Кіріспе
Американдық еврей суретшісі Макс Вебер (18 сәуір 1881 – 4 қазан 1961) – еврей-американдық суретші және алғашқы американдық кубист суретшілерінің бірі. Өмірінің кейінгі кезеңінде өнерінде еврей тақырыптарына көбірек бет бұрды. Ол бүгінде Уитни американдық өнер мұражайының қорындағы "Қытай мейрамханасы" (1915) картинасымен танымал, өнер тарихшысы Авис Берманның сөзімен айтқанда, "оның кубистік кезеңінің ең үздік туындысы".
Max Weber (April 18, 1881 – October 4, 1961) was a Jewish American painter and one of the first American Cubist painters who, in later life, turned to more figurative Jewish themes in his art. He is best known today for Chinese Restaurant (1915), in the collection of the Whitney Museum of American Art, "the finest canvas of his Cubist phase," in the words of art historian Avis Berman.
Алғашқы жылдар
Польшаның Белосток қаласында дүниеге келген, сол кезде Ресей империясының құрамында болған Вебер, он жасында АҚШ-қа эмиграциялап, православие дінін ұстанатын еврей ата-анасымен бірге Бруклинде қоныстанды. Ол Бруклиндегі Пратт институтында Артур Уэсли Доудан өнерді оқыды. Доу Веберге ерте кезеңде ықпал еткен, өйткені ол консервативті өнер білімінің дәуірінде «ағартушы және маңызды ұстаз» болды, сонымен қатар өнерді жасаудың жаңа тәсілдеріне қызығушылық танытқан адам еді. Доу Пол Гогенмен Понт-Авенде кездесіп, жапон өнерінің жанкүйері болды және 1913 жылы Нью-Йоркте өткен Армори шоуында көрген прогрессивті модернистік суреттер мен мүсіндерді қорғады. 1905 жылы Вирджиния мен Миннесотада сабақ бергеннен кейін Вебер Еуропаға саяхаттау үшін жеткілікті ақша жинады, онда ол Париждегі Джулиан академиясында оқыды және Анри Руссо (жақын досы болды), Анри Матисс, Пабло Пикассо және Париж мектебінің басқа да өкілдері сияқты модернистердің туындыларымен танысты. Америкалық әріптестерінің арасында Абрахам Уолковиц, Лайман Саен және Патрик Генри Брюс сияқты ортақ көзқарастағы жас суретшілер болды. Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейінгі жылдары авангардтық Франция Вебер үшін, онда жиырма жасқа толған шағында, өнімді және құнақжай аймақ болды. Ол Парижге Сезанннің маңызды көрмесін көруге, ақын Гийом Аполлинермен танысуға, Гертруда Штайннің салонына баруға және Матисстің жеке «Академиясында» оқуға келді. Руссо оған өз туындыларының бір бөлігін сыйлады, ал қалғанын Вебер сатып алды. Ол Руссоның АҚШ-тағы тұңғыш көрмесін ұйымдастыруға жауапты болды.
