Кіріспе
Американдық суретші (1898–1969)
Бен Шахн (12 қыркүйек 1898 – 14 наурыз 1969) – американдық суретші. Ол әлеуметтік реализм туындыларымен, солшыл саяси көзқарастарымен және "Мазмұнның пішіні" атты жарияланған лекциялар сериясымен ең жақсы танымал.
Өмірбаян
Шах Ресей империясының құрамына кірген Литваның Каунас қаласында еврей ата-анасы Джошуа Гессел мен Гиттел (Либерман) Шанның отбасында дүниеге келген. 1902 жылы оның әкесі революциялық қызметтеріне қатысқан деген күдікпен Сібірге жер аударылып, сол кезде Шах, анасы және екі кіші іні-қарындасы Вилкомирге (Укмерге) көшіп кетті. 1906 жылы отбасы АҚШ-қа эмиграциялады, онда олар Сібірден қашып, Оңтүстік Африка арқылы АҚШ-қа келген ағаш шебері Гесселмен қайта қосылды. Шах Нью-Йоркте суретші болу жолын бастады, онда ол алғаш рет литограф ретінде білім алды. Шахтың литография және графикалық дизайнмен алғашқы тәжірибесі оның кейінгі гравюраларында және суреттерінде көрінеді, олар көбінесе мәтін мен бейненің үйлесімін қамтиды. Шахтың негізгі техникасы – әлеуметтік реалистер арасында танымал болған жұмыртқа темперасы. Шах 1919 жылы Нью-Йорк университетінде биология мамандығы бойынша оқығанмен, 1921 жылы Сити колледжінде, содан кейін Ұлттық дизайн академиясында өнерді жалғастырды. 1924 жылы Тилли Голдштейнге үйленгеннен кейін олар Солтүстік Африка арқылы, содан кейін Еуропаға саяхаттап, онда ол «дәстүрлі суретшілердің қажынаты» жасады. Ол жерде ол Анри Матисс, Рауль Дюфи, Жорж Руо, Пабло Пикассо және Пол Клее сияқты көрнекті еуропалық суретшілерді зерттеді. Шахтың шығармашылығы мен мансабына зор әсер еткен замандастары – суретшілер Уокер Эванс, Диего Ривера және Жан Шарло. Сакко мен Ванцеттидің сот процесі туралы 23 гуашь суреті оның заманының саяси мәселелерін жеткізді, тақырыпқа қатысты академиялық талаптарды қабылдамады. «Сакко мен Ванцеттиге арналған құштарлық» 1932 жылы көрмеге қойылды және көпшілік пен сыншылардың жоғары бағасын алды. Осы серия Шахқа қоғамның өнер стандарттарына қарамастан, өзінің жеке стилін дамытуға сенімділік сыйлады.
Ұлы депрессия кезінде жұмыс
Шахнның Калифорниядағы еңбек көшбасшысы Том Муни туралы кейінгі сериясы оған Диего Ривераның танымалдылығын сыйлады. Оның қабырға суреттері қазіргі уақытта GSA Fine Art Collection-ның қамқорлығында сақталуда. Куратор Сьюзан Эдвардс бұл өнердің қоғамдық санаға тигізген әсерін мойындайды және былай деп жазады: "Рузвельт әкімшілігі [мұндай] бейнелер сайлаушыларды ғана емес, Конгресс мүшелерін де федералдық көмек және экономиканы жаңғырту бағдарламаларын қолдауға көндіру үшін пайдалы деп есептеді. Ол федералдық үкімет үшін жасаған өнері өзінің және «Жаңа мәміле» саясатының мұрасын бекітеді."
