Кіріспе

Палестиналық әскери белсенді

Закария Мұхаммед Әбділрахман Зубейди (زكريا محمد عبد الرحمن الزبيدي; басқаша жазылуы: Закария Збейди, Захария және Зубейди) (1976 жылы туған) – әл-Ақса шейіттері бригадасының бұрынғы Жениндегі жетекшісі. Ол "Интифаданың символы" деп есептеледі. 2007 жылы Израильдің кешірім шарасының аясында қаруын қоюға уәде берді, бірақ оны билік органдарына тапсырмады. Зөбейди осыған қарамастан зорлықтан бас тартты және үш айлық сынақ мерзімінен кейін Израильдің іздеу тізімінен шығарылды. Кейіннен ол Женин босқындар лагеріндегі "Азаттық театрына" қолдау көрсету арқылы "мәдени қарсылық" қызметіне өзін арнады. 2012 жылдың мамырында Палестина Ұлттық Әкімдігі оны қандай да бір айыпсыз алты айға қамауға алды. 2019 жылдың 27 ақпанында Зубейди қайтадан тұтқындалды және мамыр айында Израильдің әскери соты алдында Батыс жағалаудағы азаматтық автобустарға кемінде екі рет оқ атқандығы айыпталды. 2021 жылдың 6 қыркүйегінде ол Солтүстік Израильдегі Гилбоа түрмесінен бес басқа палестиналық тұтқынмен бірге, олардың қазған туннелі арқылы қашып шықты. Бес күннен кейін, 2021 жылдың 11 қыркүйегінде Зубейди Израильдің Кфар Тавор ауылының жанынан ұсталды.

Ерте өмір

Зәкәрия 1976 жылы Жениндегі босқындар лагерінде Мұхаммед пен Самира Зубейди отбасында, сегіз баланың бірі ретінде дүниеге келді. Отбасы бастапқыда Кесария маңындағы бір ауылдан шыққан, олар 1947–1949 жылдардағы Палестина соғысында қуылған. 1980-жылдардың соңы мен 1990-жылдардың басында, Бірінші интифада кезінде, израильдік құқық қорғаушы Арна Мер Хамис израильдіктер мен палестиналықтар арасындағы түсіністікті арттыру мақсатында Женинде "Арнаның үйі" атты балалар театрын ашты. Оннан астам израильдік еріктілер шараларды өткізді, ал Самира бейбітшілік мүмкін деген сеніммен, репетициялар үшін үйдің жоғарғы қабатын ұсынды. Зәкәрия, сол кезде 12 жаста болған, оның ағасы Дауд және тағы төрт бала шамамен сол жастағы топтың ядросын құрады. Бір жылдан кейін ол Молотов коктейлі лақтырғаны үшін қайтадан тұтқындалып, 4,5 жылға түрмеге қамалды. Түрмеде ол иврит тілін үйреніп, саяси белсенділікке қатысып, ФАТХ ұйымына қосылды. Арнаның ұлы, израильдік актер Джулиано Мер Хамис 2002 жылы Женинге оралып, театр тобында болған жігіттерді іздеді. Зәкәрия қарулы қарсылыққа көшкен, Дауд жауынгерлік қызметі үшін 16 жылға бас бостандығынан айырылды, ал қалған төртеуі қаза тапқан. 2004 жылы Мер Хамис топ туралы "Арнаның балалары" деректі фильмін аяқтады. Зәкәрияның беті 2003 жылы дұрыс қолданылмаған бомбадан шашыраған сынықтардан сәл деформацияланған. Осы оқиғаларға дейін, оның өміріне тағы бір палестиналық шабуыл жасаған, Зәкәрия шабуылдаушының қолын жаза ретінде сындырған. Сол кезде екі израильдік журналиске берген сұхбатында Зәкәрия 2002 жылы Бейт-Шеандағы теракт үшін жеке жауапкершілікті мойнына алды, онда екі палестиналық қарулы адам алты израильдікті өлтірген. 2004 жылдың желтоқсанында израильдік дереккөздер Аббасты Зәкәриямен кездескені үшін сынады. Президенттік сайлауда Аббасты қолдауға дайын болғанына қарамастан, Зәкәрия Иерусалимнің мәртебесі және палестиналық босқындардың оралу құқығына қатысты палестиналықтардың негізгі талаптары бойынша оған сенбейтінін мәлімдеді. Зәкәрияның сөзіне қарағанда, Арафат осы армандарды орындай алатын жалғыз тұлға болған, ол "Сондықтан оны улады, сондықтан Израиль оны өлтірді" деді. 2006 жылдың 6 шілдесінде Израиль қорғаныс күштері Зәкәрияны жерлеу рәсімінде ұстауға тырысты, бірақ ол атысқаннан кейін қашып кетті.

