Кіріспе

Еуропадағы ежелгі зыярат жолы

Via Francigena (ˈviːa franˈtʃiːdʒena) – Англиядағы Кентербери соборынан Франция және Швейцария арқылы Римге, содан кейін Италияның Апулиясына дейін созылатын ежелгі жол және зыярат жолы. Апулияда Киелі жерге аттанатын кемелердің порты болған. Италияда бұл жол "Via Francigena" ("Франциядан келген жол") немесе "Via Romea Francigena" ("Франциядан Римге баратын жол") деп белгілі болған. Орта ғасырларда Киелі Таққа және апостолдар Петір мен Пауылдың қабірлеріне баруды қалағандар үшін бұл маңызды жол және зыярат сапары болды.

Римге паломниліктің тарихы

Орта ғасырларда Францигена жолы солтүстіктен Римге баратын маңызды қажырлы жол болды. Бұл жол алғаш рет "Ломбард жолы" деп тіркелген, ал 725 жылы Бавариядағы Эйхштатт епископы Виллибальдтың саяхаттары туралы жазылған Itinerarium sancti Willibaldi еңбегінде Iter Francorum ("Франк жолы") деп аталды. Италия мен Бургундияда бұл Францигена Франсиска жолы, ал Франк мемлекетінде (Англия 607 жылы дінге келгеннен кейін) – Чемь де Англои, сондай-ақ Римге баратын жол – Чемь Ромиу деп белгілі болды. Францигена жолының атауы алғаш рет 876 жылы Монте-Амиатадағы (Тоскана) Сан-Сальваторе аббаттығында сақталған Actum Clusio пергаментінде кездеседі. 10 ғасырдың соңында Кентербери архиепископы Сигерик паллийін алу үшін Римге және одан Францигена жолымен сапар шекті; ол өзінің бағытын және кері жолда тоқтаған жерлерін жазды, бірақ құжатта бұл жолдың сол кезде жаңа болғаны, сондай-ақ оның жаяу немесе атпен жүргені туралы ешқандай мәлімет жоқ. Римге арналған кейінгі маршруттардың қатарында исландиялық саяхатшы Николас Бергссонның Leiðarvísir og borgarskipan (1154 жылы) және Франция патшасы Филипп II Августтың (1191 жылы) маршруттары бар. 13 ғасырға жататын Матай Парижінің "Англия тарихы" еңбегінде осы жолдың екі түрлі картасы келтірілген. Уэльс патшасы Родри Маур 880 жылы, ал оның немересі Хайвел Дда 945 жылы өмірінің соңында Римге барғандығы белгілі, бірақ олар құрлықпен немесе теңіз арқылы Гибралтар бұғазы арқылы барғаны белгісіз. Сент-Тьерридің бенедиктіні Вильгельм 11 ғасырдың соңында Римге қарай бірнеше рет жолдарды пайдаланды. Оңтүстік-батыс желдің болуы теңіз арқылы кері сапарды жеңілдеткен болуы мүмкін, бірақ Жерорта теңізіне жету өте ұзаққа созылар еді. Францигена жолы римдік жолдар сияқты таспен қаланған және ресми саяхатшылар үшін аралықта жылқы алмастыратын жерлермен жабдықталған жол емес еді. Керісінше, ол ғасырлар бойы сауда мен қажырлы саяхаттың өркендеуі мен құлдырауына байланысты өзгеріп отыратын бірнеше мүмкін маршруттарды қамтыды. Жылдың мезгіліне, саяси жағдайға және жол бойында орналасқан әулиелердің қасиетті орындарының танымалдылығына байланысты саяхатшылар Альпі мен Апеннин тауларын кесіп өту үшін үш немесе төрт жолдың кез келгенін таңдауы мүмкін. Ломбардтар өз аумақтары арқылы өтетін жолдың күтілуі мен қауіпсіздігін Римнен солтүстікке қарайғы сауда жолы ретінде қаржыландырып, Флоренция сияқты жаудың бақылауындағы қалалардан сақтады. Римдік жолдардан айырмашылығы, Францигена жолы қалаларды байланыстырмады, бірақ аббаттықтарға көбірек сүйенді.

