Шарль Седли: 17 ғасыр ағылшын ақсұлы, драматургі және саяхатшысы
Sir Charles Sedley, 5th Baronet
Чарльз Седли – 17 ғ. ағылшын ақсұлтаны, драматургі, саяхатшы. Әдебиетте өткір әзілімен, ысырапшылдығымен танымал. Седли әулетінің тарихы туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
17 ғасырдағы ағылшын ақсұлтаны, драматург және саясаткер Сэр Чарльз Седли, 5-ші баронет (1639 жылдың наурызы – 1701 жылдың 20 тамызы) – ағылшын ақсұлтаны, драматург және саясаткер. Ол көбінесе өткір әзілі мен бейбақтығымен есте қалады.
17th century English noble, dramatist, and politician
Sir Charles Sedley, 5th Baronet (March 1639 – 20 August 1701), was an English noble, dramatist and politician. He was principally remembered for his wit and profligacy.
Өмір
Ол Кенттегі Айлсфордтың 2-ші баронеті сэр Джон Седли мен оның әйелі сэр Генри Савилдің қызы Елизаветаның ұлы болды. Седлилер (кейде Сидли деп те жазылады) кем дегенде 1337 жылдан бері Кентте танымал болды. Седлидің атасы Уильям Седли 1605 жылы рыцарь атағын алып, 1611 жылы баронет атағын алды. Ол Оксфордта Сидлиандық табиғат философиясы лекцияларын құрған адам болды. Седли Оксфордтың Уадхам колледжінде білім алған, бірақ бітірмей кетіп қалды. Ол жерде оның мұғалімі - ақын Уолтер Поуп болды. Сэр Джон Седли мен Елизаветаның екінші тірі қалған ұлы Уильям 1645 жылы баронеттікке ие болды. Чарльз Седли 1656 жылы ағасы Уильям қайтыс болғанда атағын мұра етті (5-ші баронет). Бірінші әйелі Леди Кэтрин Савидж, Джонның қызы, 2-ші граф Риверс, оның тек бір заңды баласы, Дорчестер графинесі Кэтрин болды, ол Джеймс II-нің сүйіктісі еді. Олар Ұлы Королева көшесінде тұрды. Бірінші әйелі ауыр психикалық жағдайына байланысты Генттегі монастырға жіберілгеннен кейін, Седли ажырасуға тырысты, бірақ сәтті болмады. Ол шамамен 1670 жылы Энн Айскоумен танысты, одан Уильям және Чарльз Седли есімді екі заңсыз ұлы болды. Уильям бала кезінде қайтыс болды, ал ағасы Чарльз 1689 жылы таққа отырғызылғаннан кейін Уильям III-нің құрметіне ие болып, 1702 жылы баронет болды. Энн Айскоумен қарым-қатынасы Седли өмірінің соңына дейін жалғасты. Седли 1701 жылдың 20 тамызында Хэмпстедте қайтыс болды және 26 тамызда Саутфлит шіркеуіне жерленді. Седли баронеттігі оның өлімімен тоқтатылды. Седли Реставрация кезеңіндегі әдебиеттің меценаты ретінде танымал болды және Драйденнің «Драмалық поэзия туралы эссесіндегі» франкофил Лизидейі болды. Дегенмен, Седлидің тапқырлығы оның замандастарының ең көп бағалаған қасиеті болды. Седли әйгітілі реке және еркіндікке бой ұрған адам ретінде танымал болды, ол Рочестер графы мен лорд Бакхерсті қамтитын «Қуаныш тобының» мүшесі болды. 1663 жылы Боу-стриттегі әдепсіз әрекеті үшін 2000 марка айыппұл төледі, бұл Седлиді әйгілі етті. Ол, лорд Бакхерст және сэр Томас Огл Оксфорд Кейтс тавернасының балконынан көптеген көрермендерді құдайға қарсы және ұятсыз әзілдерімен таң қалдырды және қуантты. Сэмюэл Пеппстің айтуынша, Седли «өзінің жалаңаштығын көрсетті, жазбаларды қорлап, сол жерден уағыз айтқан, қаладағы барлық әйелдерді өзіне тартып әкелетін ұнтақты сатуға дайын екенін айтты, оны көру және тыңдау үшін 1000-ға жуық адам тұрды, содан кейін ол бір стақан шарап ішіп, оның мүшесін жуды, содан кейін ішіп қойды, содан кейін тағы бір стақан алып, Патшаның денсаулығына көтерілді». Бұл әрекет көрермендер арасында наразылық тудырып, сотта айыптауға әкелді, онда бас судья олардың сияқты адамдардың арқасында «Құдайдың қаһары мен жазасы біздің үстімізге төніп тұрғанын» айтты. Седли Кенттегі Нью-Ромни парламентінің депутаты болды және саясатта белсенді және пайдалы рөл атқарды. Революциядан кейін азаматтық тізімде сөйлеген сөзін Маколей оның ақыл-ойы мен