Кіріспе

Суперстиция тауларындағы жоғалған алтын кеніші

Жоғалған голландтың алтын кеніші (сондай-ақ ұқсас атаулармен белгілі) – аңыз бойынша, АҚШ-тың оңтүстік-батысында жасырылған бай алтын кеніші. Бұл жердің орны көбінесе Аризона штатының Финикс қаласының шығысында, Апачи қиылысының жанындағы Суперстиция тауларында деп есептеледі. Кенішті қалай табуға болатыны туралы көптеген әңгімелер бар, және әр жыл сайын адамдар оны іздейді. Кейбіреулері оны іздеу кезінде қаза тапты. Кеніш 19 ғасырда оны тапқан және орнын құпия ұстаған неміс иммигранты Якоб Вальц (шамамен 1810–1891) құрметіне аталған. "Голланд" – немістерді атау үшін американдықтар қолданған жиі кездесетін термин ("Голланд" сөзі неміс тіліндегі "Deutsch" сөзімен этимологиялық байланысты, ал голланд халқына қатысы жоқ). Жоғалған голландтың кеніші – Америка тарихындағы ең әйгілі жоғалған кеніштердің бірі. Аризонадағы жер-су аттарының маманы Бёрд Гренджер 1977 жылы Жоғалған голландтың оқиғасы басқа екі белгілі оқиғадан кем дегенде алты есе көп басылған немесе сілтеме жасалған деп жазды: Капитан Киддтің жоғалған қазынасы және Калифорниядағы Жоғалған Пеглег кенішінің тарихы. Адамдар Жоғалған голландтың кенішін 1892 жылдан бері іздеп келеді, ал бір бағалау бойынша, жыл сайын 9 000-ға жуық адам оны табуға тырысады. Аризонаның бұрынғы бас прокуроры Роберт К. Корбин осы кенішті іздегендердің қатарында.

Басқа жоғалған голландша шахталары

Роберт Блэр былай деп жазды: "Америка батысында кем дегенде төрт аңызға толы Жоғалған голландиялық алтын кен орындары болған, соның ішінде Джейкоб Вальцтің әйгілі Ырым-жырым кені". Жоғалған голландиялықтың бір кені Колорадода, тағы бірі Калифорнияда, ал екеуі Аризонада орналасқан дейді. Осы басқа Жоғалған голландиялық кендер туралы әңгімелер кем дегенде 1870 жылдарға дейін жетеді. Аризонадағы ең ерте Жоғалған голландиялық кені Викенбург қаласының жанында, Ырым-жырым тауларының солтүстік-батысында болған: 1870 жылдары Викенбургке жақын шөлде алтынға толы қышқылдармен бірге "голландиялықтың" денесі табылған. Блэр "осы аңыздың бөліктері, мүмкін, Джейкоб Вальцтің мифтік кенімен байланысты болған" деп болжады.

Кен орнының оқиғалары

Гренджер "әңгімелерде шындық пен қиял араласып кетеді" деп жазды. Мигель Пералта есімді адам мен оның отбасы 1860 жылдары Аризонада емес, Калифорнияның Валенсия қаласының жанында сәтті шахта іске қосып жұмыс істеді. Кен орны өте табысты болды, бір жылдың ішінде шамамен 35 000 доллар пайда тапты; Блэр мұны "осындай шағын алтын кеніші үшін осынша қысқа мерзімде ерекше жақсы табыс" деп сипаттады. 1975 жылға дейін Пералта кенішінің қираған қалдықтары сақталған. Уиллинг бұл мәміленің толығымен жалған екенін білгеннен кейін қиындықтар туды. Бар күшін салса да, Уиллинг Пералтаға берген ақшасын қайтарып ала алмады. Осы жер берілісі Джеймс Ривис Аризонада жасаған жер алаялығының бастауы болды (Ривис Уиллингтің серігі болды және Уиллингтің қайтысынан кейін де жылдар бойы жер берілісінің нақтылығын дәлелдеуге тырысты). Блэр бұл Пералта оқиғасының (Аризона тұрғындарына жақсы таныс) 1930 жылдары жоғалған голландтың кенішіне деген қызығушылық жаңадан оянғаннан кейін, қатты бұрмаланған түрінде жоғалған голландтың оқиғасына енгізілгенін айтты. Джеймс Ривис, "Аризона бароны" деп аталған ол, Пералта отбасының шежіресі және жер берілісін (сондай-ақ осы жермен байланысты барондық атағын) қолдайтын басқа да құжаттар жалған екені анықталғаннан кейін алдау жасады деп айыпталды. Бұл доктор Джордж М. Уиллинг-младшийдің жер берілісін алғашқыда сатып алуы туралы да сұрақтар тудырды (мәміле Прескотттың оңтүстік-шығысындағы қарапайым лагерьде, әдеттегідей құжаттамасыз жасалған; нотариалды куәландырылмаған мәміле орнына, тасымалдау бірнеше куәгердің қолымен жазылған майлы қағазға тіркелді). Уиллинг 1874 жылы қайтыс болды, құжаттарды мұқият тексеруге немесе кейін Реавистің ісінде болғандай, оны сотта сұраққа тартуға мүмкіндік болмады.

