Кіріспе
Еуропадағы ежелгі зыярат жолы
Via Francigena (ˈviːa franˈtʃiːdʒena) – Англиядағы Кентербери соборынан Франция және Швейцария арқылы Римге, содан кейін Италияның Апулиясына дейін созылатын ежелгі жол және зыярат жолы. Апулияда Киелі жерге аттанатын кемелердің порты болған. Италияда бұл жол "Via Francigena" ("Франциядан келген жол") немесе "Via Romea Francigena" ("Франциядан Римге баратын жол") деп белгілі болған. Орта ғасырларда Киелі Таққа және апостолдар Петір мен Пауылдың қабірлеріне баруды қалағандар үшін бұл маңызды жол және зыярат сапары болды.
Римге паломниліктің тарихы
Орта ғасырларда Францигена жолы солтүстіктен Римге баратын маңызды қажырлы жол болды. Бұл жол алғаш рет "Ломбард жолы" деп тіркелген, ал 725 жылы Бавариядағы Эйхштатт епископы Виллибальдтың саяхаттары туралы жазылған Itinerarium sancti Willibaldi еңбегінде Iter Francorum ("Франк жолы") деп аталды. Италия мен Бургундияда бұл Францигена Франсиска жолы, ал Франк мемлекетінде (Англия 607 жылы дінге келгеннен кейін) – Чемь де Англои, сондай-ақ Римге баратын жол – Чемь Ромиу деп белгілі болды. Францигена жолының атауы алғаш рет 876 жылы Монте-Амиатадағы (Тоскана) Сан-Сальваторе аббаттығында сақталған Actum Clusio пергаментінде кездеседі. 10 ғасырдың соңында Кентербери архиепископы Сигерик паллийін алу үшін Римге және одан Францигена жолымен сапар шекті; ол өзінің бағытын және кері жолда тоқтаған жерлерін жазды, бірақ құжатта бұл жолдың сол кезде жаңа болғаны, сондай-ақ оның жаяу немесе атпен жүргені туралы ешқандай мәлімет жоқ. Римге арналған кейінгі маршруттардың қатарында исландиялық саяхатшы Николас Бергссонның Leiðarvísir og borgarskipan (1154 жылы) және Франция патшасы Филипп II Августтың (1191 жылы) маршруттары бар. 13 ғасырға жататын Матай Парижінің "Англия тарихы" еңбегінде осы жолдың екі түрлі картасы келтірілген. Уэльс патшасы Родри Маур 880 жылы, ал оның немересі Хайвел Дда 945 жылы өмірінің соңында Римге барғандығы белгілі, бірақ олар құрлықпен немесе теңіз арқылы Гибралтар бұғазы арқылы барғаны белгісіз. Сент-Тьерридің бенедиктіні Вильгельм 11 ғасырдың соңында Римге қарай бірнеше рет жолдарды пайдаланды. Оңтүстік-батыс желдің болуы теңіз арқылы кері сапарды жеңілдеткен болуы мүмкін, бірақ Жерорта теңізіне жету өте ұзаққа созылар еді. Францигена жолы римдік жолдар сияқты таспен қаланған және ресми саяхатшылар үшін аралықта жылқы алмастыратын жерлермен жабдықталған жол емес еді. Керісінше, ол ғасырлар бойы сауда мен қажырлы саяхаттың өркендеуі мен құлдырауына байланысты өзгеріп отыратын бірнеше мүмкін маршруттарды қамтыды. Жылдың мезгіліне, саяси жағдайға және жол бойында орналасқан әулиелердің қасиетті орындарының танымалдылығына байланысты саяхатшылар Альпі мен Апеннин тауларын кесіп өту үшін үш немесе төрт жолдың кез келгенін таңдауы мүмкін. Ломбардтар өз аумақтары арқылы өтетін жолдың күтілуі мен қауіпсіздігін Римнен солтүстікке қарайғы сауда жолы ретінде қаржыландырып, Флоренция сияқты жаудың бақылауындағы қалалардан сақтады. Римдік жолдардан айырмашылығы, Францигена жолы қалаларды байланыстырмады, бірақ аббаттықтарға көбірек сүйенді.
