Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Нидерландыдағы орманға толы төбелі аймақ
Forest rich ridge of hills in the Netherlands
Велуве – Нидерландының Гелдерланд провинциясында орналасқан орманға толы төбелі аймақ (1100 км²; 420 шаршы миль). Велуве әртүрлі ландшафттарға ие, оның ішінде орман, дала, шағын көлдер және Еуропаның ең ірі құмды төбелері бар. Велуве – Нидерландыдағы ең ірі мореналық кешені, солтүстіктен оңтүстікке қарай 60 км (40 миль) созылып, биіктігі 110 метрге дейін жетеді. Велуве Плейстоцен дәуірінде, шамамен 200 000 жыл бұрын Саалиан мұздығының әсерінен пайда болған. 200 метрге дейін қалыңдығы бар мұздықтар Рейн және Маас дельтасындағы құм шөгінділерін жанына итеріп, қазір Велувенің көп бөлігін құрайтын төбелерді жасады. Төбелер құмнан тұрғандықтан, жаңбыр суы жылдам сіңіп кетеді, содан кейін ондаған метр тереңдікте (ярд) ағып, қайтадан жер бетіне шығатын шеттеріне жетеді. Бастапқыда Велуве батпақтармен қоршалған, олар бұғы және қабан сияқты жануарларға толы болды, себебі бұл аймақтарда тамақтануға бай өсімдіктер өсті. 1990 жылдардан бері көптеген жоспарлар жасалып жатыр немесе соңғы 150 жылда шаруалар салған дренаж жүйелерін бұғаттап, осы батпақтарды қалпына келтіру жұмыстары жүзеге асырылуда. Нәтижесінде, бірнеше жүз метр аралықта құрғақ дала ылғалды жерге айналады. Солтүстік-шығыстағы Велуведегі Эпе ауылының жанында орналасқан Висселсе Веен осыған жақсы мысал.
The Veluwe is a forest rich ridge of hills (1100 km2; 420 sq. mi.) in the province of Gelderland in the Netherlands. The Veluwe features many different landscapes, including woodland, heath, some small lakes and Europe's largest sand drifts. The Veluwe is the largest push moraine complex in the Netherlands, stretching 60 km (40 miles) from north to south, and reaching heights of up to 110 metres (360'). The Veluwe was formed by the Saalian glacial during the Pleistocene epoch, some 200,000 years ago. Glaciers some 200 metres (600') thick pushed the sand deposits in the Rhine and Maas Delta sideways, creating the hills which now form most of the Veluwe. Because the hills are made of sand, rain water disappears rapidly, and then it flows at a depth of tens of metres (yards) to the edges where it reaches the surface again. Originally the Veluwe was surrounded by a string of swamps, heavily populated with game such as deer and wild boar because these areas offered rich vegetation to feed on. Since the 1990s many plans are underway, or have already been implemented, to restore these wetlands by blocking the drainage systems built by farmers during the last 150 years. This results in very dry heathland changing into wetland within a span of just a few hundred metres (yards). The Wisselse Veen near the village of Epe, on the northeastern Veluwe, offers a good example of this.
Этимология
Велуве протогерман тіліндегі *falwaz (ақшыл, тың) және *awjō (арал) сөздерінен туындаған. Бұл атау ағылшын тіліндегі "тың жерлерге" сәйкес келеді және оңтүстіктегі Бетуве (*bataz, жақсы және *awjō, арал) құнарлы "жақсы жерлеріне" қарама-қарсы қолданылған болуы мүмкін.
Veluwe derives from Proto Germanic *falwaz (pale, fallow) and *awjō (island). The name corresponds to "fallow lands" in English and probably was used in opposition to the fertile "good lands" of the Betuwe (from *bataz, good, and *awjō, island) to the south.
География
Велуве аймағында 21 муниципалитет бар: Апельдорн, Арнем, Барневельд, Бруммен, Эде, Эльбург, Эпе, Эрмело, Хардервик, Хаттем, Хирде, Ниджкерк, Нунспет, Олдебрук, Путтен, Ренкум, Рхден, Розендаал, Шерпензель, Вурст және Вагененген. Аз қоныстанған, құнарсыз Велуве аймағы батыс және оңтүстіктегі төменгі франкондық диалектілер (яғни, негізінен голланд тілі және оған жақын диалектілер) мен солтүстік және шығыстағы төменгі саксондық диалектілер арасындағы дәстүрлі тілдік шекара болып табылады.
There are 21 municipalities in the Veluwe region: Apeldoorn, Arnhem, Barneveld, Brummen, Ede, Elburg, Epe, Ermelo, Harderwijk, Hattem, Heerde, Nijkerk, Nunspeet, Oldebroek, Putten, Renkum, Rheden, Rozendaal, Scherpenzeel, Voorst and Wageningen. The sparsely populated, infertile Veluwe acts as the traditional linguistic boundary between Low Franconian dialects (i. e. essentially Dutch and closely related dialects) to the west and south and Low Saxon dialects further north and east.