Сигериктің жол жүру кестесі

990 жылы архиепископ Сигирик Кентербериден Римге және кері сапар шекті, бірақ қайту сапарында ғана маршрутын жазды, шамамен бір күнді құрайтын 80 кезеңмен. Англиядан келген қазіргі паломниктер Сигириктің бағытын кері ретпен ұстанады, сондықтан Кентербери соборының оңтүстік кіреберісіндегі нөлдік тастан бастайды. Паломниктердің төлқұжатын Кентерберидегі Бини мұражайынан немесе собордың ақпараттық бюросынан алуға болады. Кентербери соборындағы канониктер сапарға шыққан паломниктерге бата беруге дайын. Қазіргі паломниктер Кентербериден Кентерберидегі Сент-Мартин шіркеуі арқылы шығып, Англиядағы әлі күнге дейін шіркеу ретінде қолданылып келе жатқан ең көне шіркеу болып табылатын осы бағытты ұстанады. Алға жылжығанда, паломниктер Патриксборндағы Сент-Мари шіркеуінде паломник төлқұжатындағы алғашқы мөрді алады. Сент-Мариде "Чамп" және "Тұру" мүмкіндігі бар. Англия жағалауына қарай сапар шегушілер Кенттің Уоменсволд және Вуллаж Грин ауылдары арқылы өтіп, 79 кезеңнен тұратын бірінші кезеңнің соңындағы Шепардсвеллге жетеді. Екінші кезең Доверге Уолдершир парк Estate арқылы жалғасады, содан кейін қалаға кіру үшін Довердің сыртындағы Стаддалдағы ескі римдік жолға қосылады. Содан кейін паломниктер Ла-Манштан өтіп, Шумерге (қазіргі Сомбре) жетеді. Маршрут Гин (Сигириктің Гисне), Теруан (Теранбур), Брюа (Бруэй) және Аррас (Атерац) арқылы жалғасады, содан кейін Реймс, Шалон-сюр-Марн, Бар-сюр-Об, Лангр, Шамплитт, Безансон, Понтарлье, Лозанна және Сен-Морис қалаларына барады. Сен-Мористен бастап, маршрут Ұлы Сент-Бернард тау жолынан өтіп Аостаға дейін, содан кейін Ивреаға, Верчеллиге, Павияға, Фиденцаға, Понтремолиге, Филатьерраға, Ауллаға, Луниге, Луккаға, Сан-Джиминьяноға, Поггибонсиге, Сиенаға, Сан-Квирико-д'Орсияға, Болсенаға, Витербоға, Сутриге және ақыры Римге жетеді.

Апулия порттарына қарай соңғы жол

Римнен бастап жол ұзақ бойға Аппий жолы немесе оған параллель Латин жолы арқылы Беневентоға дейін созылды. Сол қаладан Виа Трайана Кампания Апеннин таулары мен Дауния тауларына көтеріліп, онда Крепакуоре қамалы орналасқан еді. Бұл қамал Иерусалим рыцарларының қолында болды, олар таулық жолмен жүретін қажылардың қауіпсіздігін қамтамасыз ету үшін оны күзетті. Осылайша жол Трояға, Таволиере делле Пулье жотасының биік жазығына жетті (онда Виа Францигена 1024 жылдан бері куәландырылған). 2022 жылы Виа Францигенамен шамамен 50 000 қажы өткен деп есептеледі. 2011 жылы Джеймс Савард Андерсон мен Максвелл Ханна "Су көмегі" қайырымдылық қоры үшін жолдың барлық бөлігін жүгіріп өтті. Олар бұл маршрутты ешкімнің көмегінсіз 58 күнде аяқтады.