Сигериктің жол жүру кестесі
990 жылы архиепископ Сигирик Кентербериден Римге және кері сапар шекті, бірақ қайту сапарында ғана маршрутын жазды, шамамен бір күнді құрайтын 80 кезеңмен. Англиядан келген қазіргі паломниктер Сигириктің бағытын кері ретпен ұстанады, сондықтан Кентербери соборының оңтүстік кіреберісіндегі нөлдік тастан бастайды. Паломниктердің төлқұжатын Кентерберидегі Бини мұражайынан немесе собордың ақпараттық бюросынан алуға болады. Кентербери соборындағы канониктер сапарға шыққан паломниктерге бата беруге дайын. Қазіргі паломниктер Кентербериден Кентерберидегі Сент-Мартин шіркеуі арқылы шығып, Англиядағы әлі күнге дейін шіркеу ретінде қолданылып келе жатқан ең көне шіркеу болып табылатын осы бағытты ұстанады. Алға жылжығанда, паломниктер Патриксборндағы Сент-Мари шіркеуінде паломник төлқұжатындағы алғашқы мөрді алады. Сент-Мариде "Чамп" және "Тұру" мүмкіндігі бар. Англия жағалауына қарай сапар шегушілер Кенттің Уоменсволд және Вуллаж Грин ауылдары арқылы өтіп, 79 кезеңнен тұратын бірінші кезеңнің соңындағы Шепардсвеллге жетеді. Екінші кезең Доверге Уолдершир парк Estate арқылы жалғасады, содан кейін қалаға кіру үшін Довердің сыртындағы Стаддалдағы ескі римдік жолға қосылады. Содан кейін паломниктер Ла-Манштан өтіп, Шумерге (қазіргі Сомбре) жетеді. Маршрут Гин (Сигириктің Гисне), Теруан (Теранбур), Брюа (Бруэй) және Аррас (Атерац) арқылы жалғасады, содан кейін Реймс, Шалон-сюр-Марн, Бар-сюр-Об, Лангр, Шамплитт, Безансон, Понтарлье, Лозанна және Сен-Морис қалаларына барады. Сен-Мористен бастап, маршрут Ұлы Сент-Бернард тау жолынан өтіп Аостаға дейін, содан кейін Ивреаға, Верчеллиге, Павияға, Фиденцаға, Понтремолиге, Филатьерраға, Ауллаға, Луниге, Луккаға, Сан-Джиминьяноға, Поггибонсиге, Сиенаға, Сан-Квирико-д'Орсияға, Болсенаға, Витербоға, Сутриге және ақыры Римге жетеді.
Modern pilgrims from England would follow Sigeric's route in the reverse order, and so would set off from the zero milestone in the South Porch of Canterbury Cathedral. Pilgrim passports are available from The Beaney Museum in Canterbury or from the information office of the Cathedral. Canons based at Canterbury Cathedral can also be arranged to offer blessings to pilgrims setting off on the journey. Modern pilgrims would then follow the route, walking out of Canterbury via St Martin's Church, Canterbury, which is the oldest church in England still in use as a Church. Heading onwards, pilgrims pick up the first stamp in their pilgrim passport at to the village church of St. Mary's in Patrixbourne. It is possible to "Champ" and stay by arrangement at St. Mary's. Heading on towards the English coast, pilgrims would travel through the Kentish villages of Womenswold and Woolage Green before arriving in Shepherdswell which is the end of the first stage (of 79 stages). The second stage continues to Dover via the Waldershare Park Estate and then joins the old Roman Road at Studdal outside Dover, to walk into the town. Pilgrims then cross the Channel to Sumeran (now called