Кіріспе

Британдық саясаткер Джон Пойнтц Спенсер, 5-ші граф Спенсер, КГ, КП, ПК (1835 жылғы 27 қазан – 1910 жылғы 13 тамыз), 1845 жылдан 1857 жылға дейін Альторп виконты ретінде танымал (сондай-ақ, ерекше ұзын қызыл сақалы болғандықтан "Қызыл граф" атымен де белгілі болды), премьер-министр Уильям Эварт Гладстонның жақын досы және британдық Либералдық партиясының саясаткері болды. Ол екі рет Ирландияның лорд-лейтенанты қызметін атқарды.

Өмірбаян және білім

Спенсер Фредерик Спенсердің 4-ші граф Спенсерінің, Уильям Пойнтстың қызы Георгианадан туған ұлы еді. Танымал виг саясаткері Джон Спенсер, 3-ші граф Спенсер оның інісі, ал Чарльз Спенсер, 6-шы граф Спенсер – жартылай ағасы болды. Ол Харроу және Кембридж университетінің Тринити колледжінде оқыды, 1857 жылы бітірді.

Саяси мансап, 18571885

Кембриджді қалдырғаннан кейін Спенсер Солтүстік Америкаға саяхатқа шығу алдында Оңтүстік Нортгемптонширден парламентке либерал ретінде сайланды. 1857 жылдың желтоқсанында ол елге оралды, ал бірнеше күннен кейін әкесі қайтыс болды, оны жаңа граф Спенсер етіп тағайындады. 1859 жылы ол Тай кеңесіне ант берді және 1864 жылы Гартер орденінің рыцары атанды. Спенсер 1866 жылы Расселдің реформалық заң жобасын қолдағандықтан, басқа виггерлік аристократ-либералдардан бөлінді. Оның адалдығы 1868 жылы Гладстон билікке оралғанда Ирландияның Лорд-лейтенанты қызметіне тағайындалуымен сыйланды. Спенсердің ұзақ саяси мансабының қалған бөлігінде Ирландия мәселесі ең маңыздысы болды. Лорд-лейтенант ретінде алғашқы қызметінде 1869 жылы Ирландия шіркеуін тарату және 1870 жылы Жер иелері мен жалға алушылар (Ирландия) заңының іске асырылуын қамтамасыз етуге тиіс болды, ол екеуін де ынталы түрде қолдады. Шындығында, Спенсер өзінің министрлік әріптестерінің көпшілігінен, тіпті Гладстоннан да, ирланд жер иелері үшін әділ жалға алу бағасын белгілеу үшін үкіметтік трибуналдар құруды жақтады (бұл реформа 1881 жылғы Жер заңымен (Ирландия) енгізілді). Спенсер, Ирландияның бас хатшылары Чичестер Фортескью және Спенсердің өзінің туысы Лорд Хартингтонмен бірге аграрлық қылмыстың өсуіне қарсы күресу үшін қатаң заңнаманы қолдады, бірақ сонымен бірге мүмкіндігі болғанда фениан тұтқындарын босату саясатын қолдады. Спенсер қызметінің кезеңінде Гладстонның Ирландия университеттері заң жобасымен де айналысуға тиіс болды. Спенсер католик шіркеуінен заң жобасын қолдауды алуға тырысқанына қарамастан, олар оған қарсы болды және ол 1873 жылдың наурыз айында парламентте жеңіліске ұшырады. Үкімет 1874 жылдың ақпан айындағы сайлаудағы жеңіліске дейін, Спенсер кеңседен тыс қалғанға дейін тағы бір жыл бойы сақталды. 1880 жылы Гладстон екінші рет билікке оралғанда, Спенсер Лорд-президент ретінде кабинетке қосылды, ол білім беру саясатына жауапты болды және сол кезеңнің бірнеше маңызды білім беру реформаларына ішінара жауапкершілік тартты. Алайда, Ирландиядағы шиеленіс Спенсердің уақытының басым бөлігін иеленді. 1882 жылдың мамырында Гладстонның ирланд ұлтшылдарының көшбасшысы Чарльз Стюарт Парнеллді түрмеден босату туралы шешімі қатал Ирландияның бас хатшысы В. Э. Форстердің отставкаға кетуіне әкелді. Нәтижесінде Спенсер кабинеттегі өзінің орнын және Лорд-президент лауазымын сақтап, үкіметтің Ирландия саясатын басқару үшін Лорд-лейтенант болып қайта тағайындалды.

