Кіріспе
Жеңіл, ықшам компьютер, кіріктірілген перифериялық құрылғылары бар.
Портативті компьютер – стационарлық жұмыс үстелдері мен жұмыс станциялары сияқты бір орында тұрақты орналасқан компьютерлерден өзгеше, бір жерден екінші жерге оңай жылжытуға арналған компьютер. Мұндай компьютерлерде әдетте дисплей мен пернетақта тікелей негізгі корпусқа қосылады, барлығы бір қуат розеткасына біріктіріледі, кейінірек пайда болған «барлығы бірінде» (AIO) деп аталатын үстел компьютерлері сияқты, жүйенің ішкі компоненттері дисплеймен бір корпусқа орналасады. Қазіргі қолданыста портативті компьютер көбінесе ноутбук, субноутбук немесе қолға ұсталатын компьютер сияқты өте жеңіл және ықшам жеке компьютерді білдіреді, ал планшет, фаблет және смартфон сияқты сенсорлық экранға негізделген қолға ұсталатын құрылғылар мобильді құрылғылар деп аталады. Коммерциялық сатылымға түскен алғашқы портативті компьютер 1974 жылы шыққан MCM/70 болған болуы мүмкін. Одан кейін IBM 5100 (1975), Осборнның CP/M негізіндегі Osborne 1 (1981) және 100% IBM PC-мен үйлесімді Compaq Portable (1983) ірі портативті компьютерлер болып саналды. Бұл ауыр компьютерлер әлі де сыртқы қуат көзіне үздіксіз қосылуды қажет етті, бірақ бұл кемшілік кейінірек ноутбуктердің арқасында жойылды. Портативті компьютерлер өзінің мәні бойынша микрокомпьютерлер болып табылады. Ірі портативті компьютерлер көбінесе «Lunchbox» немесе «Luggable» компьютерлер деп аталды. Оларды «Портативті жұмыс станциялары» немесе «Портативті компьютерлер» деп те атайды. Жапонияда оларды жиі «Bentocom» (ベントコン) деп атады, бұл «бенто» сөзінен шыққан. Портативті компьютерлер, тар мағынада, үстелдік компьютерлерден өзгеше, олар әдетте толық сипаттамадағы үстел компоненттерінен құрастырылады және көбінесе ноутбуктерге немесе мобильді құрылғыларға тән мүмкіндіктерді қамтымайды. Осы мағынада портативті компьютерде, ноутбук немесе басқа мобильді есептеу құрылғысынан айырмашылығы, стандартты негізгі тақта немесе артқы панельде қосымша карталарды орнатуға арналған ұялар болады. Бұл тесттік, А/Д немесе байланыс протоколы (IEEE 488, 1553) сияқты мақсаттық карталарды орнатуға мүмкіндік береді. Портативті компьютерлер стандартты дискілік жектерді пайдалану арқылы дискілік кеңістікті арттырады және бірнеше дискіні қолдауға мүмкіндік береді.
SCAMP
1973 жылы IBM Los Gatos ғылыми орталығы IBM PALM процессоры негізінде, Philips компакт-кассеталық жетегі, кішкентай CRT экраны және толық функционалды пернетақтасы бар SCAMP (Special Computer APL Machine Portable) деп аталатын портативті компьютер прототипін жасады. SCAMP, APL\1130 тілін іске қосу үшін IBM 1130 миникомпьютерін эмуляциялады. 1973 жылы APL тілі көбінесе тек үлкен компьютерлерде қолжетімді болды, ал Wang 2200 немесе HP 9800 сияқты үстелге қоятын микрокомпьютерлердің көпшілігі тек BASIC тілін ұсынды. SCAMP портативті, бір пайдаланушыға арналған компьютерде APL\1130 өнімділігін алғаш рет эмуляциялағандықтан, 1983 жылы PC Magazine журналы SCAMP-ті "революциялық идея" және "әлемдегі алғашқы жеке компьютер" деп атады. Инженерлік прототипі Смитсондар институтында сақталады.
Xerox NoteTaker-тің көшірмесі
Xerox NoteTaker, 1976 жылы Xerox PARC-те жасалған, кейінірек Osborne Computer Corporation және Compaq компанияларының ұялы компьютерлеріне арналған алғыкөз болды, бірақ ол прототип ретінде қалып, өндіріске түспеді.
