Кіріспе

Ирландиялық кәсіпкер және қайырымдылықшы Эдвард Сесил Гиннес, Iveagh 1-ші графы, (10 қараша 1847 – 7 қазан 1927) – ағылшын-ирландтық кәсіпкер және қайырымдылықшы. Танымал Гиннес отбасының мүшесі болған ол отбасының атымен аталатын сыра қайнату бизнесінің басшысы еді, бұл оны Ирландиядағы ең бай адам етті. Белгілі қайырымдастықшы ретінде ол қайырымдылық қорлар арқылы Лондон мен Дублинде қолжетімді бағадағы тұрғын үйлермен қамтамасыз еткені үшін есімдеріне іңкәр болды.

Қоғамдық өмір

Гиннес Дублиннің Клонтарф қаласында туған, 1-ші барон Бенджамин Гиннестің үшінші ұлы және 1-ші барон Ардилан Артур Гиннестің кіші інісі. Даблиннің Тринити колледжінде білім алып, 1870 жылы бакалавр дәрежесін алды, ол 1876 жылы Дублиннің шерифі болып қызмет етті, ал тоғыз жылдан кейін қаланың жоғары шерифі болды. Сол жылы ол Дублин графтығының Кастлкнок баронты атағын алды, ол Уэльс принці Ирландияға сапар жасауына көмектескені үшін марапатталды. 1891 жылы Гиннес Даун графтығындағы Ивег қаласының бароны атанды. 1895 жылы ол Сент-Патрик орденінің рыцары болып тағайындалды, ал он жылдан кейін Ұлыбритания жұртының виконты Айвегке көтерілді. 1899 жылы Дублин қалалық артиллериялық милициясының құрметті полковнигі болып тағайындалды. 1906 жылы Корольдік қоғамға сайланды, екі жылдан кейін 1908–1927 жылдары Дублин университетінің он тоғызыншы канцлері болып сайланды, сондай-ақ 1906 жылдан 1927 жылға дейін Корольдік Дублин қоғамының вице-президенті қызметін атқарды. 1910 жылы ол GCVO орденімен марапатталды. 1919 жылы ол Ивег графы және Саффолк графтығындағы Элведен виконты атанды.

Бизнес

Лорд Айвег 1868 жылы әкесі қайтыс болғаннан бастап 1889 жылға дейін «Гиннес» серіктестігі мен компаниясының басқарушы директоры болды, ол әлемдегі ең ірі сыра зауытын басқарды. Кейін ол өмір бойына басқарма төрағасы болды. 29 жасында ол 1876 жылы ағасы лорд Ардиланның үлесін 600 000 фунт стерлингке сатып алып, Дублин сыра зауытының толық иесі атанды. Келесі 10 жылда «Гиннес» Сент-Джеймс-гейтке беспрецеденттік табыс әкелді, сыра зауытының құнын едәуір арттырды. 1879 жылы ол 565 000 шұжық (hogshead) сыра қайнатты. Жеті жыл өткен соң, 1886 жылы, ол Ирландияда 635 000, Ұлыбританияда 212 000 және басқа елдерде 60 000 шұжық сыра сатты – барлығы 907 000 шұжық. Ол 1886 жылы Лондон қор биржасында компанияның үштен екі бөлігін 6 миллион фунт стерлингке сатты, содан кейін 40 жасында көп миллиондық байлықпен зейнетке шықты, Ирландияның ең бай адамы атанды. Ол жаңа ашық «Guinness» компаниясының төрағасы қалды және акцияларының шамамен 35% -ын сақтап, ең ірі акционері болды. Бұл соманы 1886 жылғы Ұлыбританияның ЖІӨ-сімен (116 миллион фунт стерлинг) салыстыруға болады. 1914 жылы сыра зауытының өндірісі 1886 жылғы көрсеткіштен екі есеге артып, 1 877 000 шұжыққа жетті. 1902 жылы ол «Guinness Storehouse» салуға тапсырыс берді, ол бүгінде Ирландияның ең танымал туристік орталықтарының бірі.

Қоғамдық тұрғын үй

Әкесі мен ағасы сияқты, Ивеа да жомарт қайырымдастықпен айналысты және басқа да мақсаттармен қатар, шалап төселген елді мекендерді тазалау мен тұрғын үй жобаларына шамамен 1 миллион фунт стерлинг салды. Лондонда бұл 1890 жылы құрылған "Гиннесс Траст" болды, ол 2020 жылы "66 000-нан астам үйді" басқарады. Оның Дублинге қалдырған эстетикалық және қайырымдастық мұрасының көп бөлігі бүгінгі күнге дейін сақталған. "Гиннесс Трасттың" Дублин бөлімшесі 1903 жылы Парламенттің жеке заңымен "Ивеа Трастқа" айналды, ол Эдвард дәуіріндегі Дублиндегі қалалық жаңарудың ең ірі аймағын қаржыландырды және Дублиннің орталық бөлігіндегі әлеуметтік тұрғын үйдің 10% астамын қамтамасыз етеді. 1908 жылы ол Дублиннің орталығындағы 80 Стивенс Гриндегі үйінің үлкен артқы бағын, "Ивеа бағы" деп белгілі болған, қазіргі кезде қоғамдық саябаққа айналған Дублин университетінің жаңа колледжіне сыйға берді. Бұрын ол Санкт-Патрик соборының солтүстік жағындағы шалап төселген бірнеше елді мекендерді сатып алып, тазартты және 1901 жылы "Сент-Патрик саябағы" деп аталатын қоғамдық бақтарды құрды. Франсис көшесінде ол көше саудагерлеріне жаңбырдан қорғанып, өнім сатуға мүмкіндік беру үшін "Ивеа базарын" салды. 1891 жылдың шілдесінде "Спий" журналындағы мультфильмде Ивеа "Гиннесс Траст" ретінде бейнеленген.