Доктор Торн туралы шындық

Тағы бір маңызды мәлімет, бұл оқиғаға күмән тудырады, ол Блэрдің сөзіне сәйкес, 1860 жылдары Армияда немесе Федералдық үкіметте доктор Торн есімді адам қызмет етпегендігі. Блэрдің айтуынша, бұл оқиғаның бастауы 1860 жылдары Нью-Мексикода жеке практикамен айналысқан Торн есімді дәрігерге байланысты. Торн 1854 жылы навахо тайпасы тарапынан тұтқынға алынғанын және тұтқындық кезінде бай алтын кенішін тапқанын мәлімдеді. Торн 1858 жыл шамасында өз әңгімесін үш АҚШ сарбазына айтқан. Оқиғаның көптеген нұсқаларында Джейкоб Вальц Астарлы тауларында бай алтын кенішін табады (көптеген нұсқаларында олар Пералта отбасының бір мүшесін құтқарады немесе оларға көмектеседі, ал оларға кеніштің орналасқан жері айтылып сыйлық беріледі). Вальцқа шабуыл жасаған апачтар жаралайды, бірақ ол кем дегенде доктор Уокерге кеніш туралы айтуға жетеді. Вальц сонымен қатар Джулия Томасқа өлім төсегінде мойындағандығы және алтын кенішінің жуан картасын салғандығы немесе сипаттағандығы айтылады. Джон Д. Уилберн өзінің "Голландтың жоғалған алтын кеніші" (1990) атты кітабында Аризона штатының Голдфилд қаласының жанындағы Булдог алтын кеніші Джейкоб Вальцтың "жоғалған кенішінің" орналасқан жері туралы айтқан сипаттамасына өте жақсы сәйкес келеді деп жазды. Сонымен қатар, Уилберн геологиялық зерттеулер Суперстиция тауларында алтын жоқ екенін көрсеткенін, олардың шығу тегі магмалық екенін мәлімдеді. (Дегенмен, кейбір нұсқаларында "кеніш" - бұл Пералталар сақтаған кен орны.)

Жоғалған алтын тамыр туралы әңгіме

Әңгіменің тағы бір нұсқасында екі (немесе одан да көп) АҚШ армиясының сарбазы Суперстиция тауларында немесе оның жанында дерлік таза алтын кені табыс еткені айтылады. Сарбаздар алтынның бір бөлігін көрсеткен, бірақ одан кейін көп ұзамай өлтірілген немесе із-жайсыз жоғалып кеткен. Бұл оқиға әдетте 1870 жылға дейін жетеді. Блэрдің сөзіне сүйенсек, бұл әңгіменің бастауы Нью-Мексикодағы үш АҚШ сарбазының алтын іздеу әрекеттерінде болуы мүмкін, оларға Нью-Мексикодан доктор Торнның шын оқиға ретінде баяндаған ақпараты негіз болған; жоғарыдағы мәліметтерге қараңыз.

