Кіріспе

18 ғасырдың соңы мен 19 ғасырдың басындағы ирландиялық маркиз Роберт Стюарт, 1-ші Лондондерри маркизі ПК (Ирландия) (1739–1821) – Даун округының жер иесі, ирландиялық ерікті және парламент мүшесі. Ольстер шотландығы және пресвитериандық болғанына қарамастан, Ирландияның "Англикандық үстемдігі" қатарында жоғары деңгейге көтерілді. Оның табысының себебі – ойлы некелер арқылы жинаған байлығы және ұлы, Виконт Кастлерегтің (Одақ актілерінің авторы және британдық сыртқы істер министрі) өркендеген саяси мансабы болды. 1798 жылы ол жергілікті пресвитериандық пастор Джеймс Портердің өмірі үшін араласудан бас тартқаны үшін танымал болды, ол Стюарттың иелігінен тыс, көтерілісші ретінде атқыланды.

Коуан мұрасы

1737 жылы ата-анасының үйленгеніне үш ай өткен соң, Роберттің анасы өзінің жарты ағасы Роберт Коуэннің Шығыс Үндістан компаниясында Бомбей губернаторы болып қызмет еткен кезеңде жинаған байлығын мұраға алды. Бұл мұра Александр Стюартқа зығыр саудасынан зейнетке шығып, жер иесі болуға мүмкіндік берді. 1743 жылы ол Даун графтығындағы Ньютаунардс және Комберде Колвилл отбасынан алпыс таунленд және үлкен мүлікті сатып алды.

Білім және алғашқы неке

Роберт Стюарт кальвинистік рухта тәрбиеленді, әкесі оны Женева университетіне тәрбиешінің күтіміне жіберді, онда ол әдебиет оқыды. Осылайша ол «Оксфорд пен осы сияқты бекінген шіркеудің академиялық ошақтарының азғындықтарынан» сақталып, әулеттің ұлы болғандықтан, табиғи түрде тартылуы мүмкін еді. Континенттен оралғаннан кейін ол леди Сара Фрэнсис Сеймур Конвейге (оның немересі Мэри Мур 1791 жылы Роберттің ағасы Александрға үйленді) уәде берді. Леди Сара Фрэнсис Сеймур Конвейдің әкесі, Фрэнсис Сеймур Конвей, 1-ші Гертфорд графы, Лисберн маңындағы мол мүлікке ие болды және 1765 жылы Ирландияның лорд-лейтенанты болып тағайындалды. Роберт Стюарт Дублиндегі вице-король сарайына қатысты, онда ол өз ісіне сәтті қол жеткізді. Неке Дублин қамалының Корольдік капелласында өтті, ал лорд Гертфорд жаңа жұбайларды қалада орналастырды. Бұл саяси жеңіс, сол кездегі екі округтің де мүшелерін Ирландияның Төменгі палатасына сайлап берген Асценденция отбасының мүдделеріне қарсы ұзақ бәсекелестіктің бастауы болды. Роберт Стюарттың алғашқы табысы көбінесе Джон Уилксқа және наразы американдық отаршылдарға деген халықтың көңіл жағдайына, сондай-ақ еріктілер қозғалысында көрініс тапқан конституциялық және парламенттік реформаларға деген артып келе жатқан сезімдерге байланысты болды. Ол әкімшіліктің тұрақты қарсыласы болды, үнемі дауыс берді және кейде палатада оппозиция үшін сөйледі. Оның саяси әрекеттері сайлаушылардың құрметіне ие болды. Белфастта өткен кешкі ас кезінде «сапасы да, саны да мол» тосттар айтылды, оның ішінде «Джон Хэмпденнің естелігіне» (бірінші Карлға қарсы парламенттік оппозицияны басқарған) және «Ағаш кепшікте өмір сүруден гөрі, ботинкамен өлгенді қалайтындардың бәріне» арналған тосттар болды. Александр Стюарт 1781 жылдың 2 сәуірінде қайтыс болды және оның мұрагері ретінде Ньютаунардс маңындағы Стюарт тауындағы отбасылық резиденцияға көшіп келді (онда ол саябақта Желдер ғибадатханасын аяқтады). 1782 жылдың 17 қыркүйегінде ол Ирландияның құпия кеңесіне ант берді. Сол айда полковник Стюарт ретінде ол Дунганнондағы екінші Ольстер (көпшілігі пресвитериан) еріктілер конвенциясының президенті болып сайланды. Қараша айында Дублинде өтетін «Ұлы ұлттық конвенцияны» күтіп, ол Асценденцияға қарсы күшті кеңейте алмады. Католиктердің сайлау құқығын қолдаған резолюциялар қабылданбады. Қазан айындағы жалпы сайлауда Стюарт қайтадан Даун округінен кандидат болды, бірақ Асценденция отбасылары жеңіске жетті, бір орынды Дауншир графының ұлы Артур Хилл, екіншісін Лорд Бангордың ұлы Эдвард Уорд иеленді. Стюарт Төменгі палата алдында сайлау нәтижелерін наразылыққа түсірді, заңсыздықтар орын алғанын мәлімдеді. Даунширдің ықпалы оның петициясын шығындармен бірге қабылдамауға мүмкіндік берді. Дублин конвенциясында Стюарт «реформа жоспарларын қабылдау және зерделеу» комитетінің төрағасы болып тағайындалды. Алайда, 1781 жылы еріктілердің біріккен күштері Ирландияның заң шығару тәуелсіздігін қамтамасыз етуге көмектескен кездегідей, конвенция тактикасы сәтті болмады. Генри Флуд ұсынған, меншікті округтерді (олардың өркендеуші бәсекелестері, бірақ Стюарт емес, иеленген) жоюды және дауыс беру құқығын кеңірек протестанттық еркін иеленушілерге кеңейтуді көздеген заң жобасы қабылданбады. Америкада жеңіліске ұшырағаннан кейін, Ұлыбритания Ирландияға қайтадан әскер жіберуге мүмкіндік алды, ал парламент те, Дублин қамалы да енді қорқытқан жоқ. Стюарт, диссиденттердің үлкен өкілдікке ие болу талаптарын қанағаттандыру қажет деп санаса да, католиктердің талаптарын қолдаудан бас тартуға ынталандыру үшін, конвенция президенті Шарлемонт графымен бірге еріктілерді олардың наразылығына тыныш жауап беруге шақырды.