қабілеті бар адам ретіндегі беделінің лайықты екендігінің дәлелі ретінде келтіреді. Оның Джеймс II есебінен айтқан «бон моты» кеңінен танымал. Патша оның қызын азғырып, оны Дорчестер графинесі етіп тағайындағаннан кейін, Седли: «Патша менің қызымды графине етіп тағайындағандықтан, мен ризашылығымды білдіріп, оның Ұлылық әміршісінің қызын (Марияны) патшайым етуге көмектесе аламын» деді. Седли кейде 1660 және 1670 жылдар аралығында белсенді болған, өзінің «Баллерлер» деп атаған, шексіз той-томалақшылар тобымен де байланысты болды. Бәлкім, Седли олардың атынан «Баллер антын» жазған шығар. Седлидің парламенттік мансабы 1660 жылдары басталды, бірақ 1677/78 жылдары ол виг партиясына қосылды. 1685 жылы Карл II қайтыс болғанда, Седли 1685 жылдың мамырында шақырылған оның мұрагері Джеймс II парламентіне заңсыз түрде кіргізілді. Седлидің католик Джеймске қарсы шығып, 1688 жылы шешуші жылда Орандық Вильгельмді қолдағаны сөзсіз. Седли 1690 жылдың наурыз айында сайланған Вильгельмнің екінші парламентіне қайта оралды. 1690 жылы тағы да көптеген баяндамалар мен парламенттік ұсыныстар болды, соның ішінде Революциядан кейін Седлидің саяси міндеттемелерін ашатын Бас сатқындық үшін сот процестерін реттеу туралы заң жобасы талқыланды. Седлидің баяндамалары 1702 жылы шыққан «The Miscellaneous Works» жинағына енгізілген. Седли 1701 жылы қайтыс болғанға дейін парламенттегі орнын сақтады.
He was the son of Sir John Sedley, 2nd Baronet, of Aylesford in Kent, and his wife Elizabeth, daughter of Sir Henry Savile. The Sedleys (also sometimes spelt Sidley) had been prominent in Kent since at least 1337. Sedley's grandfather, William Sedley, was knighted in 1605 and created a baronet in 1611. He was the founder of the Sidleian Lectures of Natural Philosophy at Oxford. Sedley was educated at Wadham College, Oxford, but left without taking a degree. There his tutor was the poet Walter Pope. The second surviving son of Sir John Sedley and Elizabeth, William, succeeded to the baronetcy in 1645. Charles Sedley inherited the title (5th baronet) in 1656 when his brother William died. By his first wife Lady Katherine Savage, daughter of John, 2nd Earl Rivers he had only one legitimate child, Catherine, Countess of Dorchester, mistress of James II. The couple lived in Great Queen Street. After his first wife had been sent to a convent in Ghent on account of a serious mental condition, Sedley in vain tried to obtain a divorce. He met Ann Ayscough, probably around 1670, by whom he had two illegitimate sons, William and Charles Sedley. William died in infancy, and the brother Charles was knighted by William III after the coronation in 1689 and created a baronet in 1702. The relationship with Ann Ayscough lasted to the end of Sedley's life. Sedley died at Hampstead on 20 August 1701 and was buried at Southfleet Church on the 26th. The Sedley baronetcy became extinct on his death. Sedley is famous as a patron of literature in the Restoration period, and was the Francophile Lisideius of Dryden's Essay of Dramatic Poesy. However, it was above all Sedley's wit that his contemporaries admired him for. Sedley was reputed as a notorious rake and libertine, part of the "Merry Gang" of courtiers which included the Earl of Rochester and Lord Buckhurst. In 1663 an indecent frolic in Bow Street, for which he was fined 2,000 marks, made Sedley notorious. From the balcony of Oxford Kate's Tavern he, Lord Buckhurst and Sir Thomas Ogle shocked and delighted a crowd of onlookers with their blasphemous and obscene antics. According to Samuel Pepys, Sedley "showed his nakedness – and abusing of scripture and as it were from thence