Аляскадағы Уэльс Принці атындағы арал: табиғаты мен тарихы

Кіріспе

Америка Құрама Штаттарындағы арал
Уэльс Принсінің құрметіне аталған басқа да аралдар

Уэльс Принсі аралы (Тлингт: Таан) – Алясканың Панхандлесіндегі Александр архипелагының аралдарының бірі. Бұл АҚШ-тың Гавай, Кодиак аралы және Пуэрто-Рикодан кейінгі төртінші ірі аралы және әлемдегі 97-ші ірі арал.

География және экология

Аралдың ұзындығы 217 км, ені 105 км, ал ауданы 6 674 км² , бұл Ирландияның шамамен оннан бір бөлігі және Делавэр штатынан сәл үлкен. Бұл аралда шамамен 6000 адам тұрады. Крейг – ең ірі елді мекен; ХХ ғасырдың басында тұз өндіру ортасы ретінде құрылған, халқы 1500 адамды құрайды. Клаук ауылында 900-ге жуық адам тұрады, ол балық аулау өнеркәсібімен бірге дамыған ұзақ тарихы бар елді мекен. Холлис 1900 жылдан 1915 жылға дейін кен өндіруде өркендеп, кейін құлдыраған қала болды. Тасталып қалғаннан кейін, 1950 жылдары ағаш кесу лагері ретінде қайта жандандырылды. Қазіргі уақытта халқы 100 адамды құрайды және паром терминалы осы жерде орналасқан. Плейстоцен мұз дәуірінде көмілген ең биік шыңдарынан басқа, барлық тау шыңдарының биіктігі 914 метрден аспайды. Аралдың ерекшелігі – фиордтар, тік беткейлі таулар және тығыз орман. Ауқымды әктас участаларында Эль Капитан ордасы сияқты карст құрылымдары бар, оның тереңдігі 598,3 фут (182 м) және бұл АҚШ-тағы ең терең тік шахта болуы мүмкін. Ауа райы ылғалды, теңіздік жағдайлармен сипатталады. Аралдың көп бөлігін Тонгасс ұлттық орманы жабады. Орманның ішінде және аралда Карта өзенінің қорығы және Оңтүстік Уэльс принцінің қорығы орналасқан. Уэльс принцінің ұшқыр бөркіті (Glaucomys sabrinus griseifrons) және Уэльс принці аралының ермині (Mustela haidarum celenda) сияқты көптеген жануарлар тек осы жерде ғана кездеседі. Арал Уэльс принці Хайдер санақ аймағының құрамында орналасқан.

Тарих

Уэльс Принсі аралы – Тлингит халқының отаны. Тлингит тіліндегі xʼaaxʼ aani сөзі "шабдалы елi" дегендi бiлдiредi. Тлингиттер аралды Таан деп атайды, яғни "теңіз арыстаны" деген мағынаны береді. Бұл арал – Тлингиттердің дәстүрлi жерi. Хайдалар бұл аймаққа 18 ғасырдың соңында көшiп келді. Хайдалардың тастап кеткен ауылдарының кейбiрi әлi күнге дейiн Тлингит атауларын сақтап тұр. 1741 жылы Алексей Чириков, Витус Берингтiң Камчаткадан шыққан екiншi саяхатында кемеге командир болып, Солтүстiк Американың солтүстiк-батыс жағалауында, Уэльс Принсі аралының батыс жағалауындағы Бейкер аралында алғашқы еуропалықтардың қонған жерiн таба алды. Ол онда ұзақ тоқтаған жоқ. Келесi еуропалықтардың келiсi 1774 жылы болды, Хуан Перес испан экспедициясын басқарды, олар 12 метрлiк қайықпен Мексиканың Ла-Пас қаласынан (сол кезде испан колониясы) келді. Олар Уэльс Принсі аралының батыс жағалауындағы Сумез аралына жеттi. 1779 жылы капитан Джеймс Кук басқарған британдық экспедиция Уэльс Принсі аралынан өттi. 1786 жылы граф де Ла Перуз француз экспедициясын басқарды. Карта шығанағы Аляскадағы алғашқы лосось тұздау орны болып табылады. 1793 жылдың 20 қыркүйегінде британдық теңiз офицерi Джордж Ванкувер Александр архипелагының оңтүстік бөлігіндегі барлық аралдарға "Уэльс Принсі архипелагы" деген ат қойды, ол бұл атауды кейiннен король Георг IV болған Уэльс принцi Джорджқа арнады. 1825 жылға қарай Ванкувер архипелагындағы ең iрi арал "Уэльс Принсі аралы" деп аталды. Қоныс аударушылар 19 ғасырдың соңында аралда алтын, мыс және басқа да металдарды өндiруге кiрiстi, себебi еуропалық американдықтар табиғи ресурстарды игеру үшiн аймаққа ендi. Алтын өндiрiсi жер астындағы кен орындарынан жүзеге асырылды: метаморфтық тау жыныстарындағы алтын кұрамындағы кварц тамырлары (мысалы, "Алтын Стандарт", "Теңiз деңгейi", "Доусон", "Алтын Жүн" және "Алтын Ағыс" кен орындары); скарндар ("Джамбо" және Кассан түбегіндегі мыс-алтын кен орындары); аймақтық мафикалық-ультрамафикалық плутондар, мысалы, Salt Chuck күміс-алтын-мыс-PGE кен орыны; және Niblack сияқты VMS кен орындары. Уран 1950 және 1970 жылдары Бокан тауынан қазылып алынды.