Ирландия

Спенсер мен оның жаңа бас хатшысы, Гладстонның немересі және Хартингтонның ағасы Лорд Фредерик Кавендиш 5 мамырда Ирландияға өтті, бірақ Кавендиш пен тұрақты хатшы Томас Генри Бёрк келесі күні Дублиннің Феникс паркінде, Спенсер тұрған Вице-регалды ложаға бара жатқанда, экстремистік ирланд ұлтшылдары тарапынан өлтірді. Жаңа хатшысы Джордж Тревелянның көмегімен Спенсер енді Ирландияны басып тыныштырудың қиын міндетімен бетпе-бет келді. Спенсер ирланд полициясын реформалау және осы кісі өлтірулерге жауапты құпия қоғамдарды жою үшін жылдам әрекет етті. Ол Маамтраснадағы кісі өлтірулерді дұрыс басқармағаны үшін көп сынға ұшырады – күдіктілердің бірі Майлс Джойс өзінің кінәсіздігін айта жүріп асылып, ирланд ұлтшылдары Спенсерді қатты айыптады. Спенсердің вице-корольдік екінші мерзімінің аяқталуымен бірге Уэльс принці мен принцессасының Ирландияға сәтті сапары болды, бірақ Спенсердің Ирландияда корольдік резиденция құруға Патшайымды көндіру әрекеттері сәтсіз аяқталды.

Саяси мансап, 1885-1905

1885 жылы Гладстонның екінші үкіметі өте әлсіз жағдайда болды, негізінен Чарльз Гордонның өлімінен туындаған жағдай, және Спенсердің Ирландия қылмыстары туралы заңды жаңартуға, сондай-ақ жерді сатып алу туралы заң жобасын қабылдауға жасаған тытысы кабинеттегі радикалдар – Джозеф Чемберлен мен сэр Чарльз Дилке – тарапынан қарсылыққа ұшырады. Олар заңнама аясында Ирландия үшін жергілікті басқару құқығын кеңейту мүмкіндігін пайдалануды үміттенеді. Бұл мәселе Гладстон үкіметі маусым айының басында құлағанда шешілмей қалды. Гладстонның екінші үкіметі құлағаннан кейін, 1886 жылғы ақпанда үшінші үкіметі құрылғанға дейін, Спенсер көптеген жетекші вигтерден өзгеше, Либералдық Одаққа (Liberal Unionism) қосылды. Спенсер Гладстонның үшінші үкіметінде Лорд-президент болып қызмет етті және Гладстонның Ирландияға дербестік беру туралы заңнамасын әзірлеуде маңызды рөл атқарды. Заң жобасы жеңіліске ұшырағаннан кейін Спенсер өзінің басшысына оппозицияға қосылды. Спенсердің дербестік мәселесіндегі ұстанымы оның әлеуметтік ортасынан шеттетілуіне, тіпті патшайымның өзінен де сыни пікірлерге ұшырауына себеп болды, және ол көп уақытын қаржылық мәселелерін реттеумен өткізді. Сонымен қатар, 1888 жылдан бастап Нортгемптоншир округі кеңесінің төрағасы болып қызмет етті және Гладстонмен және басқа либералды көшбасшылармен бірге келесі либералды үкіметте дербестік туралы заң жобасын жасау бойынша жұмыс істеді. Либералды партия 1892 жылғы тамызда билікке оралғанда, Спенсер Адмиралтействоның бірінші лорды болып тағайындалды. Теңіз күштерін күшейту саясаты бойынша Спенсердің ұстанымына, теңіз лордтарының ұсыныстарын орындауға байланысты Гладстонның қарсылығы 1894 жылғы наурызда Гладстонның соңғы отставкасына әкелді. Дегенмен, Гладстон Спенсердің өзінің ізбасары болатынына үміттенді, бірақ патшайым оның кеңесін сұрамады және лорд Розбериді таңдады. Спенсер Розбери үкіметінде қызметін жалғастырды және 1895 жылғы маусымда либералды үкімет құлағанда қызметтен кетті. Өмірінің соңғы жылдары Спенсер саясатта белсенді болды. Бур соғысы кезінде Спенсер либералды лидер Генри Кэмпбелл Баннерменге (бұрын Спенсердің екінші вице-регенттігінің соңында бас хатшысы болған) қолдау көрсетті, радикалдардың соғысқа қарсы белсенді ұстанымы мен Розберидің либералды империалистерінің соғысқа жақтас позициясы арасындағы орталық бағытты ұстанып тұрды. Лорд Кимберлидің 1902 жылы қайтыс болуынан кейін Спенсер Лордтар палатасының либералды көшбасшысы болып сайланды. Денсаулығына қарамастан, 1905 жылғы ақпан айында либералды партия билікке оралған жағдайда, ол либералды премьер-министрлік лауазымға үміткер болуы мүмкін деген қауесет тарады, себебі тарифтік реформа мәселесіндегі одақтастардың бөлінуі осылай болуы мүмкін көрінді. Алайда, сол жылдың 11 қазанында ол ауыр инсульт алды, ол оның саяси мансабын аяқтады, либералды партияның билікке оралуына екі ай қалғанда.

