Кіріспе
Жаңа Зеландия крикетшісі (1951 жылы туған)
Сэр Ричард Джон Хэдли (3 шілде 1951 жылы туған) – Жаңа Зеландияның бұрынғы крикетшісі. Хэдли крикет тарихындағы ең ұлы ойыншылардың бірі және ең шебер жылдам добылаушылардың қатарында саналады. 1980 жылғы Королеваның туған күніне орай Хэдли MBE орденімен марапатталды, ал 1990 жылғы Королеваның туған күніне орай рыцарь атағы берілді. Ол Жаңа Зеландия крикет федерациясының селекторлар кеңесінің бұрынғы төрағасы болды. 2002 жылдың желтоқсанында "Wisden" журналы оны барлық уақыттардағы екінші ең үздік тест-боулер деп таныды. 2009 жылдың наурыз айында Хэдли "Он екі жергілікті батыр" қатарына енді, ал оның қола бюсті Крайстчерч өнер орталығының алдында ашылды. 2009 жылдың 3 сәуірінде Хэдли ICC Крикет Даңқы залына енгізілді. Ол Хэдли крикет отбасының ең танымал өкілі.
Жеке өмір
Хэдли 1951 жылғы 3 шілдеде Крайстчерч қаласындағы Сент-Албанс ауданында дүниеге келді. Оның әкесі Уолтер Хэдли, және төрт ағасының екеуі – Дейл мен Барри, Жаңа Зеландия құрамасы үшін крикет ойнады. Оның бұрынғы әйелі Карен де Жаңа Зеландия үшін халықаралық крикетпен айналысты. Зейнеткерлікке шыққаннан кейін алты ай өткен соң Вулфф-Паркинсон-Уайт синдромы бар екенін анықтағаннан кейін, 1991 жылдың шілдесінде оған жүрек операциясы жасалды. Хэдли туғаннан бастап осы синдроммен ауырған және карьерасы барысында жүрек соғуының бұзылуы сияқты белгілерін сезінген. Хэдли қазір де белсенді өмір салғанмен, Жүрек қорымен жұмыс істейді. 2018 жылдың маусым айында Хэдлиге ішек қатерлі ісігі диагнозы қойылып, ісік алынып тасталды.
Тестілеу мансабы
Ол 86 тестілік карьерасында 431 қақпа алды (сол кездегі әлемдік рекорд), және 400 қақпа алған алғашқы боулингші болды, орташа есеппен 22.29 және 27.16, соның ішінде екі жүздік және 15 жартылай жүздікпен 3124 тестілік ұпай жинады. 1983 жылы Англияға сапармен келген Жаңа Зеландия Англия топырағындағы алғашқы тестілік жеңісін тіркеді. Матч Хэдлидің 89 ұпайға 0 қақпасымен қайтып оралуымен ерекшеленді, бұл оның карьерасында Жаңа Зеландияның жеңісі үшін өте сирек кездесетін жағдай. Ақырында Англия 4 тестілік серияны 3–1 есебімен жеңді; алайда, Хэдли серияда Жаңа Зеландия үшін соққы беру және боулинг көрсеткіштері бойынша ең жоғары орын алды және Нотингемдегі соңғы тестіде 200-ші тестілік қақпасын алды. 1984 жылы Жаңа Зеландияда өткен қайталама тестілік сериясында Жаңа Зеландия Англияны үш күндік (оның ішінде жаңбырдан бір күн жоғалған) жеңіске жеткізді. Матч Хэдлидің барлық жағынан керемет өнер көрсетуімен ерекшеленді – ол матчта 8 қақпа алды және Жаңа Зеландияның жалғыз иннингінде 99 жылдам ұпай жинады. Осы күш-жігерінің арқасында 1984 жылы ICC тестілік боулинг рейтингінде 1-орынды иеленді (ол келесі 4 жыл бойы, 1988 жылға дейін сақтап қалды). 