Sombres), landing at the village of Wissant. The route continues through Guînes (Sigeric's Gisne), Thérouanne (Teranburh), Bruay (Bruaei), and Arras (Atherats), before continuing on to Reims, Châlons sur Marne, Bar sur Aube, Langres, Champlitte, Besançon, Pontarlier, Lausanne and Saint Maurice. From Saint Maurice, the route traverses the Great St. Bernard Pass to Aosta and then to Ivrea, Vercelli, Pavia, Fidenza, Pontremoli, Filattiera, Aulla, Luni, Lucca, San Gimignano, Poggibonsi, Siena, San Quirico d'Orcia, Bolsena, Viterbo, Sutri, and finally Rome. + Sigeric's journey compared to today's route No. Stages as described by Sigeric Today's stages of the Via Francigena Place names per Sigeric Current place names Start – End Distances in kmAcross the English Channel1 LXXX Sumeran Sombre (part of Wissant) Calais – Wissant 19.72 LXXIX stage missing 3 LXXVIII Gisne Guînes Wissant – Guînes 20.24 LXXVII Teranburh Thérouanne Guînes – Licques 15.7Licques – Wisques 23.9Wisques – Thérouanne 13.25 LXXVI Bruwaei Bruay la Buissière Thérouanne – Auchy au Bois 15.1Auchy au Bois – Bruay la Buissière 19.06 LXXV Atherats Arras Bruay la Buissière – Arras 33.67 LXXIV Duin Doingt Arras – Bapaume 26.2Bapaume – Péronne 25.3Peronne – Doingt 3.08 LXXIII Martinwaeth Seraucourt le Grand Doingt – Seraucourt le Grand 29.29 LXXII Mundlothuin Laon Seraucourt le Grand – Tergnier 17.0Tergnier – Laon 33.010 LXXI Corbunei Corbeny Laon – Bouconville Vauclair 18.6Bouconville Vauclair – Corbeny 4.511 LXX Rems Reims Corbeny – Hermonville 20.1Hermonville – Reims 16.312 LXIX Chateluns Châlons en Champagne Reims – Trépail 28.1Trépail – Châlons en Champagne 25.813 LXVIII Funtaine Fontaine sur Coole Châlons en Champagne – Coole 27.014 LXVII Domaniant Donnement Coole – Donnement 25.715 LXVI Breone Brienne le Château Donnement – Brienne le Château 17.816 LXV Bar Bar sur Aube Brienne le Château – Bar sur Aube 26.917 LXIV Blaecuile Blessonville Bar sur Aube – Châteauvillain (near Blessonville) 32.918 LXIII Oisma Humes Jorquenay Châteauvillain – Langres (near Humes Jorquenay) 40.919 LXII Grenant Grenant Langres – Coublanc (near Grenant) 27.020 LXI Sefui Seveux Coublanc – Dampierre sur Salon 27.7Dampierre sur Salon – Savoyeux (near Seveux) 5.521 LX Cuscei Cussey sur l'Ognon Savoyeux – Gy 20.6Gy – Cussey sur l'Ognon 16.422 LIX Bysiceon Besançon Cussey sur l'Ognon – Besançon 17.023 LVIII Nos Nods Besançon – Étalans 27.0Étalans – Chasnans (near Nods) 9.824 LVII Punterlin Pontarlier Chasnans – Ouhans 18.0Ouhans – Pontarlier 17.025 LVI Antifern Yverdon les BainsPontarlier – Orbe 40.226 LV Urba Orbe 27 LIV Losanna Lausanne Orbe – Lausanne 32.028 LIII Vivaec Vevey Lausanne – Cully 12.9Cully – Vevey 11.329 LII Burbulei Aigle Vevey – Montreux 8.4Montreux – Villeneuve 5.9Villeneuve – Aigle 12.730 LI Sce Maurici Saint Maurice Aigle – Saint Maurice 18.031 L Ursiores Orsières Saint Maurice – Martigny 17.0Martigny – Orsières 18.532 XLIX Petrecastel Bourg Saint Pierre Orsières – Bourg Saint Pierre 15.433 XLVIII Sce Remei Saint