IBM 5100-тің
1973 жылғы SCAMP прототипінің сәтті демонстрациялары 1975 жылы құрастырылған алғашқы коммерциялық IBM 5100 портативті микрокомпьютеріне жол ашты. Бұл өнімге IBM PALM процессоры, CRT дисплейі, толық функционалды пернетақта және инженерлер, саралаушылар, статистиктер және басқа да бизнес мәселелерін шешушілер үшін APL және BASIC тілдерінде бағдарламалау мүмкіндігі кірді. (IBM 5100-дің тек BASIC, тек APL немесе алдыңғы панельдегі физикалық ауыстырып қойғыш арқылы таңдалатын екі тілді де қолдайтын әртүрлі модельдерін ұсынды.) IBM өзінің PALM процессорын микропроцессор деп атады, бірақ олар бұл терминді жоғары деңгейдегі нұсқаулар жиынтығын іске асыру үшін микрокодты орындайтын процессорды білдіру үшін пайдаланды, бұл бір кремний интегралды схемадағы толық процессордың дәстүрлі анықтамасынан өзгеше еді; PALM процессоры оннан астам чиппен жабдықталған үлкен схемалық тақта болды. 1960 жылдардың соңында мұндай машина шамамен екі кеңсе үстелінің көлемінде болып, салмағы шамамен жарты тоннаға жетер еді. Ал IBM 5100 салыстырмалы түрде 53 фунт (24 кг) салмақта болды және сол кезде өте ыңғайлы тасымалданатын құрал саналды.
MIT-тің портфель компьютері
1975 жылы құрастырылған MIT Suitcase Computer – микропроцессорлық негіздегі алғашқы көшпелі компьютер. Ол Motorola 6800 процессоры негізінде жасалған. Шамамен Samsonite чемоданына орналастырылып, салмағы шамамен 30 кг болған компьютерде 4К SRAM жады, жүктелген бағдарламаларды қабылдауға және модемге қосылуға арналған тізбектік порт, пернетақта және касса аппаратынан алынған 40 бағанды термопринтер болған. MIT Digital Systems Laboratory студенті Дэвид Эмберсонның дипломдық жобасы ретінде құрастырылған, бірақ ол ешқашан өндіріске шығарылмаған. Қазіргі уақытта ол доктор Ху Мин Д. Тунның жеке коллекциясында сақталуда.
Микрожұлдыз немесе кішкентай жұлдыз
1979 жылы Калифорния штатының Санта-Моника қаласындағы шағын компания GM Research портативті компьютер шығарды. Бұл машинаны Джеймс Мюрез жобалап, патенттеді. Ол бастапқыда "Микрожұлдыз" деп аталды, кейін "Шағын Бір" деп өзгертілді. Xerox компаниясы осындай алғашқы жүйені жасағандарын мәлімдегенмен, Murez машинасы сол кезде нарықта болған немесе жарияланған ешқандай материалда тіркелмеген кез келген нәрседен бұрын пайда болды, сондықтан патент берілді. 1979 жылы АҚШ үкіметі осы машиналарды сатып алуға келісім жасады. Басқа да ірі клиенттердің қатарында Sandia Labs, General Dynamics, BBN (1980 жылғы жылдық есептерінің мұқабасында C.A.T. жүйесі ретінде көрсетілген) және әлемнің түкпір-түкпірінен бірнеше ондаған жеке тұлғалар мен компаниялар болды. 1979 жылы Адам Осборн Лос-Анджелесте IEEE Westec ұйымдастырған алғашқы компьютерлік көрмеде бірнеше жүздей басқа келушілермен бірге бұл машинаны тамашалады. Сол жылы машина алғашқы COMDEX көрмесінде де көрсетілді.
R2E CCMC порталы
Портативті микрокомпьютер; француздық R2E Micral CCMC компаниясының "Порталы" ресми түрде 1980 жылдың қыркүйегінде Париждегі Sicob көрмесінде пайда болды. "Портал" – француздық R2E Micral фирмасының зерттеулер және даму бөлімі жалақы төлеу және бухгалтерлік есепке маманданған CCMC компаниясының тапсырысы бойынша 1980 жылы жобаланған және сатылған портативті микрокомпьютер. "Портал" Intel 8085 процессорына негізделген, 8 бит, 2 МГц жиілікпен жұмыс істейтін. Ол 64 КБ оперативті жад, 58 әріп-сандық және 11 сандық пернелі (жеке блоктар) пернетақта, 32 таңбалық экран, дискетамен (сыйымдылығы = 140 000 таңба), термиялық принтермен (жылдамдығы = 28 таңба/сек), асинхрондық каналмен, синхрондық каналмен және 220 В қуат көзімен жабдықталған. Оның жұмыс температурасы көрсетілмеген, салмағы көрсетілмеген, ал өлшемдері көрсетілмеген. Ол толық қозғалмалылықты қамтамасыз етті. Оның операциялық жүйесі Prolog болды. 1980-1983 жылдар аралығында бірнеше жүз дана сатылды.