Тарихи Якоб вальсі

Блэр тарихи Джейкоб Уолц туралы мәліметтер келтіріп, қосымша дәлелдер Уолцтың бай алтын кені немесе сақтау орнын тапқанын (немесе кемінде оның туралы әңгіме естігенін) айтатын оқиғаның негізгі элементтерін қолдайтынын ұсынды. Бірақ Блэр осы негізгі оқиғаның кейінгі айтылуларда бұрмаланғанын, «Жоғалған голландтың» көптеген нұсқаларын «қытай тілдес ойынға» теңеп, бастапқы мәліметтің көп рет қайталануынан бұрмаланғанын айтты. Шындығында, Германиядан АҚШ-қа көшіп келген Якоб Уолц болған. АҚШ-та оның туралы ең алғашқы құжат 1848 жылғы мәлімдемесі, онда Уолц өзін «шамамен 38 жаста» деп көрсеткен. Якоб Вальц 1810 жылдың қыркүйек айында Вюртембергте дүниеге келген. Блэр бұл Уолцтың кейіннен аңызға айналған «голландық» ретінде танылған Уолц болуы мүмкін екенін және ол тегінің жазылуын американдық үлгіге келтіргенін айтты. Мазар тасында туған жылы 1808 деп көрсетілген. Уолц 1860 жылдары Аризонаға көшіп келді және өмірінің көп бөлігін осы аймақта өткізді. Ол кен өндірумен және іздеумен айналысты, бірақ екеуінде де көп сәттілікке жете алмады. Жоғалған кен туралы аңызға сәйкес келетін басқа да пікірлер бар, олар ол үнемі көп мөлшерде алтынмен пайда болатын. Эсти Конатсердің «Стерлинг аңызы» атты еңбегінде 1880 жылдары Джейкоб Уолзер АҚШ монетасына 250 000 долларлық алтын сатқаны және 1891 жылы қайтыс болғанда 1500 доллары болғаны айтылады. 1870 жылы Уолц Финикстің жанында шаруашылық жүргізген. Бір теория бойынша, Уолц Генри Викенбургтің «Құлан» кенішінде жұмыс істемеген болса да (ол нашар басқарылғанымен танымал болған), ол сол кеніште жұмыс істегендер үшін «алатын» адам болған. 1891 жылы Финиксте су тасқыны болды, және Уолцтың шаруашылығы көптеген шаруашылықтардың бірі болып қирады. Содан кейін Уолц ауырып қалды (су тасқыны кезінде пневмонияға шалдыққан деген қауесет тарады). Ол 1891 жылдың 25 қазанында Джулия Томас (көбінесе «квадрон» деп сипатталады) есімді танысының күтімінен кейін қайтыс болды. Уолц қазіргі Пионерлер мен әскерилерді еске алу паркі деп аталатын жерде Финиксте жерленді. Блэр Уолцтың Томаске алтын кенінің орналасқан жерін айтқанына күмәні жоқ. 1892 жылдың 1 қыркүйегінде «Аризона Энтерпрайз» газеті Томас пен басқа бірнеше адамның жоғалған кенішті табуға жасаған әрекеттері туралы хабарлады. Бұл сәтсіз аяқталғаннан кейін Томас және оның серіктестері кенішке апаратын карталарды әрқайсысы 7 долларға сата бастады.

