Жолаушылар кемелері мен круиздік кемелер туралы ақпарат

Кіріспе

Кемелердің бортына адамдарды тасымалдауға арналған су көліктері

Жолаушылар кемесі – теңізде жолаушыларды тасымалдауды негізгі қызмет етіп жүзеге асыратын сауда кемесі. Бұл санатқа жолаушы тасымалы жүк тасымалынан екінші орында тұратын, теңізде жиі кездесетін он екі жолаушы тасымалдайтын жүк кемелері кірмейді. Дегенмен, бұл типке жолаушылар мен жүктерді тасымалдауға арналған көптеген кеме түрлері кіреді. Шындығында, жақында ғана барлық мұхит кемелері жолаушылардың жүктерінен өзге пошта, жүк, экспресс-жүк және басқа да жүктерді тасымалдауға қабілетті болды, сондай-ақ олар осы мақсатта жүк қоймаларымен, дериктермен, корольдік тіреулермен немесе басқа да жүк тиейтін жабдықтармен жабдықталған. Тек соңғы мұхит кемелерінде және барлық круиздік кемелерде ғана бұл жүк көлемі алынып тасталды. Әдетте жолаушылар кемелері сауда флотының бөлігі болғанымен, жолаушылар кемелері әскер тасымалдау кемелері ретінде де қолданылады және осы мақсатта пайдаланғанда әскери кемелер ретінде ресімделеді.

Жолаушылар кемелерінің типтері туралы қысқаша мәліметтер

Круиздік кемелер: Ұзақ уақыт бойы круиздік кемелер ескі мұхит лайнерлерінен кішірек болды, бірақ 1980 жылдары Норвегиялық Кариб желілерінің директоры Кнут Клостер ең үлкен сақталған лайнерлердің бірін сатып алып, оны үлкен круиздік кемеге айналдырды және оған SS Norway деген ат берді. Оның табысы ірі круиздік кемелерге сұраныс бар екенін көрсетті. Содан бері үлкен кемелердің бірнеше буындары тапсырылды, және Cunard лайнері 56 жылдық үстеме билігінен ең үлкен жолаушылар кемесі ретінде тайды (осы позициядан көптеген басқа тайдыруларға әкелген). Паромдар: Бұл жолаушылар мен көлік құралдарын (көлік жолдары немесе теміржол) тасымалдауға арналған күнделікті немесе түнгі қысқа теңіз сапарлары үшін пайдаланылатын кемелер. Бір-екі күнге созылатын ұзақ маршруттарға арналған круиздік паромдар да бар. Олар круиздік кемелердегідей ыңғайлылықтарды (бассейндер, дискотекалар, спа және т.б.) ұсынатындықтан осылай аталады. Мұхит лайнерлері: Мұхит лайнері – жолаушылар кемесінің дәстүрлі түрі. Бұрын мұндай лайнерлер әлемнің барлық елді мекендеріне белгілі бір маршруттармен жүретін. Жолаушыларды тасымалдайтын әуе кемелері мен жүк тасымалдайтын арнайы кемелер пайда болғаннан кейін, лайнерлердің маршруттық сапарлары дерлік тоқтатылды. Бірақ олардың төмендеуімен бірге, демалыс пен ойын-сауық үшін теңізде саяхаттау көбейді, және 20-шы ғасырдың соңында мұхит лайнерлері жүздеген, тіпті мыңдаған адамдарды тасымалдайтын круиздік кемелерге жол берді, ал негізгі қозғалыс аймағы Солтүстік Атлант мұхитынан Кариб теңізіне көшті.

Круиздік кемелер мен мұхит кемелерінің салыстыруы

Кейбір кемелердің екі типтің де ерекшеліктері болғанымен, екі түрдің жобалау басымдықтары әртүрлі: мұхит кемелері жылдамдық пен дәстүрлі сән-салтанатты бағалайды, ал круиздік кемелер жылдамдыққа қарағанда жайлылықтарға (сауық бассейндері, театрлар, баль залдары, казинолар, спорттық құрылыстар және т.б.) басымдық береді. Бұл басымдықтар әртүрлі жобаларға әкеледі. Сонымен қатар, мұхит кемелері әдетте Атлант мұхитын Еуропа мен АҚШ арасында кесіп өтуге немесе Оңтүстік Америкаға немесе Азияға одан да алыс сапарға шығуға арналған, ал круиздік кемелер көбінесе жағалау бойында немесе әртүрлі аралдарда көбірек аялдамалармен қысқа маршруттарда қызмет көрсетеді. Queen Elizabeth 2 (QE2) (1969) және оның 2004 жылы пайдалануға берілген Cunard флагманы (QM2) гибридтік құрылымға ие. Трансатлантикалық мұхит лайнерлері сияқты, олар жылдам кемелер және Солтүстік Атлантиканың қиын жағдайларына төтеп беру үшін берік салынған, бірақ екі кеме де круиздік кеме ретінде жұмыс істеуге арналған, осы салада күтілетін жайлылықтармен жабдықталған. QM2 Royal Caribbean желісінің кемесімен ең үлкен жолаушылар кемесі ретінде алмастырылды; алайда, QM2 әлі де ең үлкен мұхит лайнерінің рекордын сақтап тұр. "Теңіздер бостандығы" 2009 жылдың қазан айында "Теңіздер оазисімен" алмастырылды.

