерді жұмылдырды. 2009 жылдың мамыр айында Dell компаниясының подрядшысы Adobe Flash Lite-ты Dell нетбуктері үшін Android-ке бейімдеп жатқанын хабарлады. Acer компаниясы 2009 жылдың үшінші тоқсанында Android нетбуктерін қолжетімді ететінін мәлімдеді. 2009 жылдың шілдесінде, әсіресе нетбуктер үшін Android-ті x86 платформасында қолдануға ашық кодты шешім ұсыну мақсатында Android x86 жобасы құрылды.

ChromeOS- тің

2011 жылы Google ChromeOS-ты ұсынды, ол Linux негізіндегі операциялық жүйе және негізінен «Chromebook» деп сатылатын нетбук сияқты құрылғылар үшін арналған. Платформа онлайн қызметтерді, бұлттық есептеулерді және осы аттас Chrome веб-браузерін қабық ретінде пайдалануға бағытталған, сондықтан операциялық жүйе бастапқыда интерфейс ретінде толық экранды веб-браузер терезесін қолданды және оффлайн мүмкіндіктері шектеулі болды. ChromeOS-тің кейінгі нұсқалары дәстүрлі жұмыс үстелі интерфейсін және HTML, JavaScript және CSS тілдерінде жазылған «туған» пакеттік бағдарламалық құралдарды жасауға мүмкіндік беретін платформаны енгізді.

Басқа

Нетбуктер Linux-тың бірнеше нұсқаларын немесе толығымен жаңа дистрибутивтерді әзірлеуге ықпал етті, олар кішкентай экранды пайдалануға және әдетте нетбуктерді қуаттандыратын Atom немесе ARM процессорларының шектеулі өңдеу қуатына оңтайландырылған. Мысалдарға Ubuntu Netbook Edition, EasyPeasy, Joli OS және MeeGo жатады. Joli OS және MeeGo операциялық жүйелері дәстүрлі «офистік жұмыс өндірісі» операциялық жүйелерінің орнына «әлеуметтік бағытталған» немесе әлеуметтік желілерге арналған операциялық жүйелер екенін мәлімдейді. Нетбук пайдаланушылары FreeBSD, NetBSD, OpenBSD және Darwin сияқты басқа UNIX негізіндегі операциялық жүйелерді де орната алады. 2010 жылдан бері, АҚШ-тағы негізгі нетбук өндірушілері Linux-ты орнатуды немесе қолдауды тоқтатты. Бұл өзгерістің себебі белгісіз, бірақ ол Windows XP-нің «нетбук» нұсқасының және кейінірек Windows 7 Starter-дің қолжетімділігімен және осы операциялық жүйені нетбук нарығында қабылдауға күшті маркетингтік күш салумен сәйкес келеді. Дегенмен, System76 және ZaReason сияқты нарықтық сегменттерге бағытталған компаниялар өздері сататын құрылғыларға Linux-ты алдын ала орнатуды жалғастыруда. Cloud операциялық жүйесі нетбуктердің минималистік ерекшеліктерін пайдалануға тырысты. Пайдаланушы интерфейсі тек браузерлік қолданбамен шектелген. Mac OS X OSx86 жобасының нәтижесінде әртүрлі нетбуктерде іске қосылғаны көрсетілді, бірақ бұл операциялық жүйенің соңғы пайдаланушы лицензиялық келісімін бұзу болып табылады. Apple компаниясы OS X-ті Apple емес аппараттық құралдарға (соның ішінде Wired және YouTube) қалай орнату туралы ақпарат жариялаған сайттарға шағымданды, олар жауап ретінде контентті жойды. Бір мақалада OS X-те іске қосылған нетбук «Hackintosh» деп аталды. MacBook Air – қымбат нетбук деп санауға болады.

Қолдану

2009 жылғы маусымда NPD жүргізген зерттеуде нетбук сатып алушылардың 60%-ы нетбуктерін үйден шығармайтыны анықталды. Disney брендімен арнайы "балалар" үлгілері шығарылды; олардың төмен құны (зақымдану қаупі аз), DVD ойнатқышының жоқтығы (бұзылу ықтималдығы төмен) және кіші клавиатуралары (балалар қолына қолайлы) осы аудитория үшін маңызды артықшылықтар саналады. Осы жағдайда нетбуктерге қатысты негізгі қарсылық – қазіргі нетбуктерде онлайн видеоны ағынмен көру үшін жеткілікті бейне өнімділігінің болмауы және тіпті қарапайым ойындарда да жылдамдық жетіспеуі. Мәтіндік контент іздейтін ересектерге қарағанда, оқу білмейтін кішкентай балалар бейне контентке көбірек тәуелді. Нетбуктер білім беру саласында бірнеше себептерге байланысты кеңінен таралды. Балаларды 21 ғасырдың өмір салтына дайындау қажеттілігі, онлайн режимінде қолжетімді жүздеген жаңа оқу құралдары және оқушыға бағытталған оқытуға артық назар аудару – мектептерде нетбук технологиясын қолданудың өсуіне ықпал ететін үш маңызды фактор. Dell компаниясы білім беру секторы үшін берік нетбуктерді жаппай өндірушілердің бірі болды, олар резеңке қаптама, сенсорлық экран және мұғалімге нетбук интернетке қосылғанын көрсететін желілік белсенділік индикаторымен жабдықталған. Нетбуктер білім беру ортасында бірнеше айқын артықшылықтар ұсынады. Біріншіден, олардың ықшам өлшемі мен салмағы студенттердің жұмыс орындарында оңай орналасуын қамтамасыз етеді. Сол сияқты, кішкентай мөлшері нетбуктерді ауыр, үлкен дәстүрлі ноутбуктерге қарағанда тасымалдауды жеңілдетеді. Бұған қоса, 200–600 доллар аралығындағы бағасы нетбуктердің қолжетімділігі мектеп бюджетін жоспарлаушылар үшін үлкен жеңілдік болуы мүмкін. Шағын өлшемі мен бағасына қарамастан, нетбуктер мектептік көптеген тапсырмаларды орындауға толыққанды қабілетті, оның ішінде мәтінмен жұмыс, презентациялар жасау, интернетке қол жеткізу, мультимедиа ойнату және фотосуреттерді басқару.