preaching a mountebank sermon from the pulpit, saying that there he had to sell such a pouder as should make all the cunts in town run after him, 1000 people standing underneath to see and hear him, and that being done he took a glass of wine and washed his prick in it and then drank it off, and then took another and drank the King's health." This behaviour provoked a riot amongst the onlookers and condemnation in the courts, where the Lord Chief Justice gave his opinion that it was because of wretches like him "that God's anger and judgement hang over us". Sedley was member of parliament for New Romney in Kent, and took an active and useful part in politics. A speech of his on the civil list after the Revolution is cited by Macaulay as proof that his reputation as a man of wit and ability was deserved. His bon mot at the expense of James II is well known. The king had seduced his daughter and created her countess of Dorchester, whereupon Sedley said: "As the king has made my daughter a countess, the least I can do, in common gratitude, is to assist in making his Majesty's daughter (Mary) a queen". Sedley is also occasionally associated with a notorious gang of unbridled revellers who called themselves Ballers and who were active between 1660 and 1670. It was probably Sedley who wrote the Ballers' Oath on their behalf. Sedley's parliamentary career started in the 1660s but around 1677/78 he joined the Whig cause. When Charles II died in 1685, Sedley was illegally excluded from the parliament of his successor James II, which convened in May 1685. There can be no doubt that Sedley opposed the Catholic James and supported William of Orange in the crucial year of 1688. Sedley was returned in the second Parliament of William, elected in March 1690. More speeches and parliamentary motions followed in 1690, including discussions on the Bill for regulating trials for High Treason, which sheds light on Sedley's political commitment after the Revolution. Sedley's speeches were included in the 1702 edition of The Miscellaneous Works. Sedley kept his seat in Parliament until his death in 1701.
Отбасы
Чарльз Седли 1656 жылы ағасы Уильям қайтыс болғанда атақ мұрагері болды (5-ші баронет). Бірінші әйелі, Леди Кэтрин Савидж, 2-ші граф Риверстің қызы Джон Савидж, одан бір ғана заңды баласы болды – Дорчестер графинесі Кэтрин, кейін Англия королі Джеймс II-нің сүйіктісі атанды. Бірінші әйелі ауыр психикалық ауруға шалдыққандықтан Генттегі монастырға жіберілген соң, Седли ажырасуға әрекет етті, бірақ нәтижесіз болды. Ол шамамен 1670 жылы Энн Айскоумен танысты, одан екі заңсыз ұлы – Уильям мен Чарльз Седли дүниеге келді. Уильям бала кезінде қайтыс болды, ал ағасы Чарльз 1689 жылы Вильгельм III Оранскийдің таққа отыруынан кейін рыцарь атағын алды және 1702 жылы баронет болды. Энн Айскоумен қарым-қатынасы Седли өмірінің соңына дейін сақталды.
Charles Sedley inherited the title (5th baronet) in 1656 when his brother William died. By his first wife, Lady Katherine Savage, daughter of John Savage, 2nd Earl Rivers, he had only one legitimate child, Catherine, Countess of Dorchester, who later became a mistress of James II of England. After his first wife had been sent to a convent in Ghent on account of a serious mental condition, Sedley tried in vain to obtain a divorce. He met Ann Ayscough, probably around 1670, by whom he had two illegitimate sons, William and Charles Sedley. William died in infancy, and the brother Charles was knighted by William III of Orange after the coronation in 1689 and created a baronet in 1702. The relationship with Ann Ayscough lasted until the end of Sedley's life.