Өлшемін өлшеу

Тарихи өлшеу жүйелерінің өзгеруіне байланысты кеме өлшемдерін мағыналы және дәл салыстыру қиын. Тарихи тұрғыдан алғанда, жалпы тіркелу тоннажы (GRT) кеменің белгілі бір жабық аумақтарының ішкі көлемін өлшеу үшін пайдаланылған, бұл көлем "тоннаға" эквивалент болатын. Жалпы тоннаж (GT) – салыстырмалы түрде жаңа өлшем, ол 1982 жылы GRT-ны алмастыру үшін қабылданды. Ол «кемедегі барлық жабық кеңістіктердің қалыпты көлеміне» негізделген және кеме экипажының ережелерін, қауіпсіздік талаптарын, тіркеу алымдарын және порттық төлемдерді анықтау үшін қолданылады. Бұл өлшем математикалық формула арқылы есептеледі және механикалық және жолаушылар кеңістіктерін ажыратпайды, сондықтан оны тарихи GRT өлшемдерімен тікелей салыстыру мүмкін емес. Массаны өлшейтін ығысу (displacement) көбінесе жолаушылар кемелері үшін қолданылмайды. Жоғары ығысу кеменің теңіздегі жақсы тұрақтылығын көрсетеді, бірақ жолаушылар кемелерінің өлшемдерін бағалау үшін жалпы тоннаж маңыздырақ саналады, себебі жолаушыға шаққандағы жалпы тоннаж қатынасы (Жолаушы/Кеңістік қатынасы) кеменің кеңдігін көрсетеді, бұл круиздік лайнерлер үшін маңызды, себебі олардағы мүмкіндіктер өте маңызды. Тарихи тұрғыдан алғанда, кеменің GRT және ығысу көлемі шамамен бірдей болған. Мысалы, 1912 жылы пайдалануға берілген «Титаниктің» GRT-сы 46 328 тоннаны құрады, ал ығысу көлемі 52 000 тоннадан асты. Сол сияқты, Cunard Line компаниясының 1930-жылдардың ортасындағы лайнерлері және RMS Queen Elizabeth шамамен 81 000 – 83 000 GRT болды және 80 000 тоннадан астам ығысу көлеміне ие болды. Бүгінгі таңда құрылыс, инженерия, функционалдық мақсаттар, архитектура және, ең бастысы, өлшеу жүйесінің өзгеруіне байланысты – бұл жүйе кеменің ішкі көлемінің барлық функционалдық бөлігін, оның тек бір бөлігін ғана емес, өлшейді – қазіргі жолаушылар кемелерінің GT көрсеткіштері олардың ығысу көлемінен әлдеқайда жоғары. Cunard Queens-тің қазіргі мұрагері, 148 528 GT Queen Mary 2, шамамен 76 000 тонна ығысу көлеміне ие деп есептеледі. 2009 жылы 225 000 тоннадан астам болатын алғашқы круиздік кеме – «Oasis of the Seas» аяқталғаннан кейін жолаушылар кемелерінің ығысу көлемі 100 000 тоннаға жетті, бұл олардың GT-сының жартысынан да аз. Бұл жаңа сынып жалпы тоннаждың үлкен өсуін көрсетеді, ол 1990-жылдардың соңындағы ең ірі круиздік кемелерден екі еседен астамға өсті. Бұл круиздік кемелердің салыстырмалы түрде жеңіл суперструктурасындағы жабық кеңістіктің төмен салмағын көрсетеді, олардың корпусы ауыр нығайтылған және жабдықтармен толыққан, сондай-ақ кемелердің максималды енінен тік бойымен кеңейтілуіне байланысты, берілген корпус көлемінде көбірек жолаушыларды орналастыруға мүмкіндік береді.