Үстелдің теңдігі

1789 жылы Роберт Стюарт Ирландия жұртында Лондондерри бароны атанды. 1783 жылы жеңілгенінің құнын өтей алмағандықтан, 1790 жылғы жалпы сайлауда ол үлкен ұлы Робертті Кембридж университетінен алып, округке кандидат ретінде тікелей қатыстырды. Жасы Стюарт Даунның қырық шиллингтік еркін иелеріне Стюарттардың реформа жақтастары екенін әрі қарай жеткізе білді, бұл әкесіне елеулі қаржылық шығын әкелді. Стюарт белгісіз уақытта, бірақ 1795 жылы виконт Кастлерег және келесі жылы Лондондерри графы титулына ие болғанға дейін пресвитериандықтан Ескі шіркеуге ауысты. Оның үлкен ұлы, енді виконт Кастлерег, тым жасырын түрде Англикандық дінді қабылдады және Леди Фрэнсистің інісі, лорд-лейтенант граф Камденнің басшылығымен Ирландияның бас хатшысы болып тағайындалды. Ал Лондондерридің екінші ұлы Чарльз отбасын Килкенни округінің Томастаун ауданынан Ирландияның Төменгі палатасындағы өкіл ретінде ұстады. Осы жаңа байланыстарға сүйеніп, және жалға алушыларының наразылығына алаңдаған Стюарт Хиллздермен келісімге келді: болашақта отбасылар Даундағы екі округтік орынды бөлісіп, Дублин парламентіне қарсылықсыз кандидаттарды жіберетін болды. 1796 жылдың 26 қыркүйегінде Донагиде оқ-дәрі мен жүзім ұрланғаннан кейін Лондондерри өз жалға алушыларын Стюарт тауына шақырып, олардан адалдық серті ретінде тер төккізді. Ол және оның ұлдары реформаны, соның ішінде католиктерге қосымша құқықтарды қарастыруға дайын болғандықтан, бұл Ұлыбританиямен одақтастықтың қауіпсіз аясында жүзеге асырылатын болды. 1799 жылы Дублин парламенті Одақ туралы заң жобасын қабылдамағанда, олар оны қайтадан ұсыну үшін күресті. 1801 жылы заң жобасының соңғы мақұлдануымен Лондондерри Вестминстердегі Ұлыбританияның жаңа парламентіне кірген 28 ирландтық өкілдің бірі болды. 1816 жылы Кастлереаның Сыртқы істер министрі ретіндегі мансабының өркендеуінің арқасында ол Лондондерри маркизі титулын алды. Осылайша ол "Диссидент" (пресвитериан) қарапайым азаматтан ирланд аристократиясының ең жоғары деңгейіне көтерілудің сирек кездесетін жетістігіне қол жеткізді.