Осборн 1
1981 жылы шығарылған микропроцессорлық негіздегі алғашқы көшпелі компьютер – Осборн 1 болды, оны Осборн компаниясы жасады. Ол NoteTaker дизайнының көптеген элементтерін пайдаланды. Компания бұл үлгімен ерте табысқа жетіп, акцияларын биржада сатуға шықты, бірақ кейіннен кішкентай экран өлшемдері мен жаңа құрылғылардың пайда болуы Осборн компьютерлерін сатуды қиындатты. Осборн 1 тігін машинасының шамамен көлемі мен салмағындай, және ол әуе компаниясы ұшағының орындығының астына сыятын жалғыз компьютер ретінде жарнамаланды.
Кейпро
1982 жылы шыққан тағы бір ерте портативті компьютер, компанияның коммерциялық сатылымға шыққан алғашқы өнімі болғанымен, Kaypro II деп аталды. Кейбір баспасөз оның дизайнын сынады – бір журнал Kaypro Corporation компаниясын "қаңқа банкаларға салынған компьютерлерді шығарушы" деп сипаттады. Басқалары оның тиімділігін жоғары бағалады, себебі компания Kaypro II-ді "сатып алуға болатын компьютер" деп жарнамалады, ал кейбіреулер жиынтықтағы бағдарламалық қамтамасының өзі жеке сатылғанда қымбатқа түсетінін айтты. 1983 жылдың ортасына қарай компания айына 10 000-нан астам дана сата бастады, ол қысқа мерзімге әлемдегі бесінші ірі компьютер өндірушісіне айналды. Ол Osborne 1-дің көптеген кемшіліктерін жойды: экраны үлкенірек болды және бірден көбірек символдарды көрсетті, дискеталар екі еседен астам дерек сақтады, корпусы көрінеу тартымдырақ болды, сондай-ақ ол сапалырақ жасалған және сенімдірек болды.
Тор компасы
Grid Compass өзінің GRiD OS операциялық жүйесімен жұмыс істеді. Оның арнайы бағдарламалық қамтамасы және жоғары бағасы (8000-10000 АҚШ доллары) оны нақты мақсаттағы қолданбалармен шектеді. Басты сатып алушы – АҚШ үкіметі. NASA оны 1980-жылдардың басында ғарыш шаттлында пайдаланды, себебі ол қуатты, жеңіл және ықшам болды. Әскери арнайы күштер де осы машинаны сатып алды, өйткені оны десантшылар тікелей шайқаста қолдана алды.
Compaq Portable және бәсекелестері
Columbia Data Product компаниясының MPC 1600, "Көп пайдаланушылық компьютер" 1983 жылдың маусымында шықса да, IBM PC-ге толыққанды үйлесімді алғашқы компьютерлердің бірі Compaq Portable болды. Содан кейін Eagle Computer өз өнімдерін ұсынды, ал Corona Data Systems компаниясы PPC 400, "тасымалдамалы" Hyperion компьютерлік жүйесін шығарды. Eagle Computer және Columbia компаниялары IBM компаниясымен BIOS авторлық құқығын бұзды деген айыппен сотқа тартылды. Олар келісімге келді және өндірісті тоқтатуға мәжбүр болды. Columbia және Eagle екеуі де Compaq өнімдерімен салыстырғанда IBM PC DOS-қа онша үйлесімді емес еді.
Комодор SX-64
Бірінші толық түсті көшбас компьютер 1984 жылдың қаңтарында Commodore SX 64 құрылымында шықты.
Atari STacy-ге арналған
1987 жылы жарияланған Atari STacy 1989 жылдың желтоқсан айында көпшілік назарына ұсынылды және ноутбук сияқты портативті құрылғылардың алғашқыларының бірі болды.
Apple Macintosh портативті
Apple Inc. компаниясы 1989 жылы Macintosh Portable-ді таныстырып, сатуға шығарды, бірақ бұл құрылғы батареясымен бірге келгендіктен, оның салмағы айтарлықтай ауыр болды. Портативтің Atari STacy сияқты ерекшеліктері бар, соның ішінде енгізілген трекбол және қабықша тәрізді корпусы бар.