1985/86 жылдары Хэдлидің өте жақсы жылдам боулингтен шынымен керемет боулингке айналған кезеңінің басталуы болды. Жаңа Зеландияның Австралияға жасаған туры аясында Брисбендегі алғашқы тестіде үй командасын талқандауға көмектесті, Австралияның алғашқы иннингінде 52 ұпайға 9 қақпадан жеке тестілік үздік көрсетті. 54 ұпай (Мартин Кроудың 188 ұпайына толықтыру ретінде) және Австралияның екінші иннингіндегі 6 қақпа Жаңа Зеландияның ойсыратып жеңіске жетуіне көмектесті. Хэдли екінші тестіде жеңіліске ұшыраған кезде 7 қақпа алды, ал үшінші тестіде Жаңа Зеландия жеңісіне 11 қақпа алды, бұл оның еліне Австралия топырағындағы алғашқы сериялық жеңісін сыйлады және 3 тестіде 33 қақпа алды. Жаңа Зеландияда өткен алғашқы тестіде Хэдли австралиялық капитан Аллан Бордерді қақпадан шығарды және 300-ші тестілік қақпасын алды. Серияны Жаңа Зеландия 2–1 есебімен жеңіп алды. 1986 жылы Хэдли Жаңа Зеландияға Англияда 1–0 есебімен жеңіске жетуге көмектесті, бұл олардың Англияда сол елге қарсы алғашқы жеңісі болды. Хэдлидің Нотингемдегі екінші тестідегі керемет жеке өнері (оның «үйі») Жаңа Зеландияның алғашқы иннингінде 10 қақпа алып, 68 ұпай жинады, бұл оның командасын жеңіске жеткізді. Осы тестіде Хэдли, көбінесе даулы кейіпкер, өзінің беделінің осы жағын қосып, Англияның қақпашысы және Ноттингемпширдің команда мүшесі Брюс Френчті ауыр соққымен құлатып (және ауруханаға жатқызды). 1987 жылғы наурыз айында Крайстчерчте өткен Жаңа Зеландия мен Вест-Индия арасындағы тестіде Хэдли мен капитан Джереми Кони ойын алдында киім ауыстыратын бөлмеде келіспеушілікке ұшырады. Бұл алаңда бір-бірімен сөйлеспеуге, ортада Джон Райт арқылы қарым-қатынас жасауға әкелді. 1987 жылғы сәуірде Жаңа Зеландия Шри-Ланкаға сапар шегіп, Хэдли екінші тестілік жүзін бағындырды. Оның алғашқы тестідегі 151 ұпайы Жаңа Зеландияның ойынды сақтап қалуына көмектесті; алайда, тур Коломбодағы Жаңа Зеландия командасының қонақ үйінің жанында жарылған бомбаға байланысты қысқартылды. 113 бейбіт тұрғынды өлтірген бомбаны Тамил жолбарыстарының сепаратистік қозғалысы орнатқан және оны Жаңа Зеландияның крикет командасына бағытталған деп ойламаған. Дегенмен, команда жоспарланған үш тестілік турдың бірінші тестісінен кейін үйге оралуға басым дауыс берді. 1987/88 жылдары Австралияға қарсы бәсекеге деген құштарлығы қайтадан оянды, Австралияда өткен 3 матчтық серияның үшінші тестісінде 10 қақпа алды және Жаңа Зеландияны серияның жеңісіне теңестіруге шама келмейтін жеңіске шабылдады. Тест Австралияның 11-ші нөмірі Майкл Уитнидің шаршаған Хэдлидің соңғы оверінен аман қалғандығымен аяқталды. Бұл оверде бір қақпа алу Жаңа Зеландияның жеңісіне әкеліп, Хэдлиге 374-ші тестілік қақпа алу рекордын сыйлап, қазіргі рекорд иесі Иан Ботамның рекордын бұзар еді. Англияға қарсы келесі үй сериясында Жаңа Зеландия жұртшылығы Хэдлиге әлемдік рекордты беруге мүмкіндік беретін қақпаны асыға күтті. Алайда, Хэдли бірінші тестің алғашқы күні жарақат алып, серияның қалған бөлігін