Prince of Wales Island is the homeland of the indigenous Tlingit people. Tlingit word xʼaaxʼ aani, which translates to "crabapple country". The Tlingit name for the island is Taan, meaning "sea lion". The island is traditional Tlingit territory. The Haida migrated into the area in the late 18th century. Abandoned Haida villages still have Tlingit names. In 1741, Aleksei Chirikov, commanding a ship on Vitus Bering's second voyage of exploration out of Kamchatka, made the first recorded European landfall on the northwest coast of North America at Baker Island off the west coast of Prince of Wales Island. He did not stop for any length of time there. The next European arrival was in 1774, when Juan Pérez led a Spanish expedition sailing in a 39 feet (12 m) boat from La Paz, Mexico (then a Spanish colony). They reached Sumez Island off of Prince of Wales' west coast. In 1779 a British expedition under Captain James Cook passed Prince of Wales Island. Comte de La Perouse led a French expedition to the area in 1786. Karta Bay is the site of the first salmon saltery in Alaska. On September 20, 1793, British navy officer George Vancouver gave the name "Prince of Wales Archipelago" to all the islands of the southern Alexander Archipelago, which he suspected to have a single major island; the name referred to George, Prince of Wales, who would later become King George IV. By 1825 the name "Prince of Wales Island" was being used for the largest of the islands in Vancouver's archipelago. Settlers began mining of gold, copper, and other metals on the island in the late 19th century, as European Americans entered the area to exploit the natural resources. Gold production came from underground lode mines exploiting: gold bearing quartz veins in metamorphic rocks (such as the Gold Standard, Sea Level, Dawson, Golden Fleece and Goldstream mines); skarns (at the Jumbo and Kassan Peninsula copper gold mines); zoned mafic ultramafic plutons, as at the Salt Chuck silver gold copper PGE mine; and VMS deposits such as Niblack. Uranium was mined at Bokan Mountain in the 1950s and 1970s.

Ағаш кесу

Тарихи тұрғыдан алғанда, орман шаруашылығы 20-шы ғасырдың көп бөлігінде Принц Уэльс аймағының экономикасының негізгі тірегі болды. 20-шы ғасырдың соңынан бері индустрияның төмендеуі нәтижесінде тек бірнеше шағын тілімдеу зауыттары ғана жұмыс істеп тұр. 1975 жылы Пойнт Бейкер қауымдастығы және басқалар АҚШ Орман шаруашылығы қызметіне аралдың солтүстік бөлігінде орман кесуді тоқтату үшін сотқа шағымданып, талап қойды. 1975 жылдың желтоқсан айында судья фон дер Хейдт Ред-Бейдің батыс жағынан Кальдер шығанағының ең шығыс нүктесіне дейінгі сызықтың батысындағы Принц Уэльс аралының солтүстігіндегі барлық толық кесуге тыйым салды. 1976 жылдың наурыз айында АҚШ Конгресі бұл сотқа жауап ретінде Ұлттық орманды басқару туралы заңды қабылдады, ол бұл тыйымды жойды. Дегенмен, аралдың солтүстік бөлігіндегі сатуға болатын ағаштардың жартысы ғана кесілді. 1975 жылдың басында Лабушере шығанағында аралдың солтүстік жағында жол салу және орман кесу жұмыстары басталды. Зейнеткерлікке шыққан буксир Ирен жалданып, су жаятын лагерь құрылып, Robertson & Sons компаниясының қызметкерлері ағаштарды кесіп, түбірлерін тазалап, жолдар мен орман кесушілер отбасылары үшін жылжымалы тіркемелер орнату үшін тас жарып, дайындау жұмыстарын бастады. Лагерьлер мамырдың басында Robertson компаниясының қызметкерлері өз отбасыларын әкелуге дайын болды. АҚШ Орман шаруашылығы қызметінің бақылауымен 1976 жылы орман кесу басталды. 2010 жылы сенаторлар Лиза Мурковски мен Марк Бегич аралдағы ескі өсімдіктердің орман массивтерін жекешелендіру мақсатында S730 заң жобасын ұсынды.