Екінші дүниежүзілік соғыс және одан кейінгі кезеңдер
1942-1943 жылдардағы соғыс жылдары Шахн Соғыс ақпарат бюросында (OWI) жұмыс істеді, бірақ оның туындыларында сол кездегі қалыпты патриотизм жетіспеді және оның екі постері ғана жарияланды. 1945 жылы ол Париждің азат етілуі туралы «Азаттық» атты картинасын жасайды, онда қираған орында ойнап жатқан балалар бейнеленген. Ол сондай-ақ «Бақытты Дракон» сериясын жасады, ол Дайго Фукурю Мару (әдеби мағынасында, «Бақытты Дракон №5») – Бикини атоллындағы сутек бомбасының жарылысында ұсталған жапон балық аулау кемесі туралы болды. 2012 жылдан бастап осы серияның маңызды бөлігі Фукусима префектуралық өнер мұражайының қорында сақталады. Эдвард Стайхен Шахнның туындыларын, соның ішінде 1935 жылғы қазан айында түсірген «Арканзас штатының Бун округіндегі үйінің есігінде тұрған қайта орналастыру басқармасының клиентінің отбасы» суретін MoMA-ның «Адамзат отбасы» әлемдік туры үшін таңдады, оны 9 миллион адам көрді. Шахнның 35 мм-лік кадрындағы оң жақ бөлігіндегі әйелдің ғана суреті көрсетілімге ұлғайтылды. 1961 жылдан 1967 жылға дейін Шахн Харрисон мен Абрамовиц жобалаған, Нью-Йорк штатының Буффало қаласындағы Бет-Цион синагогының витраждарында жұмыс істеді. Шахн CBS, Time, Fortune және Harper's үшін коммерциялық суретші ретінде де жұмыс істеді. Мартин Лютер Кингтің портреті 1965 жылғы 19 наурызда Time журналының мұқабасында жарияланды. Шахнның танымалдылығы артып келе жатқанмен, ол жеке немесе қоғамдық маңызы бар деп есептеген тапсырыстарды ғана қабылдады. Суретші өмірінің соңғы екі онжылдығында ғылыми қызметпен белсенді айналысты. Ол Принстон және Гарвард университеттерінен құрметті докторлық дәрежесін алды және 1956 жылы Гарвардқа Чарльз Элиот Нортон профессоры болып қосылды. Оның «Сурет өнерінің тарихы» (1956) және «Мазмұнның пішіні» (1957) сияқты жарияланған еңбектері өнер әлемінде ықпалды туындыларға айналды.
Тақырыптар
Бен Шаханның әлеуметтік реалистік көзқарасы оның өнерге қатысты ұстанымына бағыт берді. Шаханның қазіргі жағдайды талдауы оның шығармашылық процесіне түрткіс болды. Оның орнына ол суретші мен көрермен арасындағы жақын және өзара пайдалы қарым-қатынасты ұсынды. Шахан абстрактілі формалардан гөрі көрнекі шындықты пайдалануын қорғады. Шаханның сөзіне сүйенсек, таныс формалар суретшіге "адам туралы жаңа шындықтарды ашуға және оның өмірінің маңызды екенін қайта қуаттауға" мүмкіндік береді. Оның туындыларындағы өткірлік, әжуандық және сезімталдық оларға әсерлілік сыйлайды. Динамиканы ояту арқылы Шахан әлеуметтік өзгерістерге жетелейтін күшке ие болғысы келді. Шахан өнерде де, өмірде де қарама-қарсы күштердің үйлесімі прогресс үшін өте маңызды екенін баса көрсетті. Бұл оның графикалық жұмыстарында айқын көрінеді, сондай-ақ оның шығармашылығында да. Шындығында, оның көптеген картиналары – фотосуреттерінің тапқыр бейімделуі. Шаханның өнері көзге бірден түсетін, бірақ сонымен бірге терең ойға жетелейтін туындылар. Ол көбінесе өз әлеміне шұғылданған адамдарды бейнеледі. Ол көптеген техникаларды қолданса да, оның туындылары әрқашан ойлы және көңілді болып табылады.
