Жак Липшиц: Кубизм мүсіншісінің өмірі мен шығармашылығы

Кіріспе

Литвада туған француз кубистік мүсіншісі Жак Липчиц (22 тамыз 1891 [ескі стиль бойынша 10 тамыз 1891] – 26 мамыр 1973) – кубистік мүсінші. Липчиц 1915–16 жылдарға дейін өз жұмыстарында айқын бейнелі және оқуға жеңіл компоненттерді сақтап келді, содан кейін натуралистік және сипаттамалық элементтер басылып, Кристалл кубизмінің синтетикалық стилі басым болды. 1920 жылы Липчиц Парижде Леонс Розенбергтің L'Effort Moderne галереясында өзінің алғашқы жеке көрмесін өткізді, онда ол Париж мектебінің құрамына кірді. Нацистерден қашып, ол АҚШ-қа көшіп, Нью-Йорк қаласында және соңында Гастингс-он-Гудзонға қоныстанды. АҚШ-та ол өзінің ең танымал туындыларын жасады, олардың ішінде "Дауыс әндері", "Музалардың тууы" және "Белерофон Пегасты бағындыру" сияқты сыртқы мүсіндер бар, соңғысы оның қайтысынан кейін аяқталды.

Өмір және мансап

Жак Липшиц Хаим Якоб Липшиц болып дүниеге келді, Литваның Друскининкай қаласындағы үй салушының ұлы, ол кезде Ресей империясының құрамында. Вильнюс гимназиясында және Вильнюс өнер мектебінде оқыды. Әкесінің ықпалымен 1906–1909 жылдары инженерлік мамандыққа оқыды, бірақ анасының қолдауымен көп ұзамай Парижге (1909) École des Beaux Arts және Académie Julian оқу орындарына оқуға кетті. Монмартр мен Монпарнас өнер қауымдастықтарында Хуан Грис пен Пабло Пикассоны қамтитын суретшілер тобына қосылды, сондай-ақ оның досы Амедео Модильяни Жак пен Берте Липшицтің портретерін жасады. Осы ортада Липшиц тез арада кубистік мүсін жасауға кірісті. 1912 жылы Салон де ла Сосьете Насьональ дез Боз-Ар және Салон д’Отомнде көрмелеріне қатысты, ал 1920 жылы Парижде Леонс Розенбергтің L'Effort Moderne галереясында өзінің тұңғыш жеке көрмесін өткізді. 1922 жылы Пенсильвания штатының Мерион қаласындағы Барнс қоры одан жеті барельеф және екі мүсін жасауды тапсырды. Өнердегі жаңашылдық өркендеген 1920 жылдары ол «мөлдір мүсіндер» деп атаған абстрактілі формалармен тәжірибе жасады. Кейіннен ол одан да динамикалық стильді дамытып, оны қоладан жасалған фигуралар мен жануарлардың композицияларына табысты қолданды. 1924 жылы Липшиц Франция азаматтығын алды және Берта Китроссерге үйленді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Германияның Францияны басып алуы және яһудилердің нацистік өлім лагерлеріне жер аударылуы Липшицті Франциядан қашуға мәжбүр етті. Марсельдегі американдық журналист Вариан Фрайдың көмегімен ол нацистік режимнен қашып, АҚШ-қа кетті. Соңында ол Нью-Йорк штатының Хадсон қаласындағы Хейстингс қаласына қоныстанды. 1949 жылғы жазда Филадельфия өнер мұражайында өткен үшінші халықаралық мүсін көрмесіне қатысқан 250 мүсіншінің бірі болды. Life журналында жарияланған көрменің суретінде ол осы мүсіншілердің 70-інің арасында танылды. 1954 жылы Липшицтің ретроспективтік көрмесі Нью-Йорктегі Заманауи өнер мұражайынан Миннеаполистегі Уокер өнер орталығына және Кливленд өнер мұражайына сапар шекті. 1959 жылы оның «Мүмкіннің шегіне дейін» атты кішкентай қоладан жасалған туындыларының сериясы Нью-Йорктегі Fine Arts Associates көрмесінде көрсетілді. Өмірінің соңғы жылдарында Липшиц еврей дініне көбірек бейімделді, тіпті 1970 жылы берген сұхбатында өзін «дінге берілген еврей» деп атады. Любавич ребесі, раввин Менахем Шнеерсонның ықпалымен ол Шаббат күні жұмыс істемейтін болды және күнделікті тефилин кие бастады. 1963 жылдан бастап ол әр жылдың бірнеше айын Еуропада өткізіп, Италияның Пиетрасанта қаласында жұмыс істеді. Ол өзінің әріптесі Фиоре де Хенрикеспен жақын достық қарым-қатынас орнатты. 1972 жылы оның Х. Гарвард Арнасонмен бірлесіп жазған автобиографиясы Нью-Йорктегі Метрополитен өнер мұражайындағы мүсіндерінің көрмесіне орай жарық көрді.

Jacques Lipchitz was born Chaim Jacob Lipschitz, in a Litvak family, son of a building contractor in Druskininkai, Lithuania, then within the Russian Empire. He studied at Vilnius grammar school and Vilnius Art School. Under the influence of his father he studied engineering in 1906–1909, but soon after, supported by his mother he moved to Paris (1909) to study at the École des Beaux Arts and the Académie Julian. It was there, in the artistic communities of Montmartre and Montparnasse, that he joined a group of artists that included Juan Gris and Pablo Picasso as well as where his friend, Amedeo Modigliani, painted Jacques and Berthe Lipchitz. Living in this environment, Lipchitz soon began to create Cubist sculpture. In 1912 he exhibited at the Salon de la Société Nationale des Beaux Arts and the Salon d'Automne with his first solo show held at Léonce Rosenberg's Galerie L'Effort Moderne in Paris in 1920. In 1922 he was commissioned by the Barnes Foundation in Merion, Pennsylvania to execute seven bas reliefs and two sculptures. With artistic innovation at its height, in the 1920s he experimented with abstract forms he called transparent sculptures. Later he developed a more dynamic style, which he applied with telling effect to bronze compositions of figures and animals. In 1924 25 Lipchitz became a French citizen through naturalization and married Berthe Kitrosser. With the German occupation of France during World War II, and the deportation of Jews to the Nazi death camps, Lipchitz had to flee France. With the assistance of the American journalist Varian Fry in Marseille, he escaped the Nazi regime and went to the United States. There, he eventually settled in Hastings on Hudson, New York. He was one of 250 sculptors who exhibited in the Third Sculpture International Exhibition held at the Philadelphia Museum of Art in the summer of 1949. He has been identified among seventy of those sculptors in a photograph Life magazine published that was taken at the exhibition. In 1954 a Lipchitz retrospective traveled from The Museum of Modern Art in New York to the Walker Art Center in Minneapolis and The Cleveland Museum of Art. In 1959, his series of small bronzes To the Limit of the Possible was shown at Fine Arts Associates in New York. In his later years Lipchitz became more involved in his Jewish faith, even referring to himself as a "religious Jew" in an interview in 1970. He began abstaining from work on Shabbat and put on Tefillin daily, at the urging of the Lubavitcher Rebbe, Rabbi Menachem Schneerson. Beginning in 1963 he returned to Europe for several months of each year and worked in Pietrasanta, Italy. He developed a close friendship with fellow sculptor, Fiore de Henriquez. In 1972 his autobiography, co authored with H. Harvard Arnason, was published on the occasion of an exhibition of his sculpture at the Metropolitan Museum of Art in New York.