Туризм

Туризм, оның ішінде спорттық балық аулау, Уэльс принці экономикасының маңызды бір бөлігі болып табылады. Аралда туризмнің өсуіне екі фактор ықпал етті. Бірнеше жыл бұрын ағаш өңдеу компаниялары үшін салынған жолдар, аралдың түрлі аймақтарына жаяу серуендеуге және кемпингке қолайлы жағдай жасады. Екінші фактор – жаңа Аралас Аралдық Паром Қызметі.

Балық аулау

Коммерциялық балық аулау аралдағы Крейг, Клаук, Хайдабург, Порт Протекшн және Пойнт Бейкер сияқты көптеген қалалардың экономикалық негізін құрайды. Жазда тролльдер мен сейнерлер Тынық мұхитының барлық бес түрі ласосьты аулайды. Ұзын желілермен палтус және қара балық ауланады. Дунгенс крабы мен креветкалардың аулау маусымы жыл бойы ашық. Қыс айларында геодюктер, теңіз қияқбастары және теңіз ежікшелері суға батырып ауланады.

Үкімет

Уэльс Принсі аралының көбі федералдық жерлерден құралғандықтан, аралдағы екі рейнджерлік округ (Крейг және Торн Бей) көптеген тұрғындарға жұмыс береді.

Тау-кен өндірісі

Уэльс Принсі аралында көптеген жобаларда кендерді барлау жұмыстары жалғасуда. Аляска штатындағы уран өндіретін жалғыз кен – Кендрик шығанағындағы Росс Адамс кені. Қазіргі қалпына келтіру жобалары туралы жергілікті БАҚ хабарлады, сондай-ақ аймақта сирек кездесетін металдарды зерттеу жұмыстары да жалғасуда. Technology Metals есебінде Бокан тауы сирек кездесетін металдар кендерін салыстыру үшін, жекелеген маңызды сирек кездесетін металл оксидтерінің "салыстырмалы" мөлшері бойынша үшінші орында (Канаданың Strange Lake кенімен бірдей) бағаланған. 2012 жылы Пентагон таудың минералогиялық және металлургиялық зерттеуін жүргізу үшін келісімшарт жасады. Ucore компаниясына тиесілі Бокан тауындағы "Бокан – Дотсон қырқасы" сирек кездесетін металдар кен орнының дизпрозийі бар ауыр сирек кездесетін металдарға бай екені естілетін. Бұл әлемдік масштабта шағын кен орны, бірақ АҚШ-тағы ең ірісі. 2019 жылға дейін кен әлі жоспарлау кезеңінде болды. Ucore Rare Metals Inc. Бокан тауында көп жылдар бойы уран кеніне иелік еткен кен іздеушінің отбасына шамамен 1 миллион доллар төлеген. Дегенмен, осы жолдардың көп бөлігі қазіргі тазалаудан кейінгі кезеңде қажетсіз деп есептеліп, жабылуда. Бұл жол жүйесінің аз ғана бөлігі асфальтталған, қазіргі уақытта Whale Pass бұрылысынан аспайды. Шағын жолдардың бір миліне бүгінгі күнгі бағамен 150 000 – 500 000 доллар тұрады. Point Baker және Port Protection 1974 жылы жол жүйесіне қосылмауды жөн көрді. Қазіргі уақытта жаңадан бекітілген мемлекеттік "көрікті тас жол" – Уэльс Принсі аралының жол жүйесі пайда болды. Бұл тас жол Уэльс Принсі аралындағы дерлік барлық елді мекенге жетеді.

Жүк

Бірнеше компания Тынық мұхитының жағалауындағы порттардан Оңтүстік-Шығыс Алясканың порттарына, оның ішінде Принц Уэльс аралындағы, негізінен Крейг және Торн Бэй порттарына бапталған баржа тасымалдау қызметін ұсынады.