Америка
1909 жылы ол Нью-Йоркке оралып, Америкаға кубизмді таныстыруға көмектесті. Қазір ол ең маңызды ерте американдық кубистердің бірі саналады, бірақ сол кезде Нью-Йоркте оның туындыларына деген қабылдау өте көңілсіз болды. Альфред Стиглиц басқарған 291 галереясында 1911 жылы өткен көрмеде оның картиналарына сыншылардың пікірлері «Америкадағы кез келген суретшінің басынан өткен ең қатал сынға ұшырауының біріне» айналды. Пікірлер «дегендей, дерлік гистериялық зорлық-зомбылықпен» толды. Оны «қатыгез, әдепсіз және қажетсіз суретшілік еркіндік» үшін сынады. Тіпті жаңа өнерге көбінесе жақсылықпен қарайтын сыншы Джеймс Гиббонс Хунекер суретшінің шеберлігі көрермендерді нағыз суретсіз қалдырғанына наразылық білдірді және «Операция сәтті аяқталды, бірақ пациент қайтыс болды» деген мақалды қолданды. Өнер тарихшысы Сэм Хантер жазғандай, «Вебердің мұңды, ізденіспен толған кубизмі Армори шоуына дейін философиялық баспасөз үшін алғашқы нақты нысана болды». Веберге бірнеше көрнекті әріптестері, мысалы, фотографтар Элвин Лэнгдон Кобурн мен Кларенс Уайт, сондай-ақ музей директоры Джон Коттон Дана құрмет көрсетті. Олар 1913 жылы Вебердің Ньюарк мұражайында жеке көрмесін өткізуге көмектесті, ол американдық музейдегі алғашқы модернистік көрме болды. Бірнеше жыл бойы Вебер Стиглицпен өнімді, бірақ қиын қарым-қатынаста болды және ол Стиглицтің «Camera Work» журналында екі мақала жариялады. (Ол сонымен қатар кубистік өлеңдер жазды және 1916 жылы «Өнер туралы эсселер» атты кітабын шығарды.) Вебер сол жылдары өте кедей болғандықтан, бірнеше апта бойы Стиглицтің галереясында тіршілік етті. Вебер Вильгельмина Вебер Фурлонг пен Томас Фурлонгпен де жақын таныс болды, олармен ол 1919 жылдан 1921 жылға дейін және 1926 жылдан 1927 жылға дейін сабақ берген Өнер студенттері лигасынан кездесті. Вебер 1961 жылы Нью-Йорктің Грейт-Нек қаласында қайтыс болды. 1982 жылы еврей мұражайында оның еске алу көрмесі өткізілді. Вебер тіпті оның жақтастарымен де қатал мінезді болды. Ол мен Стиглицтің арасы суық болды және Вебердің досы, шоу ұйымдастырушыларының бірі Артур Б. Дэвис оған екі картинаға ғана орын бергендіктен, ол атақты Армори шоуына қатыспады. Дэвиске ашуланып, ол көрмеден толығымен бас тартты. Стиглиц тобындағы басқа суретшілер де Вебердің адамдарға тек үш ғана керемет заманауи суретші бар екенін айтқаннан кейін, қашықтық сақтады: Сезанн, Руссо және өзі. «Дерлік барлығы оны жағымсыз санады: пікірлері қатты, өрескел, төзімсіз».
Жетістік
Уақыт өте келе Вебердің туындыларына көбірек жақтастар табылды, оның ішінде Заманауи өнер мұражайының бірінші директоры Альфред Барр кіші де болды. 1930 жылы Заманауи өнер мұражайы оның туындыларының ретроспективасын ұйымдастырды, бұл мұражайда американдық суретшінің жеке көрмесінің алғашқысы болды. 1945 жылы «Лайф» журналында жарияланған мақалада ол «Америкадағы заманауи өнердің пионері» деп мақталды. 1948 жылы «Look» журналы ең ұлы американдық суретшілерді анықтау үшін өнер сарапшылары арасында жүргізілген сауалнама туралы хабарлады; Вебер Джон Мариннен кейін екінші орынды иеленді. 1949 жылы оның үлкен саяхаттық ретроспективасы өткізілді. Вебер 1940-1950 жылдары еврей отбасыларын, раввиндерді және Талмуд ғалымдарын бейнелейтін экспрессионистік туындыларымен, шамамен 1920 жылы тастап кеткен ерте модернистік жұмыстарына қарағанда, көбірек танымал болды, және оның қазіргі беделі осы жұмыстарға негіделген. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін реалистік және экспрессионистік суретші болғандықтан, Вебер ерте әлеуетін толыққанды іске асырмады деп санағандар да болды. Сыншы Хилтон Крамер оның шығармашылық жолының керемет басталуын ескере отырып, былай деп жазды: «Вебер екінші жүз жылдық американдық өнердің үлкен көңіл көшіруіне айналды». Дегенмен, басқалары оның батыл «кубистік онжылдығы» үшін оны Джон Марин, Артур Доув, Марсден Хартли және Чарльз Демут сияқты басқа да туған жерінің модернистерімен бірдей жоғары бағалайды.
Жарияланған еңбектер
Вебер, Макс (1914). Кубистік өлеңдер (2012, HardPress; )