Мұра
Оның өткірлігі мен босаңсыған мінезі Уильям Макейпис Такеррейдің «Ванти-Фейр» романындағы Седлилер образының қалыптасуына ішінара себеп болды. Сонымен қатар, Седли ежелгі поэзияның басқа да үлгілерін аударды, мысалы, Вергилийдің «Георгика» IV, Горацийдің екінші кітабының сегізінші одасы және Овидийдің «Аморлар» атты үш элегиясы. Драйден Седлидің Овидийден жасаған аудармаларын 1684 жылғы «Әртүрлі жинақтарға» қосты. Оның бірнеше өлеңдері музыкаға қойылды: Джон Уильям Хоббстің (1799–1877) «Филис – менің жалғыз қуанышым» атты төрт дауысты әні, Элизабет Тернердің (1700–1756) «Не, Селия, мен әділмін бе?» атты соло әні және Генри Перселлдің (1659–1695) «Менің Филлисім естімейді» (Knotting Song, Z.371) атты соло әні. 1692 жылы Седли Мэри патшайымның туған күніне арнап «Махаббат құдайы, әлде соқыр еді» деген мақтау өлеңін жазды, оны да Перселл музыкаға қойды. Бұл өлең 1692 жылдың мамыр айында «The Gentleman’s Journal» журналында жарияланды.
His reputation as a wit and dissolute was partially responsible for the Sedleys of William Makepeace Thackeray's Vanity Fair. At the same time, Sedley translated other specimens of ancient poetry, such as Virgil's Georgics IV, the eighth Ode of the second Book of Horace and three elegies from Ovid's Amores. Dryden included Sedley's translations from Ovid in the Miscellany of 1684. A number of his poems have been set to music: "Phyllis is My Only Joy" in a glee by John William Hobbs (1799–1877), "Not, Celia, that I Juster Am" in a solo song by the English composer Elizabeth Turner (1700–1756), and "Hears Not My Phillis" (Knotting Song, Z.371) in a solo song by the English composer Henry Purcell (1659–1695). In 1692 Sedley wrote the birthday ode for Queen Mary, "Love’s goddess sure was blind", which was also set to music by Purcell. The poem was printed in The Gentleman’s Journal of May 1692.
Пьесалары
Оның алғашқы комедиясы "Мүлбері бақшасы" (1668 ж.) Седлидің әңгімелесудегі өткірлігі үшін замандас танымалдылығын сақтайды. Оның комедияларының ең жақсысы, бірақ ең ерсілісі – "Белламира: немесе, Ұстазы" (1687), Теренцийдің "Евнухына" еліктеу, онда басты кейіпкер Карл II-нің сүйіктісі, Кливленд герцогинясы Барбара Вильерс бейнесін көрсетеді. "Мүлбері бақшасы" Жаңару дәуірінің жетістіктерін шаттықпен мақтайды, ал "Белламира" өзгерген тарихи жағдайда қарастырылуы тиіс қараңғы цинизмді көрсетеді. Оның екі трагедиясы – "Антоний мен Клеопатра" (1677) және Генри Киллигрюдің "Паллант пен Эудора" туындысының бейімделуі болған "Криттің зұлым патшасы" (1702) аса құнды емес. Ол сондай-ақ Брюи мен Палапраттың "Le Grondeur" туындысының бейімделуін – "Грамблер" (1702) шығармасын жазды. Дегенмен, Седлидің өлімінен кейін жарық көрген басылымдарының көп бөлігі жалған. Өзінің пьесаларының прологынан басқа, Седли комедияларға кем дегенде төрт пролог жазды, олардың ең танымалдары Шэдвеллдің "Эпсом Уэллсі" үшін жазылған.
His first comedy, The Mulberry Garden (1668), sustains Sedley's contemporary reputation for wit in conversation. The best, but most licentious, of his comedies is Bellamira: or, The Mistress (1687), an imitation of the Eunuchus of Terence, in which the heroine is supposed to represent Barbara Villiers, Duchess of Cleveland, the mistress of Charles II. While The Mulberry Garden exuberantly praises the achievements of the Restoration, Bellamira displays a dark cynicism which has to be accounted for within a changed historical context. His two tragedies, Antony and Cleopatra (1677) and The Tyrant King of Crete (1702), an adaptation of Henry Killigrew's Pallantus and Eudora, have little merit. He also produced The Grumbler (1702), an adaptation of Le Grondeur of Brueys and Palaprat. However, many contents of Sedley's posthumous edition are spurious. Apart from the prologues of his own plays, Sedley wrote at least four more prologues to comedies, the best known of which was written for Shadwell's Epsom Wells.