өткізіп жіберді. Маусымның соңында өткен сыйлық беру кешінде австралиялық комментатор Ричи Бенауд Хэдлидің таяқпен сахнаға шыққанын көргеннен кейін, Хэдлидің «қайтадан крикет ойнамайтынын» ойлаған. Алайда оңалғаннан кейін Хэдлиге 1988 жылы Үндістанға қарсы әлемдік рекордты орнату мүмкіндігі туды. 1976 жылы Үндістанға саяхаттағаннан кейін асқазан ауруымен ауыратын Хэдли сол елде қайтадан крикет ойнамаймын деп шешкен, алайда тарих жасау мүмкіндігін қабылдамауға болмады. Ол бірінші тестіде рекордты алып, 374-ші тестілік қақпасын алды. Екінші тестіде 10 қақпа алғаннан кейін Жаңа Зеландия Үндістанда сирек кездесетін жеңіске жетті, алайда серия 2–1 есебімен жеңіліске ұшырады. 1989/90 жылдары Жаңа Зеландияда өткен Үндістанға қарсы серияда Хэдли тарихта 400 тестілік қақпа алған алғашқы боулингші болды, ол Крайстчерчтегі өз үйінің алдында өткен бірінші тестінің екінші иннингінде Санджай Манжрекарды қақпадан шығарды, ал оның бұрынғы мектебінің түлектері мектеп әнін шырқады. Жаңа Зеландияның Веллингтонда Австралияға қарсы тағы бір тестілік жеңіске жетуіне көмектескеннен кейін, ол 100-ші бірінші кластың 5 қақпалық ойынын алды және алдағы Англияға сапардан кейін зейнетке шығатынын жариялады. Англия сериясының екінші тестісі алдында, 1990 жылғы Патшайымның Туған күнінің құрметіне жарияланған наградалар тізімінде Хэдлидің крикетке көрсеткен қызметтері үшін рыцарь атағы берілді. Хэдли 1990 жылғы 10 шілдеде өткен соңғы тестілік матчынан кейін 1990 жылғы 4 қазанда ғана рыцарь атағымен марапатталды, алайда ол наградалар тізімі жарияланған күнінен бастап сэр Ричард атанды. Lt. Col. Sir Maharajkumar Dr. Vijayananda Gajapathi Raju (немесе Vizzy) 1936 жылы белсенді тестілік крикетші кезінде крикетке көрсеткен қызметтері үшін рыцарь атанған жалғыз адам болды. Алайда, Хэдли сияқты Vizzy-дің рыцарь атағы оның ойыншы ретіндегі еңбегі үшін емес, әкімшілік еңбегі үшін танылды. (Аластер Кук 2019 жылы әлі де толық уақытты бірінші кластық ойыншы болып тұрғанда рыцарь атанды, бірақ соңғы тестілік матчынан кейін). Көптеген рыцарь атанған крикетшілер соққы берушілер болғандықтан, Хэдли сэр Фрэнсис Дрейктан бері рыцарь атанған алғашқы боулингші екенін айтуды ұнатты. Хэдли осы жетістікті Жаңа Зеландияның алғашқы иннингінде 86 ұпай жинап, «матчтың үздік ойыншысы» сыйлығымен атап өтті. Серияның соңғы тестісінде Хэдли өзінің соңғы боулингтік өнерімен 5 қақпа алды және өзінің тестілік карьерасының соңғы добымен қақпа алды. 2000 жылғы Wisden басылымында әкесі Уолтер оның таңдауы бойынша 20 ғасырдың бес крикетшісін таңдау үшін дауыс бергенде Ричардты қосты, оның «ұялмауы керек екенін» мойындады. «Жұмыс істеу керек». Ол Деннис Лилиді де қарастырған, бірақ Ричардтың тестілік көрсеткіштері оны аздаған артықшылықпен жеңіп шықты. Барлығында Ричард Хэдли 100 сайлаушыдан 13 дауыс алып, ғасырдың ойыншысы ретінде 10-шы орынды бөлісті.