Адольф Руттың өлімі

Егер әуесқой зерттеуші және қазына іздеуші Адольф Руттың өлімі болмаса, Жоғалған голландиялық кені туралы әңгіме Аризона тарихында АҚШ батысындағы жүздеген "жоғалған кендер" туралы әңгімелердің бірі ретінде ғана қалған болар еді. Рут 1931 жылғы жазда кенді іздеу кезінде жоғалып кетті. Оның екі тесігі бар бас сүйегі ол жоғалғаннан кейін шамамен алты айдан соң табылған, бұл оқиға ұлттық жаңалықтарға айналып, Жоғалған голландиялық кеніне қызығушылықты күшейтті. Бұрынғы әңгімелерге ұқсас оқиғада, Руттың ұлы Эрвин К. Руттың Педро Гонсалес (немесе Гонсалес) деген адамнан Пералта кені туралы білгені айтылады. 1912 жылы Эрвин К. Рут Гонсалеске заңдық көмек көрсетіп, оны түрмеден құтқарған. Алғыс айтып, Гонсалес Эрвинге Ырымтаудағы Пералта кені туралы айтып, оған осы жердің ескі карталарын берген (Гонсалес анасының жағынан Пералта әулетінен екенін мәлімдеген). Эрвин бұл ақпаратты әкесі Адольфқа жеткізген, ол ұзақ жылдар бойы жоғалған кендерді іздеумен және әуесқойлық зерттеулермен айналысқан. Адольф Пеглег кенін іздеу кезінде Калифорнияда құлап, бірнеше сүйек сындырған. Оның аяғында металл штифттер болған және жүру үшін таяқ қолданған. 1931 жылдың маусым айында Рут жоғалған Пералта кенін табуға аттанды. Аймаққа келгеннен кейін Рут экспедициясын жабдықтау үшін Текс Барклидің ранчосында бірнеше күн болды. Баркли Рутты кенді іздеуді тоқтатуға көндіруге тырысты, өйткені Ырымтаудың жер бедері тіпті тәжірибелі саяхатшылар үшін де қауіпті, ал Аризонаның жазғы ыстығында 66 жастағы Рут үшін одан да қиын. Алайда Рут Барклидің кеңесіне құлақ бермей, екі апталық сапарға шықты. Рут жоспарланған уақытта оралмады және қысқа іздеуден кейін оның ізі табылмай қалды. 1931 жылдың желтоқсан айында "Аризона Республикасы" газеті Ырымтауда адам бас сүйегінің табылуы туралы хабарлады. Бас сүйегі Рутқа тиесілі ме екенін анықтау үшін, оны әйгілі антрополог доктор Алеш Хрдличка зерттеді, оған Руттың бірнеше суреті және тіс жазбалары берілді. Курт Джентри жазғандай, "Доктор Хрдличка бас сүйегінің Адольф Рутке тиесілі екенін анықтады. Ол [бас сүйектегі] екі тесікті қарап шыққаннан кейін, оқпен жақыннан атылған сияқты көрінеді, кірген жерде кішкентай, ал шыққан жерде үлкен тесік пайда болған" деді. 1932 жылдың қаңтар айында бас сүйегі табылған жерден шамамен 1,21 шақырым қашықтықта адам денесінің қалдықтары табылды. Қалдықтарды қарақшылар шашыратып жібергенімен, олар Рутке тиесілі екені анық болды. Оқиға орнынан Руттың көптеген жеке заттары табылды, оның ішінде патрондары жоқ пистолет және сынған сүйектерін жөндеу үшін қолданылған металл штифттер. Бірақ Пералта кенінің картасы жоғалып кеткен. Қызықтысы, Руттың чектік кітапшасы да табылды, онда ол кенді тапқанын және егжей-тегжейлі бағыттарды бергенін жазған жазба болды. Рут жазбасын "Veni, vidi, vici" деген сөздермен аяқтады. Аризона билігі Руттың өліміне қатысты қылмыстық тергеу жүргізбеді. Олар Рут шөлден немесе жүрек ауруынан қайтыс болған болуы мүмкін деп мәлімдеді (бірақ Джентри жазғандай, "бір лауазымды тұлға [Адольф Рут] өзін-өзі өлтірген болуы мүмкін деген болжам жасады"). Бұл теория бас сүйегіндегі екі тесікті ескермегенмен, Руттың бос патронды қалай алып тастап, көмгенін және содан кейін өзін-өзі атып алғаннан кейін қаруын қайта зарядтағанын түсіндіре алмады. Блэр Аризона билігінің қорытындысын көптеген адамдар, соның ішінде Руттың отбасы және "карта үшін өлтірілген деген романтикалық оқиғаға сене білгендер" қабылдамағанын айтты. Блэр "ұлттық ақпарат агенттіктері [Руттың өлімі туралы] оқиғаны күтілгеннен артық кеңінен таратты" деді, мүмкін, бұл құпия оқиғаны Ұлы депрессия кезеңіндегі қасіретті жаңалықтардан тыныс алу мүмкіндігі ретінде қарады.