IBM PS/2 портативті
IBM PC Convertible 1986 жылы шыққаннан кейін, IBM классикалық портативті компьютерлерді шығаруын жалғастырды, соның ішінде 1989 жылы шыққан PS/2 P70 (1990 жылы P75-ке жаңартылды), және IBM PS/2 Note және PS/55note ноутбуктер қатарын шығаруға дейін портативті компьютерлерді өндірді.
Қазіргі заманғы портативті құрылғылар
Қазіргі ноутбуктер, смартфондар мен планшеттер дәуірінде портативті компьютерлер өркендеп, енді көбінесе өнеркәсіптік, коммерциялық немесе әскери салаларда қолданылады.
Уақыт шкаласы
Жыл Бағасы CPU @ MHz Компьютердің атауы Комментарий 1954 Вакуум түтігі: Диодты қақпалар, түтікше күшейткіштері және электрлік кешіктіру желілері @ 1 DYSEAC Әскериге арналған, жүк көлігімен жылжымалы. 1955 ~86,074 АҚШ доллары (ішкі) Арнайы вакуум түтігі CPU @ 0.01 Monrobot V Әскериге арналған, жүк көлігімен жылжымалы. Жер өлшеу және карта жасау үшін қолданылды. 1957 ~70,500 АҚШ доллары (ішкі) / RECOMP II Транзисторлы: Басылған схемалық карталар @ ? RECOMP I CP 266 Әскери мақсатта, екі адаммен жылжымалы. 1959 ~1,600,000 АҚШ доллары (ішкі) / MOBIDIC A Арнайы транзисторлы CPU (инверторлық логика) @ 1 / MOBIDIC B MOBIDIC Әскериге арналған жүк көлігі, бесеуі жасалып, орналастырылды. Кейіннен Sylvania S 9400 ретінде коммерциялық нұсқасын ұсынды. Сағат жылдамдығы белгісіз, бірақ ADD командаларын орындауға 16 мкс, яғни ~62к ADD/с қабылданады. 1960 ~6,900,000 АҚШ доллары (әзірлеме) Модульді схемалық платалар @ 0.448 FADAC Әскериге арналған, екі адаммен жылжымалы. 1960 ~125,600 АҚШ доллары (ішкі) Стандартты модульдік жүйе, қосымша диодты транзисторлық логикамен @ 0.087 IBM 1401 Әскери мақсаттағы жүк көлігі, сондай-ақ демонстрациялар үшін Datamobile турнесі. 1960 ~40,500 АҚШ доллары (ішкі) Плагин схемалық модульдер @ 2 PB 250 Коммерциялық мобильді (фургонмен) деректер жүйелерінің басқару компьютері ретінде портативті. Толыққанды аккумулятормен жұмыс істей алады. 1961 ~500,000 АҚШ доллары (ішкі) Арнайы транзисторлы CPU @ 1 BASICPAC Әскериге арналған, жүк көлігімен жылжымалы. 1962 ~40,000 АҚШ доллары (ішкі) Микромодульдік схемалық модульдер @ ? L 2010 Әскериге арналған. 1967 Интегралды схема @ ? CDC 449 Әскериге арналған. 1975 8975 АҚШ доллары IBM PALM процессоры @ 1.9 IBM 5100 64К портативті компьютер = 17,975 АҚШ доллары. 1975 4000 АҚШ доллары Motorola 6800 @ 1 MIT Suitcase Computer 4K SRAM, шамамен 20 фунт. Дэвид Эмберсон MIT Digital Systems Laboratory-дегі диссертациялық жобасы ретінде жасаған. Қазіргі уақытта доктор Ху Мин Д. Тунның коллекциясында. 1976 50,000 АҚШ доллары Z80? @ 1 Xerox NoteTaker 1977 2495 АҚШ доллары Z80 Көп мақсатты 2 1978 10,225 АҚШ доллары IBM PALM процессоры @ 1.9 IBM 5110 1979 375 АҚШ доллары 6502 @ 1, 1K Rockwell AIM 65 20 таңбалы әріптік-сандық дисплей. 1979 3250 АҚШ доллары Custom HP 8 бит @ 0.613 Hewlett Packard Model 85 1980 ? PA512 Сербияда жасалған. 