Нотингемшир мансабы
Ноттингемшир үшін, көбінесе шөптесін өте көп Трент Бридж алаңдарында, ол жабық алаңдар дәуірінде ерекше нәтижелер көрсетті, әсіресе 1984 жылы Суррейға қарсы матчта 22 допқа 8 қақпа алды. Ол 1978-1987 жылдар аралығында Ноттингемшир құрамында өнер көрсетті, бірақ жарақаттар мен Тест матчтарына шақыруларға байланысты тек үш толық маусым ғана ойнады. Дегенмен, оның осы үш маусымдағы боулинг көрсеткіштері өте таңсықты болды: 1981: 4252 доп, 231 майден, 1564 ұпай, 14.89 орташа есебімен 105 қақпа. 1984: 4634 доп, 248 майден, 1645 ұпай, 14.05 орташа есебімен 117 қақпа. 1987: 3408 доп, 186 майден, 1154 ұпай, 11.89 орташа есебімен (1969 жылдан бергі ең төмен көрсеткіш) 97 қақпа. Осы үш маусымда ол Кәсіби Крикетшілер қауымдастығының (PCA) үздік ойыншысы деп танылды. Сонымен қатар, ол 1982, 1984, 1986 және 1987 жылдары Англияның бірінші сыныптық крикетіндегі үздік ойыншыға берілетін The Cricket Society Wetherall Award сыйлығын жеңіп алды. 1984 жылғы округтік маусымда Хэдли қазіргі заманда сирек кездесетін жетістікке қол жеткізді – бір маусымда 1000 ұпайдан асып, 100 қақпа алды («округтік дубль» жасады). Хэдли және Ноттингемширдегі тікелей ізбасары Франклин Стивенсон 1969 жылы маусымдар саны қысқартылғаннан бері Англия округтік крикетінде осы жетістікті орындаған жалғыз екі ойыншы. «Дубльдің» ұпайлық бөлігінде Хэдлидің бірінші сыныптағы ең жоғары көрсеткіші – 210* ұпай (Лордс стадионында Мидлсексті жеңген матчта). 1987 жылы, карьерасының соңғы маусымында, ол «дубльге» жақын болды, бірақ Ноттингемшир 1981 жылы жеңгендей, Округтік Чемпионатты жеңіп алды. Хэдлидің екі команданың да, сондай-ақ олардың басқа да жеңістеріне қосқан үлесі зор болды. Олар 2005 жылы, жаңа зеландиялық Стивен Флеминг басшылығымен чемпионатты тағы да жеңіп алды.
1981: 4252 balls, 231 maidens, 1564 runs, 105 wickets for 14.89 each. 1984: 4634 balls, 248 maidens, 1645 runs, 117 wickets for 14.05 each. 1987: 3408 balls, 186 maidens, 1154 runs, 97 wickets for 11.89 each (the lowest average since 1969). In those three seasons he was voted the PCA Player of the Year by his peers of the Professional Cricketers' Association (PCA). He won The Cricket Society Wetherall Award for the Leading All Rounder in English First Class Cricket in 1982, 1984, 1986 and 1987. In the 1984 county season, Hadlee completed a feat rare in the modern age by doing the county 'double' – scoring 1000 runs and taking 100 wickets in the same season. Hadlee, and his immediate successor at Nottinghamshire Franklyn Stephenson, are the only two players to achieve this feat in English county cricket since the number of county games per season was reduced in 1969. The runs component of the double included Hadlee's highest first class score, 210* in a victory over Middlesex at Lord's. In 1987, his swan song, he narrowly missed the double as Nottinghamshire won the County Championship as they had in 1981. Hadlee's contribution with ball and bat to both and their other triumphs was immense. They next won the championship in 2005 with fellow Kiwi Stephen Fleming in charge.
Кентерберидегі мансабы
Маусымдық айырмашылықтарға байланысты Хэдли Жаңа Зеландияда провинциялық крикетпен де ойнады, Кентербери құрамасынан өнер көрсетті. Жер сілкінісінен зақымданған және қазір бұзылған АМИ стадионының солтүстік трибунасы Ричард Хэдлидің және Кентербери мен Жаңа Зеландия крикетіне үлес қосқан Хадли отбасының басқа мүшелерінің құрметіне "Хэдли трибунасы" деп аталды. Жаңа Зеландия мен Австралия бір күндік матчтарда үнемі бақталасатын Чаппелл-Хэдли кубогы Австралияның Чаппелл отбасы мен Жаңа Зеландияның Хэдли отбасының есімдерімен аталады. Хэдли сонымен қатар шебер футболшы болды, Крайстчерчтегі оңтүстік лигасының "Рейнджерс А.Ф.К." командасы үшін ойнады.