Rhémy en Bosses Bourg Saint Pierre – Great St Bernard Hospice 13.8Great St Bernard Hospice – Saint Rhémy en Bosses 6.334 XLVII Agusta Aosta Saint Rhémy en Bosses – Aosta 25.635 XLVI Publei (Pontey ?) Pont Saint Martin Aosta – Nus 15.9Nus – Saint Vincent 22.3Saint Vincent – Arnad 22.4Arnad – Pont Saint Martin 15.936 XLV Everi Ivrea Pont Saint Martin – Ivrea 25.237 XLIV Sca Agatha Santhià Ivrea – Viverone 21.4Viverone – Santhià 16.238 XLIII Vercel Vercelli Santhià – Vercelli 28.639 XLII Tremel Tromello Vercelli – Robbio 19.7Robbio – Mortara 14.2Mortara – Tromello 18.140 XLI Pamphica Pavia Tromello – Gropello Cairoli 13.5Gropello Cairoli – Pavia 18.141 XL Sce Cristine Santa Cristina e Bissone Pavia – Santa Cristina e Bissone 27.442 XXXIX Sce Andrea Corte San Andrea Santa Cristina e Bissone – Piacenza (crossing the Po) 38.243 XXXVIII Placentia Piacenza44 XXXVII Floricum Fiorenzuola d'Arda Piacenza – Fiorenzuola d'Arda 26.445 XXXVI Sce Domnine Fidenza (up till 1927 called Borgo San Donino) Fiorenzuola d'Arda – Fidenza 22.346 XXXV Metane Costamezzana (Medesano) Fidenza – Costamezzana 10.847 XXXIV Philemangenur Fornovo di Taro (or Felegara)Costamezzana – Medesano 9.7Medesano – Fornovo di Taro 9.248 XXXIII Sce Moderanne Berceto Fornovo di Taro – Cassio di Terenzo19.8Cassio di Terenzo – Berceto 10.449 XXXII Sce Benedicte Montelungo Berceto – Pontremoli 29.450 XXXI Puntremel Pontremoli51 XXX Aguilla Aulla Pontremoli – Villafranca in Lunigiana 19.1Villafranca in Lunigiana – Aulla 15.352 XXIX Sce Stephane Santo Stefano di Magra Aulla – Sarzana 16.353 XXVIII Luna Luni Sarzana – Luni 12.754 XXVII Campmaior Pieve di Camaiore Luni – Massa 14.8Massa – Pietrasanta 15.8Pietrasanta – Camaiore 8.255 XXVI Luca Lucca Camaiore – Lucca 24.256 XXV Forcri Porcari Lucca – Porcari 10.657 XXIII Aqua Nigra Ponte a Cappiano. Part of Fucecchio Porcari – Ponte a Cappiano19.758 XXIII Arne Blanca Fucecchio Ponte a Cappiano – Fucecchio 4.959 XXII Sce Dionisii San Genesio near San Miniato Fucecchio – San Miniato Alto 7.660 XXI Sce Peter Currant Coiano. Today part of Castelfiorentino San Miniato Alto – Coiano12.161 XX Sce Maria Glan Santa Maria a Chianni near Gambassi Terme Coiano – Gambassi Terme 12.262 XIX Sce Gemiane San Gimignano Gambassi Terme – San Gimignano 14.563 XVIII Sce Martin in Fosse San Martino Fosci (Molino d'Aiano. Part of Colle di Val d'Elsa) San Gimignano – Badia a Isola20.5/25.564 XVII Aelse Gracciano (Pieve d'Elsa. Part of Colle di Val d'Elsa) 65 XVI Burgenove Badia a Isola. Part of Monteriggioni 66 XV Seocine Siena Badia a Isola – Monteriggioni 3.5Monteriggioni – Siena 20.567 XIV Arbia Ponte d'Arbia. Part of Monteroni d'Arbia Siena – Monteroni d'Arbia 17.9Monteroni d'Arbia – Ponte d'Arbia 9.868 XIII Turreiner Torrenieri (Part of Montalcino) Ponte d'Arbia – Buonconvento 5.7Buonconvento – Torrenieri 13.569 XII Sce Quiric San Quirico d'Orcia Torrenieri – San Quirico d'Orcia 7.470 XI Abricula Briccole di Sotto San Quirico d'Orcia – Bagno Vignoni 5.3Bagno Vignoni – Radicofani 