Кен орнын іздеудің басқа түрлері

ХХ ғасыр бойы әртүрлі экспедициялар мен жеке тұлғалар Жоғалған голланд шахтасын іздеуді жалғастырды. Ең кәсіби және жауапкершілікпен қараған әрекеттердің бірі Оклахома қаласының жеке детективі Глен Магиллдің басшылығымен 1960 жылдардың соңы мен 70 жылдардың басында бірнеше экспедиция ұйымдастырды. Ол кем дегенде екі рет шахтаның орналасқан жерін анықтағанын мәлімдеді, бірақ кейін қателескенін немесе ол жерлерде алтын қалмағанын мойындады. Магиллдің оқиғалары Курт Джентридің "Қиыр таулар" кітабында сипатталған. "Жоғалған голланд шахтасы" бар екендігіне қарсы бір факт – Уолц "алтынды жуушы шахтер" болған; оның алтын бөлшектері кварцтан болса, Суперстиция тауларының өзі жанартаулық шығу тегіне ие. Соңғысы, Руттың алған шахтаға қатысты нұсқаулары 1895 жылғы газет есебінен алынған.

Басқа өлім-жітімдер мен жоғалулар

Рут қайтыс болғаннан бері, Суперстиция тауларында тағы бірнеше адам қаза тапты немесе жоғалып кетті. Кен орнын іздегендердің кейбіреуі, ықтимал дала апаттарынан кейін із жазып қалды. 1933 жылдың қаңтарында Глоб, Аризона қаласынан келген, тау-кен электригі J.A. "Tex" Брэдфорд "Жоғалған голланд шахтасын" іздеуге шықты; 1933 жылдың қазанында ол тоғыз айдан бері хабарсыз еді. 1945 жылы шыққан "Жұбырлы құдайдың алтыны" атты кітабында, "Жоғалған голланд шахтасы" туралы жазған Барри Сторм (Джон Гриффит Клименсонның қалам аты), "Мырза Х" деп атаған, құпия снайперден шамалы болса да қашып құтылғанын айтты. Сторм сондай-ақ Адольф Руттың осы снайпердің құрбаны болуы мүмкін деген болжам жасады. 1947 жылдың 3 шілдесінде 62 жастағы зейнеткер фотограф Джеймс А. Крейви жоғалып кетті. Ол 19 маусымда тікұшаққа отырып, "Жоғалған голланд шахтасын" іздеу үшін Суперстиция тауларына барған. Крейви 1947 жылдың 28 маусымында таудан өздігінен шығатынын айтқан. 1940 жылдардың ортасында Суперстиция тауларында бассыз алтын іздеуші Джеймс А. Крейвидің денесі табылды. Ол "Жоғалған голланд шахтасын" табуға шыққаннан кейін жоғалып кеткен. 2009 жылдың қараша айының соңында немесе желтоқсан айының басында Денвер тұрғыны Джесси Капен (35 жас) Тонто ұлттық орман паркінде жоғалып кетті. Біраз уақыттан кейін оның кемпінгі мен машинасы табылған. Ол бірнеше жыл бойы шахта табуға құмар болған және бұрын да аймаққа сапарлар жасаған. Капеннің денесі 2012 жылдың қараша айында жергілікті іздеу-құтқару ұйымының қызметкерлерімен жартас арасынан табылды. "Disappeared" бағдарламасы "Голландтың қарғысы" атты эпизодында осы жағдайды (басқа да оқиғаларды айта отырып) көрсетті. 2010 жылдың 11 шілдесінде Юта штатынан келген үш турист – Кертис Мерворт (49 жас), Ардин Чарльз (66 жас) және Малкольм Микс (41 жас) шахта іздеп Суперстиция тауларында жоғалып кетті. Мерворт 2009 жылы осы аймақта жоғалып, құтқару жұмыстары жүргізілген. 19 шілдеде Марикопа округінің шериф департаменті жоғалған адамдарды іздеуді тоқтатты. Олар жазғы ыстықтан қаза болған болуы мүмкін. 2011 жылдың қаңтарында жоғалған үш адамның денелері табылды.

Жоғалған голландықтар мемлекеттік саябағы

1977 жылы Тонто ұлттық орманымен іргелес жатқан жерлер "Жоғалған голландиялықтар" мемлекеттік паркі деп белгіленді. 1983 жылы парктің ауданы кеңейтілді. Ол Финикстен шамамен 40 шақырым шығысқа қарай, АҚШ 60 тас жолы және "Суперстиция" тас жолы арқылы сауып жүруге қолайлы. Жаяу серуендеу және кемпингке шығу танымал әрекеттер. Бұталар мен кактустардың арасынан бірнеше жолдар өтеді. Ал қысқа "Танысу жолы" – аймақтың табиғи тарихын баяндайтын бірнеше тақташалары бар анық жол.