Аляска теңіз автокөлік жолы жүйесі

Тарихи тұрғыдан алғанда, Аляска теңіз тас жолы (AMHS) Холлис портын үзіліс-үзіліспен қызмет етіп келді, дейін Аралық аралдық паромдық қызмет (Inter Island Ferry Authority) тұрақты кесте бойынша қызмет көрсетуді бастады.

Аралық аралдар арасындағы паромдық қызмет

Аралық аралдар паромдық басқармасы (IFA) Уэльс Принсі аралы мен Кетчикан аралығында үш сағаттық, 36 мильдік (58 км) қашықтықты күнделікті қызмет көрсетеді. 1997 жылы Клаук, Крейг, Торн-Бей, Коффман-Коув, Принс-о-Уэльс аралындағы Петербург және Врангелл қалаларының өкілдері тұрақты кесте бойынша жүретін шаттл паром қызметін ұйымдастыру мүмкіндігін талқылады. Бюджет Аляска конгресс делегациясымен бекітілді, ал штаттық көлік департаменті 1998 жылы Алясканың муниципалдық порттар туралы заңына сәйкес жоспарды қолдады. 2002 және 2006 жылдар аралығында енгізілген екі кеме Холлис-Кетчикан бағытын кеңейтіп, Кларк шығанағына дейін қызмет көрсетуді бастады. Паром жыл сайын Холлис пен Кетчикан арасында 50 000-нан астам жолаушы мен 12 000 көлікті тасымалдайды. Бұл жүйе – көлік құралы ғана емес, сонымен қатар Оңтүстік-Шығыс Алясканың экономикалық драйвері болып табылады, жұмыс орындарын құрып, сауда мен туризмді дамытады, сондай-ақ қоғамдық әл-ауқатты арттырады. 2015 жылы IFA 3000 туристі Уэльс Принсі аралына жеткізді, олар қонақүйлерге, балық аулауға және тамақтануға 10 миллион доллардан астам ақша жұмсады, бұл аралда жүздеген жазғы жұмыс орындарын құрды. Бұл жүйе теңіз өнімдері саласына жоғары сапалы, құнды жаңа және тірі теңіз өнімдерін нарыққа жеткізуге мүмкіндік береді, соның нәтижесінде тағы да жүздеген жұмыс орындары ашылды. Ол Кетчиканның медициналық қызметтерін пайдаланатын мыңдаған арал тұрғындарына ұшу шығындарынан, ыңғайсыздықтан және ауа райына байланысты кешігулерден аулақ бола отырып, денсаулық сақтауға қол жеткізуге көмектеседі. Паром жұмысшыларды жұмыстарына жеткізеді, Кетчиканның аймақтық экономикалық орталық ретіндегі мәртебесін нығайтады. 2015 жылы Уэльс Принсі тұрғындары Кетчикан қаласында азық-түлік, тауарлар, қызметтер мен медициналық көмекке 14 миллион доллардан астам ақша жұмсады. Аралық аралдар паромдары мәдени және әлеуметтік қарым-қатынастарға да мүмкіндік береді. Студенттер, тайпа мүшелері және басқа да тұрғындар баскетбол ойындарына, тотемдарды орнату рәсімдеріне, оқу курстарына, колледж жәрмеңкелеріне, мерекелер мен қоштасу рәсімдеріне қатысу үшін осы жүйені пайдаланады. Өткен жылы 3100 студент сапар жасады. Бұл Алясканың 13 мектеп округінен келген студенттерге өздерін сынап көруге және әріптестерімен байланысқа түсуге мүмкіндік берді. Паром тұрғындарды отбасы, достар және демалыс орындарымен байланыстырады. Бұл кеме – кең ауқымды көлік желісінің маңызды бөлігі. Ол ауа райы нашар болған күндері көлік қауіпсіздігін қамтамасыз етеді және баламалы көлік құралдарын алуға мүмкіндігі жоқ адамдарға көлікпен қамтамасыз етеді. Өткен жылы жолаушылардың шамамен төрттен бір бөлігі зейнеткерлер мен кішкентай балалар болды, олар жүйе іске қосылғаннан бері (2002 жылдан бастап) ұшақпен жүруге қарағанда 17 миллион доллар үнемдеді. Оның сенімді келу және кету кестесі соншалықты дәл, адамдар оған қарай сағаттарын келтіреді дейді, бұл ұйымдарға осы күнделікті көлік байланысына негізделген бизнес-модельдерді құруға мүмкіндік берді. IFA-ның тиімді жұмысының нәтижесінде паромның операциялық шығындарының 85%-ын қамтитын тарифтік түсім түседі, бұл қоғамдық көлік саласындағы маңызды көрсеткіш. Кәсіпкерлер мен тұрғындар паром қызметін сипаттау үшін жиі қолданатын сөз – «бағасыз». Жүйенің өлшеуге келмейтін көптеген ішкі құндылықтары бар болса да, теңіз өнімдері, денсаулық сақтау, туризм, көлік және бөлшек сауда салаларындағы паромның экономикалық әсерін талдау 2015 жылы Кетчикан мен Уэльс Принсінде 52,2 миллион долларлық әсер көрсетті.