Because of changes in historic measurement systems, it is difficult to make meaningful and accurate comparisons of ship sizes. Historically, gross register tonnage (GRT) was a measure of the internal volume of certain enclosed areas of a ship divided into "tons" equivalent to of space. Gross tonnage (GT) is a comparatively new measure, adopted in 1982 to replace GRT. It is calculated based on "the moulded volume of all enclosed spaces of the ship", and is used to determine things such as a ship's manning regulations, safety rules, registration fees, and port dues. It is produced by a mathematical formula, and does not distinguish between mechanical and passenger spaces, and thus is not directly comparable to historic GRT measurements. Displacement, a measure of mass, is not commonly used for passenger vessels. While a high displacement can indicate better sea keeping abilities, gross tonnage is promoted as the most important measure of size for passenger vessels, as the ratio of gross tonnage per passenger – the Passenger/Space Ratio – gives a sense of the spaciousness of a ship, an important consideration in cruise liners where the onboard amenities are of high importance. Historically, a ship's GRT and displacement were somewhat similar in number. For example, Titanic, put in service in 1912, had a GRT of 46,328 and a displacement reported at over 52,000 tons. Similarly, Cunard Line's mid 1930s and RMS Queen Elizabeth were of approximately 81,000 – 83,000 GRT and had displacements of over 80,000 tons. Today, due to changes in construction, engineering, function, architecture, and, crucially, measurement system – which measures functionally all of a ship's internal volume, not just part of it – modern passenger ships' GT values are much higher than their displacements. The Cunard Queens' current successor, the 148,528 GT Queen Mary 2, has been estimated to only displace approximately 76,000 tons. With the completion in 2009 of the first of the over 225,000 GT cruise ships, Oasis of the Seas, passenger ships' displacements rose to 100,000 tons, well less than half their GT. This new class is characteristic of an explosive growth in gross tonnage, which has more than doubled from the largest cruise ships of the late 1990s. This reflects the much lower relative weight of enclosed space in the comparatively light superstructure of a ship versus its heavily reinforced and machinery laden hull space, as cruise ships have grown slab sided vertically from their maximum beam to accommodate more passengers within a given hull size.

Қауіпсіздік ережелері

Жолаушылар кемелері Халықаралық теңіз ұйымының екі маңызды талабына бағынады: жолаушыларды кемеге мінгеннен кейін 24 сағат ішінде жинап, дайындық жаттығуларын өткізу және кеме тастау сигналы берілгеннен бастап 30 минут ішінде толықтай кемені тастауға дайын болу. 2019 жылғы Транспорттық зерттеулер кеңесінің зерттеулері жолаушылар кемелерінің, жүк кемелеріне қарағанда, жеңіл салмақтың артуынан тұрақтылығының нашарлауына көбірек бейім екенін көрсетті. Сондықтан, жеңіл салмақты бақылау бағдарламаларына жүк кемелерінен гөрі жолаушылар кемелеріне көбірек назар қажет болып көрінеді.

Құрылыс мәселесі

Сақтық генераторлары жоқ кемелердегі жолаушылар негізгі қозғалтқыштар немесе генераторлар өрт немесе басқа да төтенше жағдайлар салдарынан істен шыққан жағдайда судың, тоңазытудың және кәріз жүйелерінің болмауынан қатты қиындықтарға тап болады. Кеме экипажы электр қуатымен жұмыс істейтін механизмдерді пайдалану мүмкіндігінен де айырылады. Кемені қозғауға арналған жеткілікті қосалқы жүйенің болмауы, қызыққан теңізде кемені тоқтатып, оның жоғалуына әкелуі мүмкін. 2006 жылғы жаңартылған Жолаушылар кемелерінің қауіпсіздік стандарттары осы және басқа да мәселелерді қарастырады, сондай-ақ 2010 жылдың шілдесінен кейін тапсырыс берілген кемелердің қауіпсіз түрде портқа оралу регламенттеріне сәйкес болуын талап етеді. Алайда, 2013 жылға қарай көптеген кемелер мұндай мүмкіндіксіз қызмет етуде. 2010 жылдың 1 қазанынан бастап, Теңіздегі адам өмірінің қауіпсіздігі жөніндегі халықаралық конвенция (SOLAS) халықаралық суларда жүретін жолаушылар кемелерінің құрылымында немесе жаңартылуында жанғыш материалдардың болмауын талап етеді. 1980 жылға дейін салынған кемелердің иелері мен операторларының кейбіреулері кемелерін жаңартуға немесе пайдаланудан шығаруға міндетті болғандықтан, регламенттерге сәйкес келе алмайды деп саналады.

Сыртқы қауіпсіздік шаралары

Халықаралық мұз патрулі 1914 жылы "Титаник" кемесінің қазасына байланысты мұз тауларымен соқтығысу мәселесін шешу мақсатында құрылды.

Басқа регламенттер

Жолаушылар мен олардың теңіздегі жүктері Афина конвенциясымен қамтылған.