Флора мен фауна
Велуведе қылқан жапырақты да, жапырақты да орман бар, және 500-ге жуық түрлі өсімдік түрі кездеседі. Аймақ жабайы шошқа, әртүрлі еліктер (мысалы, жалман елік, қызыл елік және дала елігі), бірнеше жылан түрі (соның ішінде жалпы у), қарағай мысықтары, түлкілер және борсықтар сияқты көптеген жануар түрлеріне де мекен. Сонымен қатар, қара қарға сәтті қайта орналастырылды, ал Ривстің мунджағы мен муфлонды кейде көруге болады. Велуве аймағының бірнеше бөліктерінде жартылай жабайы және жабайы сиырлар мен жылқылар, жартылай жабайы Саягуэса сиырлары және екі жартылай жабайы жылқы тұқымы – Жаңа Орман понисі және Исландия понисі де бар. 2019 жылдан бері қасқыр ресми түрде оралды – Солтүстік Велуведе (2019 жылдың көктемінде) ұрпақтарын 2019 жылдың жазында дүниеге келген бір еркек және бір ана қасқыр жұбы, ал Орталық Велуведе бір ана қасқыр тіркелді. Болжамдарға сәйкес, көптеген қасқырлар бұл аймақты қайтадан мекендейтін болады. Еуропалық бизон да Радио Кутвик қорығындағы қоршалған аумақта пилоттық жоба ретінде қайта енгізілді, ал алтын шакал бұл аймаққа жете бастады, ол жергілікті емес, бірақ шакалдар өздігінен келгендіктен, жаңадан жерсінбеген түр ретінде қарастырылады.
There are both coniferous and deciduous forests on the Veluwe, and some 500 different plant species can be found. The region is also home to many different species of animals, such as wild boar, several species of deer (like the roe deer, red deer and fallow deer), several species of snakes (including the common viper), pine martens, foxes, and badgers. Furthermore, the bird raven was successfully reintroduced, and the introduced Reeves's muntjac and mouflon can sometimes be seen. Furthermore, there live semi wild and wild cattle and horses like both semi wild and wild Highland cattle in multiple areas of the Veluwe, semi wild Sayaguesa cattle and two semi wild horse breeds: New forest pony and Icelandic pony. Since 2019 the wolf is officially back with a female and male pair in the northern Veluwe (spring 2019) who had their offspring in the summer of 2019 and one female wolf in middle Veluwe. The prognosis are that many more wolves will reclaim the area. The European bison is also reintroduced as pilot in a fenced area in the Radio Kootwijk Reserve and the golden jackal is reaching the area, from which they are not native, but since the jackals reach the area all by their own they are seen as a welcome and new native species.
Даму
Велуве аймағының жолдармен, қалалармен және егістік жерлермен бөлінген бөліктері егістік жерлерді табиғатқа қайтару және тас жолдардың үстінен жануарлардың өтуіне арналған көпірлер салу арқылы қайта біріктірілуде. 2012 жылы мұндай көпірлердің тоғызы салынды, олардың әрқайсысының ені шамамен 50 метр, және жануарларды оларды пайдалануға ынталандыру үшін құм мен өсімдіктермен жабылған. Велуэні Нидерландыдағы Оствардерсплассен сияқты басқа да жануарлар мекендейтін аймақтармен байланыстыратын жануарлар дәліздері дамытылуда, сондай-ақ Германиямен қосымша байланыстар жасау мүмкіндігі де қарастырылуда. Осы арқылы жануарлар популяциясының генетикалық әртүрлілігі артады деп үміттенеді. Велуенің барлық аймағын бір IUCN (II категориясы) стандартындағы ұлттық паркіне айналдыру мақсатында бірқатар шаралар қабылданды немесе жоспарлануда: табиғи сезімтал аймақта орналасқан коттеджтік парктері алынып тасталды; Де Хоге Велуенің айналасындағы қалған қоршаулар бұзылды; Ренкум ауылының жанындағы ескі өнеркәсіптік аймақ тазаланды, себебі ол жануарлардың қоныс аударуы үшін маңызды болған аңғарды кедергіледі; және Нунспет маңындағы әскери кешенді бизнес аймағы ретінде қайта жарақтандырудың орнына алып тастады.
Parts of the Veluwe that have been separated from each other by roads, towns and farmland are being reconnected by returning farmland to nature and creating wildlife crossings over highways. In 2012, nine of these overpasses had been built, each one about 50 metres (200') wide and covered with sand and vegetation to encourage animals to use it. Wildlife corridors connecting the Veluwe to other wildlife areas such as the Oostvaardersplassen in the Netherlands are being developed and further connections to Germany are an option. It is hoped that by doing so the genetic diversity of the wildlife population will increase. In order to turn the entire Veluwe into one IUCN (Category II) standard National Park a number of actions have been taken, or are planned, including: bungalow parks located in a more sensitive natural area have been removed; taking down remaining fences, as around De Hoge Veluwe; an old industrial zone near the village of Renkum was cleared away because it blocked a valley that was important for the migration of wildlife; and a military complex near Nunspeet was removed instead of being redeveloped as a business area.
Туризм және демалыс
Велуэ – әсіресе өз елінде қысқа демалыс өткізгісі келетін голландиялықтар үшін танымал туристік орын. Көптеген келушілер кемпингтерде және бунгалолар парктерінде тұруды қалайды. Мұндай орындардың саны 500-ден асып, көбі табиғи аймақтың шетінде орналасқан. Аймақтағы туристік тартымдылықтардың қатарында төрт зообақ, 50-ден астам мұражай, оның ішінде Кроллер-Мюллер өнер мұражайы және Апельдорндағы Хет Ло патша сарайы бар. Арнем қаласына жақын Велуэдің оңтүстігінде Ұлттық спорт орталығы Папендал орналасқан, ол үлкен спорт кешені және Олимпиада ойындарына дайындық орталығы болып табылады.
The Veluwe is a tourist destination, especially for Dutch people wanting to go on a short vacation in their own country. Campsites and bungalow parks are the preferred place to stay for most visitors. There are more than 500 of these sites, most located on the outskirts of the natural area. Tourist attractions in the area include four zoos, over 50 museums including the Kröller Müller art museum, and the royal palace Het Loo at Apeldoorn. The National Sports Centre Papendal, a large sports complex and Olympic Games training facility, is located in the south of the Veluwe near Arnhem.