Медициналық және ғылыми зерттеулер

Айвег 1898 жылы Ұлыбританиядағы алғашқы медициналық зерттеулерді қолдайтын қайырымдылық ұйымы – Листер институтына 250 000 фунт стерлинг сыйлады (инфекциялық ауруларды зерттеу үшін Пастер институтының үлгісімен құрылған). 1908 жылы ол Лондон қаласындағы Радий институтын бірлесіп қаржыландырды. Сонымен қатар, 1903 жылы Дублин қаласындағы Тринити колледжінде жаңа физика және ботаника ғимараттарының салынуына демеушілік етті, ал 1908 жылы Дартридегі Тринити залындағы студенттер жатақханасының құрылысына қаржылай көмек көрсетті. Айвег Британдық Антарктика экспедициясын (1907–09) қаржыландыруға мұрын қойды, ал Антарктидадағы Супортерс жотасындағы Айвег тауы оның құрметіне аталған.

Саяси өмір

Айвегтің әкесі 1860 жылдары Дублиннен консервативті парламент депутаты болып сайланған, ал оның ағасы Артур 1870 жылдары да сол қызметте болған. Айве 1885 жылы Дублин округінің Жоғары шерифі қызметін атқарумен шектелді, себебі 1880 жылдары Ирландияның өзін-өзі басқару қозғалысы күшейіп, 1884 жылғы заң бойынша сайлаушылар саны артқан. Дегенмен, ол 1885 жылғы жалпы сайлауда Дублин Сент-Стефанс-Грин округынан консерватор ретінде кандидат болды, бірақ Ирландия парламенттік партиясының үміткеріне жеңіліп қалды. Ол байлығының арқасында әлеуметтік жақсартуларды өзі іске асыруды қалап, 1891 жылы Лордтар палатасында орын алды. Ол Ирландияның Юнионисттік Альянсын қолдады. 1913 жылы Дублин лок-ауты кезінде ол өз жұмыскерлерін жұмыстан шығаруға бас тартты. 1917–18 жылдары ирланд ұлтшылдарының талаптарына орташа шешім табуға тырысқан, сәтсіз аяқталған Ирландия конвенциясына қатысты. Синн Фейнге қарсы болғанымен, ол 1922 жылы Ирландия еркін мемлекетінің алғашқы басшысы болған В.Т. Косгрейвпен жеке достық қарым-қатынаста болды. Ирландия бизнес ортасының көптеген өкілдері сияқты, ол Ирландияның өзін-өзі басқаруы Дублин мен Ұлыбритания арасында жаңа салықтар мен кедендік баждарға алып келеді деп қорқынышпен қарады, ал ол – оның ең ірі сауда серігі. Ұлыбритания мен Ирландия Біріккен Корольдігіндегі қолданыстағы еркін сауда протекционистік сипатқа ие болып, сатудың, жұмыс орындарының және табыстың төмендеуіне әкелуі мүмкін еді. Нәтижесінде, жаңа Еркін мемлекет Ирландиядағы сатудан алынатын салықты арттырды, бірақ экспорттан емес.

Спорттық қызығушылықтары

Құрлықта Айвегтің сүйікті хоббиі – аттарға жегілген каретамен жүргізу, бұл өте қиын, физикалық жаттығу. Ол кейде Дублиннен 20 миль қашықтықтағы Пунчстаун жарыс жолына барып-қайтатын. Ол сондай-ақ яхтамен жүзуді ұнататын, 1897 жылы Германияның Киль қаласы мен Англия арасындағы, Кайзер Вильгельмнің демеушілігімен өткен жарыста жеңіске жетті. Корольдік Сент-Джордж яхт клубы сияқты бірнеше клуб мүшесі болған ол, 1880 жылы сатып алған 204 тонналық "Кетония" шкунасын негізгі кемесі ретінде пайдаланды және 1914 жылға дейін Коусс апталығына жиі қатысты.

Жазу мұрасы

1927 жылы Лондондағы Гросвенор-Плейсте қайтыс болғаннан кейін Ивег Суффолк графтығындағы Эльведенде жерленді. Оның мүлкі 13 486 146 фунт стерлинг 16 шиллинг 2 пенниге бағаланды (шамамен £-қа тең). Бұл рекорд 1933 жылы сэр Джон Эллерман қайтыс болғанға дейін Ұлыбританиядағы ең жоғары көрсеткіш болып сақталды. Мұрагерлікке қол жеткізу Ұлыбританияда ізделгенімен, өлім салығының бір бөлігі жаңадан құрылған Ирландия еркін мемлекетіне төленді. Оның өсиеті бойынша Хэмпстедтегі Кенвуд үйі "Ивег мұрасы" деп аталатын өнер жинағын көрсету үшін елге мұражай ретінде берілді. 1936 жылы оның отбасы Дублиндегі Сент-Патрик соборының солтүстік трансептісінде оның есіне арнап "Ивег терезесін" орнатты. Терезенің дизайны мен жасалуына сэр Фрэнк Брангвин қатысты. 1939 жылы Ивегтың ұлдары оның Дублиндегі 80 Сент-Стефанс-Гриндегі үйін Ирландия еркін мемлекетіне сыйға тартып, оған Ивег үйі деген ат берді. Осы күннен бастап ол Сыртқы істер министрлігінің орналасқан жері болып табылады, ал "Ивег үйі" министрліктің метафоралық атауына айналды.