Кешірім

2007 жылдың 15 шілдесінде Израиль премьер-министрінің кеңсесі Израильдің Зубейдиді ФАТХ-тың әл-Ақса бригадасының жауынгерлеріне ұсынған кешірімге қосатынын мәлімдеді. 2008 жылы ол Жюлиано Мер Хамис (кейін қаза тапқан) Жениндегі босқындар лагерінде "Азаттық театрының" директоры болып тағайындалды. 2009 жылдың тамызында ФАТХ-тың алтыншы конференциясы алдында Зубейди ФАТХ мүшелерін Израильмен бейбіт келіссөздер сәтсіз аяқталып, үшінші интифада басталған жағдайда қарсылық бағдарламасын қабылдауға шақырды. Ол Бетлехемдегі конференцияға 2000 ФАТХ делегатының бірі ретінде аккредиттелгенімен, Зубейдиге кездесу залына кіру уақытша тыйым салынды. Наблус пен Жениндегі әл-Ақса бригадасының мүшелері, сондай-ақ Палестина аумақтарынан тыс жерлердегілер бұл шешімге наразылық білдіріп, оны "қарсылық күшіне пышақ ұрғандай" деп сипаттады. ФАТХ басшылары ақыры 2009 жылдың 5 тамызында оған қатысуға рұқсат берді. Бригада мүшелері ПА-дан Зубейдидің Бейт-Лехемнен Женине дейін қауіпсіздігін қамтамасыз етуді сұрады. Израиль Кнессетінің оңшыл мүшелері 6 тамызда Израиль әскери сотына Зубейдиді тұтқындауға шақыру туралы өтініш берді, оның "қолдары Израиль қанымен дағы" болғандықтан, оған кешірім берілгеніне қарамастан. Конференцияда сөйлеген сөзінде Зубейди Батыс жағалаудағы ФАТХ пен Газадағы ХАМАС қажет болған жағдайда күш қолдану арқылы бірігуі керек екенін ұсынды. Ол "ескі басшылықты" Палестина халқына көмектеспегені үшін айыптап, "ФАТХ-тың 18 жылдық келіссөздерінен ешқандай үміт тумады" деп сынға алды. Зөбейди палестиналықтардың жас ұрпағы ФАТХ-ты басқаруы керек екенін айтты.

Кешірімді жою

2011 жылдың 29 желтоқсанында Израиль Зубейдиге берілген кешірімді кері қайтарды, ал Зубейди Маан ақпарат агенттігіне өзінің кешірім шарттарының ешқайсысын бұзбағанын мәлімдеді. Палестина қауіпсіздік қызметкерлері оған Израильдің қауіпсіздік күштері тұтқындамауы үшін өзін палестиналық күзетке тапсыруды кеңес берді. Зубейдиге кешірімнің күшін жою туралы хабарлаудан бір апта бұрын оның бауыры Палестина билігімен тұтқындалды.

Зубейди 2012 жылдың мамыр айынан қазан айына дейін Палестина билігінде қоршауда ұсталды, ешқандай айып тағылмады. Осы кезеңде Зубейди Бирзейт университетінде магистрлік білім алуға кірісті, оның ғылыми жетекшісі мәдениеттану профессоры Абдель Рахим Аль Шейх болды. Ол 1968 жылдан 2018 жылға дейінгі кезеңде палестиналықтардың қуғынға түсу тәжірибесіне арналған "Аждаһа мен аңшы" атты диссертация жазды, ал оған материалдарды жинауда ізраилдік журналист, оның досы Гидеон Леви көмектесті, ол "Хаарец" архивінен құжаттарды ұсынды. 2019 жылдың 27 ақпанында, диссертациясын аяқтамас бұрын, Зубейди террористік қызметтерге қатысқан деген күдікпен қайтадан тұтқындалды, ал мамыр айында Батыс жағалаудағы азаматтық автобустарға кемінде екі рет оқ атқандығы айыпталды және Израильдің әскери сотында ісі қарастырылды.