Джерсидің үйлерінің қабырғалық суреті
Жерсі Хоумстедс мектебінің қабырғасына сурет салу үшін Шахн жұмысқа алынды, бұл қала кейін Рузвельт деп аталды. Бұл Нью-Джерси штатындағы қала, бастапқыда еврей тігіншілер үшін құрылған қауымдастық ретінде жоспарланған. Шахнның осы елдімекенге көшіп келуі жобаға берілгендігін көрсетеді, сондай-ақ оның қабырға суреті қаланың негізі қалануын көрсетеді. Сурет үш бөліктен тұрады. Өнер тарихшысы Диана Л. Линденнің сөзіне сүйенсек, бөліктердің реті яһудилердің Пасха тойында оқылатын Хаггада кітабының ретімен байланысты, ол құлдық, құтқарылу және азаттық туралы айтады. Шахнның қабырға суреті АҚШ-қа көшіп келгендердің күресі мен жетістіктерін көрсетеді. Бірінші бөлікте американдық иммигранттар кездесетін антисемиттік және шетелге қарсы көзқарастар бейнеленген. Әлемдік экономикалық дағдарыс кезінде АҚШ азаматтары күнкөрісі үшін күресті. Шетелдіктер жұмыс орындары үшін бәсекелес болғандықтан, оларға көңіл бөлмеді. Ұлттық иммиграциялық квоталар АҚШ-тың фашизм, нацизм және коммунизмнің өркендеу кезеңіндегі шиеленіскен сыртқы саясатын көрсетті. Саяси және әлеуметтік қарсылықты көрсету үшін Шахн мағыналы символдарды пайдаланды: нацистік әскерлер, еврейге қарсы жарнамалар және атылған итальяндық анархистер Сакко мен Ванцетти. Төменде Шахнның анасы мен Альберт Эйнштейн Эллис аралы мен Азаттық мүсініне жақын жердегі пандус арқылы иммигранттарды жетектеп барады. Бұл бөлім иммигранттардың АҚШ-тағы батырлыққа толы жолын көрсетеді. Ортаңғы бөлікте иммигранттарды күтіп тұрған қиын тұрмыс жағдайлары бейнеленген. Оң жақта Шахн адамдық емес еңбек жағдайын "жарықсыз, тығыз шебіндегі жұмыс орындары, ескірген құралдармен ауыр және шаршатарлық жұмыс" түрінде суреттейді. Композицияның ортасындағы адамдар кәсіподақтар мен жұмысшылардың реформалық күш-жігерін көрсетеді. Бұл жерде жұмысшылардың көшбасшысы Джон Л. Льюиске ұқсайтын адам үшбұрышты жейде тігетін компаниясының алдында наразылық білдіреді, онда қорқынышты өрт болды және Халықаралық әйелдер киім тігушілер одағының (ILGWU) қозғалысы басталды. ILGWU таңбасы бар төменгі оң жақтан өтетін жол АҚШ-тағы кәсіподақтардың еңбегімен салынған жаңа және үміттерге толы жолды көрсетеді. Соңғы бөлікте кәсіподақтар мен «Жаңа саясат» Джерси Хоумстедс қаласының жобасын жасау үшін бірігеді. Сидни Хиллман мен Хейвуд Браун сияқты әлеуметтік прогреске үлес қосушылар жобалау үстелінің айналасына жиналады. Олардың үстінде қаланың аты Рузвельтке берілген сайлау плакаты және кооперативтік ферма мен фабриканың суреттері бейнеленген. Шахнның өмірбаянының авторы Соби былай деп жазады: «Рузвельттегі қабырға суретінің композициясы Шахн Диего Риверадан үйренген толқынды принципті ұстанады: кеңістіктің тереңдеуі адам және сәулеттік егжей-тегжейлермен алмасып, алға қарай жобаланады». Сонымен қатар, монтаж 20 ғасырдың басында қалалық кеңістікті мекендеген халықтар мен мәдениеттердің бірігуін көрсетеді. Көптеген қабаттар мен перспективалар күрделі индустрияландырылған жүйені бейнелеу үшін бірігеді. Дегенмен, қабырға суреті адамгершілік сезімін сақтайды; Шахн өзінің кейіпкерлеріне көлем мен масштаб арқылы монументалдық сипат береді. Қалалық сәулет адамдарды кішірейтпейді, керісінше, олар айналамен үйлесімде жұмыс істеп, өз құрылыстарын жасайды. Шахн белсенділік пен реформаның қажеттілігін көрсету үшін кейіпкерлердің қимыл-қозғалыстарын және олардың ортадағы орналасуын бейнеледі. Бұл «спорттық поза мен сәулеттік егжей-тегжейлердің есімде қалатын асимметриясы» Шахнның ерекше белгісі болып табылады. Оның көркем және әлеуметтік көңілінің көрінісі болған қабырға суреті Шахнның өмір сүрген ортасының жалпы мәселелерін сипаттайды. Бен Шахнның Джерси Хоумстедс фрескасының ариксио және синопия суреттері оның Рузвельттегі бастапқы қоғамдық орталығынан алынып, қазір Камдендегі АҚШ пошта кеңсесі мен сот үйінің екінші қабатындағы арнайы галереяда орналасқан. Галерея Митчелл Х. Коэн ғимараты мен АҚШ сотына жалғасады.