Кіріспе
Тауар тасымалданатын немесе жалдамаға жолаушыларды тасымалдайтын азаматтық қайық немесе кеме.
Сауда кемесі – жүк тасымалдайтын немесе жалдамаға жолаушыларды тасымалдайтын су кемесі. Бұл жеке демалыс үшін пайдаланылатын демалыс кемелерінен және әскери мақсаттар үшін пайдаланылатын әскери кемелерден өзгеше. Олардың мөлшері мен пішіні алуан түрлі: Гавайидегі 6 метрлік қауіпсіз кемелерден бастап, Миссисипи өзеніндегі 5 мың жолаушыға арналған казино кемелеріне, Нью-Йорк портында жүретін буксирлерге, ірі порттардағы 305 метрлік мұнай танкерлері мен контейнер тасымалдайтын кемелерге, тіпті Кариб теңізіндегі жолаушы тасымалдайтын суасты кемелеріне дейін. Көптеген сауда кемелері кеме иелерінің тіркелген орнынан өзге елдің, мысалы, Либерия мен Панаманың «ыңғайлы туы» астында жұмыс істейді, себебі бұл елдерде теңіз заңнамасы тиімдірек. Грекияның сауда флоты әлемдегі ең ірісі болып табылады. Бүгінде грек флоты әлемдік тоннаждың шамамен 16 пайызын құрайды, бұл оны қазіргі уақытта әлемдегі ең ірі халықаралық сауда флоты етеді, бірақ тарихтағы ең ірісі емес. Соғыс кезінде сауда кемелері өз елдерінің әскери-теңіз күштеріне көмекші күш ретінде пайдаланылуы мүмкін, сондай-ақ әскери қызметкерлер мен материалдарды жеткізуге тартылады.
Анықтамалар
"Коммерциялық кеме" термині АҚШ Жағалау күзет қызметімен коммерциялық саудамен айналысатын немесе ақы төлеп жолаушы тасымалдайтын кез келген кеме (яғни қайық немесе кеме) ретінде анықталады. Ағылшын тілінде "Merchant Navy" термині ешқандай қосымша түсіндірмесіз британдық Merchant Navy-ге сілтеме жасайды; Америка Құрама Штаттарының сауда флоты Америка Құрама Штаттарының Merchant Marine деп аталады.
Сауда кемелерінің санаттары
БҰҰ Сауда және даму жөніндегі конференциясы (UNCTAD) теңіз көлігін зерттеуінде кемелерді былай жіктейді: мұнай танкерлері, құрылыс (және біріктірілген) тасымалдаушылар, жалпы жүк тасымалдаушы кемелер, контейнер тасымалдаушы кемелер және "басқа кемелер", оған "сұйытылған мұнай газын тасымалдаушылар, сұйытылған табиғи газын тасымалдаушылар, пакеттік (химиялық) танкерлер, арнайы танкерлер, тоңазытқыш кемелер, шельфтік жабдықтау кемелері, буксирлер, драждар, круиздік кемелер, паромдар, басқа жүк тасымайтын кемелер" кіреді. Жалпы жүк кемелеріне "көп мақсатты және жобалық кемелер, жүк тиеу/түсіру кемелері" жатады.
Жүк кемесі
Жүк кемесі немесе жүк тасымалдаушы кеме – жүкті, тауарларды және материалдарды бір порттан екінші портқа тасымалдайтын кез келген кеме немесе су көлігі. Жыл сайын мыңдаған жүк тасымалдаушы кемелер әлемдік теңіздер мен мұхиттарда жүзеді, олар халықаралық сауданың көп бөлігін қамтамасыз етеді. Жүк кемелері әдетте осы мақсат үшін арнайы құрылған, көбінесе жүк тиеу және түсіру үшін крандармен және басқа да механизмдермен жабдықталған, және түрлі өлшемдерде болады.
Үлкен жүк тасушы
Көлемді жүк тасымалдаушы кеме – темір кені, боксит, көмір, цемент, астық және осы сияқты жүктерді тасымалдауға арналған кеме. Көлемді жүк тасымалдаушы кемелерді палубадағы үлкен қорап тәрізді люктер арқылы тануға болады, олар жүкті тиеу немесе түсіру үшін сыртқа қарай жылға немесе алдыңғы және артқы жаққа бүктелуге арналған. Көлемді жүк тасымалдаушы кемелердің өлшемдері көбінесе олар қызмет ететін порттар мен теңіз жолдарымен, сондай-ақ Панама каналының максималды енімен анықталады. Көптеген көлдер көлемді жүк тасымалдаушы кемелерді қабылдауға тым кішкентай, бірақ Солтүстік Американың Ұлы көлдері мен Сент-Лоуренс теңіз жолында бір ғасырдан астам уақыттан бері үлкен көлдік жүк тасымалдаушы кемелер жүріп келеді.
Контейнерлік кеме
Контейнерлік кеме – жүгін стандартталған контейнерлерде контейнерлеу деп аталатын әдіс арқылы тасымалдайтын жүк кемесі. Бұл кемелер коммерциялық интермодальді жүк тасымалының кең таралған құралы болып табылады.
Жағалаудағы сауда кемесі
Жағалау саудасы кемелері – мұхиттар аралық емес, жағалау бағыттарында жүктің кез келген түрін тасымалдайтын кішкентай кемелер. Костерлер – бір аралдың немесе континенттің ішіндегі елді мекендер арасында сауда жасауға қолданылатын, корпусы шалқақ кемелер. Олардың шалқақ корпустары рифтер мен су астындағы басқа да қауіпті кедергілерден өтуге мүмкіндік береді, ал теңіз саудасына арналған кемелердің корпусы әдетте жақсы теңіздік қасиеттерге ие болу үшін тереңірек болады.
Жолаушылар кемесі
Жолаушылар кемесі – негізгі қызметі жолаушыларды тасымалдау болып табылатын кеме. Бұл санатқа жүк тасымалы жолаушы тасымалынан екінші орында тұратын, бұрын көптеп кездесетін он екі жолаушы тасымалдайтын жүк кемелері кірмейді. Дегенмен, бұл типке жолаушылар мен жүк тасымалдауға арналған көптеген кеме түрлері кіреді. Шындығында, жақында ғана барлық мұхит кемелері жолаушылардың жүктерінен өзге пошта, топтық жүк, жылдам жеткізілетін жүк және басқа да жүктерді тасымалдауға қабілетті болды. Олар жүк қоймаларымен, дериктермен, корольдік тіреулермен немесе осы мақсатта жүк тасымалдауға арналған басқа да құралдармен жабдықталған. Қазіргі заманғы круиздік паромдарда жүк көліктерімен қатар жолаушылардың жеке көліктеріне де арналған орын бар. Тек соңғы уақыттағы мұхит кемелері мен дерлік барлық круиздік кемелерде ғана жүк тасымалдау мүмкіндігі алынып тасталды. Паром – жолаушыларды және кейде олардың көліктерін тасымалдайтын қайық немесе кеме. Паромдар жүк тасымалдауға (жүк көліктерімен және кейде қозғалтқышсыз жүк контейнерлерімен), тіпті теміржол вагондарына (поезд паромдарының жағдайында) қолданылады.