The Inter Island Ferry Authority (IFA) provides daily service on a three hour, 36 mile (58 km) route between Prince of Wales Island and Ketchikan. The idea of starting a shuttle ferry service was discussed among communities of Klawock, Craig, Thorne Bay, Coffman Cove on the Prince of Wales Island as well as Petersburg and Wrangell in 1997, which would serve on regular timetable. Budget was fixed with the Alaska Congressional delegation as the state Department of Transportation supported the plan to be organized under the Municipal Port Authority Act of Alaska in 1998, and two vessels introduced between 2002 and 2006 have expanded routes from Hollis–Ketchikan to serve north by Clark Bay. It ferries more than 50,000 passengers and 12,000 vehicles between Hollis and Ketchikan annually. The system is more than a form of transportation it is an economic engine for southern Southeast Alaska, generating jobs, commerce, and tourism while also increasing community well being. In 2015, the IFA brought 3,000 tourists to Prince of Wales Island, where they spent more than $10 million on hotels, fishing expeditions, and dining generating hundreds of summer jobs across the island. It provides a means for the seafood industry to move millions of pounds of high quality, high value fresh and live seafood to market, creating hundreds more jobs. It provides access to health care for a thousand island residents who use Ketchikan's medical services without the cost, inconvenience, or weather related delays of flying. It shuttles workers to their jobs, reinforcing Ketchikan's status as the regional economic hub; Prince of Wales residents spent more than $14 million there in 2015 on groceries, goods, services, and medical care. The Inter Island Ferry allows for cultural and social commerce as well. Students, tribal members, and other residents use the system to participate in basketball games, totem pole raisings, trainings, college fairs, celebrations, and funerals. There were 3,100 student trips last year. This allowed students from 13 different Alaska school districts the opportunity to challenge themselves and interact with their peers. It connects residents to family, friends, and recreation. The ferry is a critical piece of a more extensive transportation network. It provides transportation security on days when the skies are rough, and access to transportation to those who cannot afford alternative means. Nearly a quarter of the ridership last year were senior citizens and young children, who have saved a combined $17 million over the cost of flying since the system began in 2002. Its reliable arrivals and departures so precise that people are said to set their watches by it have enabled organizations to build their business models around this daily transportation connection. The result of the IFA's efficient operations is farebox revenue that covers a full 85% of the ferry's operational costs, a significant rate in the world of public transportation. The word businesses and residents most frequently use to describe the ferry service is "invaluable". While there are many intrinsic values of the system that cannot be measured, an analysis of the ferry's economic impact in the seafood, healthcare, visitor, transportation, and retail sectors shows an impressive $52.2 million combined impact in Ketchikan and Prince of Wales in 2015.

Әуежайлар

Клаук әуежайы – Уэльс Принсі аралындағы жалғыз әуежай. Кем дегенде екі коммерциялық әуе компаниясы Кетчикан қаласынан Уэльс Принсі аралына жоспарлы рейстер ұсынады. Олармен қатар басқа әуе компаниялары да әуе такси және чартерлік рейстер ұсынады.

Белгілі бұрынғы резиденттер

Холли Мэдисон, американдық модель және Хью Хефнердің бұрынғы қатыны. Элизабет Ператрович пен Рой Ператрович, Алясканың алғашқы азаматтық құқықтарын қорғаушылары, Алясканың 1945 жылғы Дискриминацияға қарсы заңының қабылдануына үлкен үлес қосты, бұл АҚШ-тағы алғашқы азаматтық құқық заңы. Элизабет Ператрович күні Аляскада Мартин Лютер Кинг күнімен тең.