1980 230 АҚШ доллары SC43177, SC43178 TRS 80 Pocket Computer 1980 Intel 8085 @ 2.0 Portal R2E CCMC 1981 1795 АҚШ доллары Z80 @ 4.0 Osborne 1 1981 795 АҚШ доллары 2× Hitachi 6301 @ 0.614 Epson HX 20 1981 Z80 үйлесімді Husky (компьютер) 1982 8088 @ 4.77 Columbia Data Products 1982 Z80A @ 4 Grundy NewBrain 1982 Z80 @ 2.5 Kaypro 1982 8000 АҚШ доллары 8086 @ ? Grid Compass 1100 NASA ноутбугі 1982 Z80 @ 4.0 Osborne Executive 1983 x86 Hyperion (компьютер) 1983 x86 Compaq Portable 1983 1099 АҚШ доллары 80C85 @ 2.4 TRS 80 Model 100 40 × 8 LCD 1983 Z80A, 8086, 128K Seequa Chameleon 1983 Z80A @ 3.4 Sord IS 11 1983 1595 АҚШ доллары Z80A @ 4 Zorba 1984 4225 АҚШ доллары 8088 @ 4.77 IBM 5155 1984 Z80 Actrix (компьютер) ~1984 8088 @ 4.77 Bondwell 8 1984 995 АҚШ доллары Z80 @ 2.45 Epson PX 8 Geneva 1984 6502 @ 1.02 Commodore SX 64 Түсті дисплейі бар алғашқы портативті. 1984 x86 Data General One 1984 Z80 @ 4.0 Osborne Vixen 1984 80C88 ZP 150 1984 595 АҚШ доллары HP 71B BASIC-те бағдарламаланатын калькулятор 1984 2995 АҚШ доллары Harris Corporation HP 110 80 × 16 LCD, 300 бодтық модем 1984 1965 фунт стерлинг 8086 @ 4.77 Apricot Portable 25 жолдық LCD дисплейі бар алғашқы портативті компьютер. Сөйлеуді тану, сымсыз пернетақта және қосымша сымсыз тышқан кірді. 1985 995 АҚШ доллары Z80 @ 4 Bondwell 2 1985 Harris 80C86 @ 5.33 HP 110 Plus 80 × 25 LCD, 1200 бодтық модем 1985 1899 АҚШ доллары Toshiba T1100 80C88 @ 4.77 Toshiba T1100 80 × 25 LCD 1986 8088 @ 4.77 IBM 5140 1986 Intel 80286 @ 8 Compaq Portable II 1986 ? LPA512 1987 Z80 Cambridge Z88 1988 Intel 8088 NEC UltraLite 1988 2299 АҚШ доллары 68HC000 @ 8 Atari STacy 1989 Intel 8088 @ 4.9152 Atari Portfolio 1989 2000 АҚШ доллары Intel 80C88 @ 7 Poqet PC (Classic) 1989 8086 @ 9.55 Compaq LTE 1989 Motorola 68000 @ 16 Macintosh Portable 1989 Motorola 68000 @ 15 Outbound Laptop 1991 Motorola 68000 @ 8 ST BOOK 1991 NEC V20 @ 5.37 HP 95LX 1991 2300 АҚШ доллары Motorola 68000 @ 16 Apple PowerBook 100 1992 IBM 486SLC @ 25 IBM ThinkPad 700 Алғашқы ThinkPad 1992 Z80, 64K Amstrad NC100 1992 4950 АҚШ доллары CY601 + CY604 @ 25 SPARCbook1 Unix with SunOS 1993 Intel "Hornet" 80186 @ 7.91 HP 100LX 1993 ? AlphaSmart 1994 Intel "Hornet" 80186 @ 7.91 HP 200LX 1995 Intel 80486DX4 @ 75 IBM ThinkPad Butterfly пернетақта IBM ThinkPad 701c және 701Cs, олардың "Кепертақта пернетақтасы" үшін танымал, ол қақпақты ашқан кезде орынға ауысады 1996 Intel Pentium @ 133 Panasonic Toughbook CF 25 Алғашқы Toughbook, мысал ретінде берік ноутбук 1997 Intel Pentium @ 150 IBM ThinkPad 380 1990 жылдардың соңындағы орташа ноутбук 2001 SA 1110 @ 206 SIMpad 2001 Intel Mobile Pentium III M @ 1.2 Dell Precision M40 Әлемдегі алғашқы мобильді жұмыс станциясы ноутбуктерінің бірі 2002 Intel Pentium 4 @ 2.4 Alienware Area 51 M Ойын ноутбугінің алғашқы мысалы: ноутбуктегі жоғары өнімділіктегі үстел компоненттері 2003 Intel Pentium M @ 1.7 IBM ThinkPad R50p 2048x1536 (QXGA) дисплейінің ультра жоғары ажыратылуы үшін ерекше.