1798 жылы Джеймс Портердің өлімі

1798 жылдың 10-13 маусымында Ардс пен Солтүстік Даунда үш күндік "Республика" кезінде Біріккен Ирландия көтерілісшілері қысқа мерзімге Маунт-Стьюартты басып алды. Тамыз айында жергілікті пресвитериандық пастор Джеймс Портердің әйелі жеті баласымен үйге келді. Олар леди Лондондерри мен туберкулезден көз жұмақ болған жас қарындасын оның өмірі үшін жалбарынумен қоршады. Кейін балалардың бірі Лондондерридің әйелі генерал Нюгентке хат жазғанын көргенде, ол оған постскрипт қосуын талап еткенін айтты: "Мырза Портердің ісіне араласуға маған рұқсат жоқ. Сондықтан мен осы мәселені көтермеймін және тек миссис Портерді қуанту үшін хатты жіберемін", яғни, қайғылы жағдайдағы миссис Портерді жібіткен үшін. Лондондерри оған "үлкен қорқынышпен" толтырған күлкімен хатты тапсырды. Лондондерри өзі де пастордың көтерілісшілер арасында болғаны туралы күмәнді куәліктерді қабылдаған әскери сотта болды және үкімнің орындалуын қадағалады. Портер Грейббидегі өз шіркеуінің және отбасылық үйінің көз алдында дарға асылды (Стьюарттың жалға алушылары үй иесінің қалауына қарамастан, қатысуға келгені хабарланды). Лондондерри басқа қылмыскерлерге де елден кетуге рұқсат беруге келісті. Солтүстік Даундағы көтерілісшілерге жетекшілік еткен Дэвид Бейли Уорден; Сентфилд шайқасынан кейін көтерілісшілерге қосылған Біріккен Ирландияның белсенді мүшесі Томас Ледли Берч; және Лондондерридің алдында адалдыққа ант берген, бірақ көтерілісшілердің Қоғамдық қауіпсіздік комитетінде қызмет еткен Уильям Синклер – бәріне АҚШ-қа өтуге рұқсат берілді. Портердің қылмысы, мүмкін, жергілікті жер иесі Билли Блаффты паш еткен сатирасы болды, онда Маунт-Стьюарттың иесі "Лорд Маунтмамбл" деп аталатын сөзсіз тиран ретінде анық көрінеді. Портер Билли Блаффтың жазасыз қалмауы мүмкін екенін білген, алғы сөзінде: "Мен асылу немесе түрмеге қамалу қаупіне ұшырауым мүмкін, тіпті екеуі де" деп жазған. Ол өзін "республикалық графиня" деп таныстырды. Жергілікті әңгімелерге сәйкес, миссис Портер оның лордшалығының каретасын тоқтатып, тікелей өтінішпен жеңуді үміттенеді, бірақ Лондондерри кареташыға "жол жалғастыруға" бұйырды. Алайда, жаза жеңілдетілді, төрттену туралы бұйрық алынып тасталды. 1800 және 1801 жылдары азық-түлік тапшылығы кезінде Лондондерри өз қаражаты есебінен зардап шеккен аудандарға азық-түлік әкелді.