Боулинг стилі
Хэдли оң қолмен жылдамдықпен ойнайтын боулер еді. Жастығында өте жылдам болған ол, жылдар өте жүгірісін қысқартып, дәлдігін арттырды, сондай-ақ допты қақпадан және ауада айтарлықтай қисайтып жіберетін болды. Оның ең тиімді добы – аутсвингер еді, ол мансабының соңғы кезеңдерінде оның басты қаруына айналды. Хэдлидің қалыптасуы мен мансабындағы ең ықпалды тұлға – Денис Лилли болды, ол оны жылдам боулердің үлгісі деп қарады. "Ол алып, күшті, жақсы дене бітімімен, өзіне сенімді, агрессивті, керемет шеберлікке және техникаға ие еді, батсмендерді тек қана сыртқы түрімен қорқытатын, әрі әрине, сізді аут қылатын!" Ойынның қиын тұстарында Хэдли өзін-өзінен Лилли осы жағдайда не істер еді деп сұрайтын және оның нығайып тұрған мінез-құлқына еліктеуге тырысатын. Лилли өзінің "Қауіп" атты кітабында, табысқа жетудегі ең маңызды фактор – табандылық екенін айтқан. Ол Хэдлиді өте шебер деп санайды, сынақтарда сериялық алыс швингерлермен ойнаған алғашқы кәсіби боулер, сондай-ақ инсвингерлермен, кескіштермен, сирек кездесетін боксерлік добымен және өте сирек кездесетін йоркермен ойнады. Оның экономикалық қимылы қақпаға өте жақын келуімен ерекшеленді (кейде жүгіріп келе жатып қақпаның тіреуін түсіріп жіберетін), осының арқасында ол көптеген батсмендерді қақпадан бұрын ұстай алды. 1988 жылдың 12 қарашасында Үндістанның Бангалор қаласында 374-ші тестілік қақпаны алып, рекордты жаңартты. 1990 жылдың 4 ақпанында 400-ші тестілік қақпасын алды, ал 9 шілдедегі соңғы добымен Девон Малкольмді нөлге шығарды.
Беттеу стилі
Хэдли солқай, шабуылға басымды орта қатардағы соққышы болды. Оның көрсеткіші үздік халықаралық доп тастаушыларға қарсы осы деңгейде болмаса да, нашаррақ шабуылдарды жазалауда тиімді болды. Ол өзінің карьерасын 15 тест матчында 50-ден астам ұпай жинап, 2 тест матчында 100-ден астам ұпай жинап аяқтады, ал 1984, 1986 және 1987 жылдары «Нотингемшир» командасы үшін 50-ден жоғары орташа көрсеткішті көрсетті (В.Г. Грейс пен Джордж Герберт Хирст ғана маусымда соққы беру және доп тастау көрсеткіштері бойынша осыған жақын нәтиже көрсеткен).
Сэр Ричард Хэдли спорт қоры
1990 жылдың тамызында Хэдли Сэр Ричард Хэдли спорттық қорын құрды. Ол қиын жағдайға түскен спортшылар мен мәдениет қайырмандарына өздері таңдаған спорт немесе мәдени саласында жетістікке жетуге көмектесу мақсатында ашылды. Сэр Ричард Хэдли спорттық қорына қойылатын талаптар: үміткер 25 жасқа толмаған болуы керек, үміткер Жаңа Зеландияның Кантербери аймағынан болуы керек, көмек сұрауы нақты түрде спорттық немесе мәдени мақсаттарға арналған болуы керек, сондай-ақ үміткер мүңкісіздікке ұшыраған, қиындыққа тап болған немесе спорттық немесе мәдени ізденістерін жалғастыруына кедергі келтіретін ерекше жағдайға тап болған болуы керек. Сэр Ричард Хэдли спорттық қоры қауымдастықтың жомарттығына, сондай-ақ CTV, Lion Nathan, Newstalk ZB, Pernod Ricard, Pope Print, PR South және Vbase корпоративтік демеушілеріне сүйенеді.