Басқа да мемлекеттік лауазымдар

1865 жылы Спенсер лорд Кранборн, Роберт Лоу және Лион Плейфэрмен бірге малдың обасы жөніндегі корольдік комиссияға төрағалық етті. Лорд Спенсер Манчестердегі Виктория университетінің канцлері болды. 1902 жылғы 12 шілдеде Эксетер қаласына сапар жасаған кезде оған Эксетер қаласының құрметті азаматтығы табыс етілді.

Төреші

Спенсер 1859 жылдан 1866 жылға дейінгі кезеңнің көп бөлігінде патша үйінде, бастапқыда Альберт ханзадасының, кейін Уэльс ханзадасының аттысы ретінде қызмет етті. 1876 жылы ол Нортгемптонширге аң аулауға келген Австрия императрицасы Елизаветаны қабылдады. Императрица Истон-Нестонда тұрды, оны өзінің әпкесі, Екі Сицилияның бұрынғы патшайымы Мария арқылы жалға алған болатын.

Жеке өмір

Лорд Спенсер 1858 жылғы 8 шілдеде Фредерик Чарльз Уильям Сеймурдың қызы, Лорд Хью Сеймурдың немересі Шарлотта Сеймурға үйленді. Неке баласыз деп тіркелді. Леди Спенсер 1903 жылғы қазан айында 68 жасында қайтыс болды. Спенсер 1910 жылғы тамыз айында 74 жасында Алторпте қайтыс болды, оның орнына жартылай ағасы Чарльз келді. 1864 жылы Спенсер, Уимблдон үйіне иелігі арқылы Уимблдонның феодалдық иесі ретінде, үй мен бақшасы бар жаңа саябақ құру үшін Уимблдонды қоршауға қатысты жеке парламенттік заң жобасын қабылдауға тырысты, сондай-ақ оның бір бөлігін салуға сатуға ниеттенді. Англияның жалпы жерлері үшін маңызды шешім ретінде, тергеуден кейін рұқсат берілмеді және 1871 жылы жалпы жерге иелік ету және оны табиғи күйінде сақтау үшін консерваторлар кеңесі құрылды.