Тұрғын үй

Via Francigena бойындағы паломниктерге арналған жатақханалардың аздығына байланысты, паломниктер көбінесе қонақ үйлерде немесе пансионаттарда тұрудың орнына лагерь құрады. Алайда, Италиядағы кейбір монастырлар мен діни орындар паломниктерге арналған жатақхана ұсынады. Бұл жатақханалар "spedali" деп аталады және Франция мен Испаниядағы Сантьяго жолындағы "refugios" сияқты, арзан әрі қарапайым, жатақхана түріндегі жайғасу ұсынады. Spedali жарамды credenziale (паломник паспорты) бар паломниктерді қабылдайды, әдетте бір түнге ғана. Кейбір орындар тамақтандыру қызметін де ұсынады. Кенттегі жергілікті шіркеулер жиі паломниктерді "Champ" (шіркеуде түнеуге) шақырады, ал Via Francigena бойындағы кейбір шіркеулердің веб-сайттарында паломниктерге осы мүмкіндікті ұйымдастыруға көмектесетін байланыс ақпараты бар. Римге саяхатшылар қауымдастығы жүйелі түрде жаңартып, жариялайтын жатақханалардың тізімі онлайн режимінде қолжетімді.

2016 жылға дейін, паломниктерге арналған ескі қонақ үйлер туристік операторлармен қайта жаңартылмады, себебі олардан экономикалық пайда күтілмеді.

Жолдың жағдайы мен жолы

Осыдан бірнеше он жыл бұрын Via Francigena жолына қызығушылық ғалымдармен шектелген еді. Бірақ соңғы жылдары, Испаниядағы Сантьяго жолымен саяхаттаған көптеген адамдар Римге де жаяу баруды қалағаннан кейін жағдай өзгерді. Италияда Via Francigena жолын жақсы көретін адамдардың желісі пайда болды, олар бояу мен щеткамен жолдарды белгілей бастады. Оларға дін өкілдері мен жергілікті билік органдары да қосылып, бастапқы маршрутты қалпына келтіруге тырысты. Қазіргі маршрут, мүмкіндігінше, ежелгі жолмен жүреді, бірақ кейде тарихи жолдан ауытқып, қозғалысы аз жолдарға бұрылады. Италияда туризм саласының әлеуеті танылды, бірақ бұл кейбір кәсіпкерлерге өз бизнесінің жанынан жолды бұрып, артық пайда табуға мүмкіндік берді. Англияда Via Francigena Кентербери соборының оңтүстік галереясынан басталады, осы жерде маршруттың нөлдік нүктесі орналасқан. Маршрут Кент графтығының бір бөлігінен өтеді, Кентербериден Довердегі паромдарға дейін созылады. Францияда Via Francigena (Grande Randonnée жүйесінде 'GR145' деп белгіленген) Швейцария шекарасына дейін Hauts de France, Grand Est және Bourgogne Franche Comté аймақтарынан өтеді. Швейцарияда Via Francigena ('70' нөмірімен белгіленген) Вао және Вале кантондары арқылы өтеді. Италияда Via Francigena Аоста аймағы, Пьемонт, Ломбардия, Эмилия-Романья, Тоскана аймақтарынан өтеді, содан кейін Лацио аймағының жартысынан Римге жетеді. Саяхатшылар EuroVelo EV5 велосипед жолымен де жүре алады, ол "Via Francigena" деп аталады. Алайда, бұл EuroVelo маршруты Сигерик маршрутынан және Via Francigena қауымдастығы ұсынған маршруттан едәуір өзгеше. 1994 жылы Via Francigena мәдени маршрут ретінде танылды, ал Тоскана Ватиканның діни сапарларды қолдау ұйымы Opera Romana Pellegrinaggi (ORP)мен ынтымақтастыққа келісті. Римнен Иерусалимге кемемен жүретін Апулия порттарына дейінгі соңғы бөлігі Via Francigena nel Sud ("Оңтүстік Францигенасы" - италия тілінде) немесе Vie Francigene del Sud ("Оңтүстікке Францигена жолдары") деп аталды.