27.471 X Sce Petir in Pail San Pietro in Paglia (Voltole) Radicofani – Ponte a Rigo10.772 IX Aquapendente Acquapendente Ponte a Rigo – Acquapendente 13.873 VIII Sca Cristina Bolsena Acquapendente – Bolsena 20.274 VII Sce Flaviane Montefiascone Bolsena – Montefiascone 1875 VI Sce Valentine Viterbo (Bullicame) Montefiascone – Viterbo 18.776 V Furcari Vetralla (Forcassi) Viterbo – Vetralla 17.977 IlIl Suteria Sutri Vetralla – Sutri 22.178 III Bacane Baccano (Campagnano di Roma) Sutri – Campagnano di Roma 22.379 II Johannis VIIII San Giovanni in Nono (La Storta) Campagnano di Roma – La Storta 25.680 I Urbs Roma Roma La Storta – Rome 14.8
Апулия порттарына қарай соңғы жол
Римнен бастап жол ұзақ бойға Аппий жолы немесе оған параллель Латин жолы арқылы Беневентоға дейін созылды. Сол қаладан Виа Трайана Кампания Апеннин таулары мен Дауния тауларына көтеріліп, онда Крепакуоре қамалы орналасқан еді. Бұл қамал Иерусалим рыцарларының қолында болды, олар таулық жолмен жүретін қажылардың қауіпсіздігін қамтамасыз ету үшін оны күзетті. Осылайша жол Трояға, Таволиере делле Пулье жотасының биік жазығына жетті (онда Виа Францигена 1024 жылдан бері куәландырылған). 2022 жылы Виа Францигенамен шамамен 50 000 қажы өткен деп есептеледі. 2011 жылы Джеймс Савард Андерсон мен Максвелл Ханна "Су көмегі" қайырымдылық қоры үшін жолдың барлық бөлігін жүгіріп өтті. Олар бұл маршрутты ешкімнің көмегінсіз 58 күнде аяқтады.
Тұрғын үй
Via Francigena бойындағы паломниктерге арналған жатақханалардың аздығына байланысты, паломниктер көбінесе қонақ үйлерде немесе пансионаттарда тұрудың орнына лагерь құрады. Алайда, Италиядағы кейбір монастырлар мен діни орындар паломниктерге арналған жатақхана ұсынады. Бұл жатақханалар "spedali" деп аталады және Франция мен Испаниядағы Сантьяго жолындағы "refugios" сияқты, арзан әрі қарапайым, жатақхана түріндегі жайғасу ұсынады. Spedali жарамды credenziale (паломник паспорты) бар паломниктерді қабылдайды, әдетте бір түнге ғана. Кейбір орындар тамақтандыру қызметін де ұсынады. Кенттегі жергілікті шіркеулер жиі паломниктерді "Champ" (шіркеуде түнеуге) шақырады, ал Via Francigena бойындағы кейбір шіркеулердің веб-сайттарында паломниктерге осы мүмкіндікті ұйымдастыруға көмектесетін байланыс ақпараты бар. Римге саяхатшылар қауымдастығы жүйелі түрде жаңартып, жариялайтын жатақханалардың тізімі онлайн режимінде қолжетімді.
2016 жылға дейін, паломниктерге арналған ескі қонақ үйлер туристік операторлармен қайта жаңартылмады, себебі олардан экономикалық пайда күтілмеді.
Жолдың жағдайы мен жолы
Осыдан бірнеше он жыл бұрын Via Francigena жолына қызығушылық ғалымдармен шектелген еді. Бірақ соңғы жылдары, Испаниядағы Сантьяго жолымен саяхаттаған көптеген адамдар Римге де жаяу баруды қалағаннан кейін жағдай өзгерді. Италияда Via Francigena жолын жақсы көретін адамдардың желісі пайда болды, олар бояу мен щеткамен жолдарды белгілей бастады. Оларға дін өкілдері мен жергілікті билік органдары да қосылып, бастапқы маршрутты қалпына келтіруге тырысты. Қазіргі маршрут, мүмкіндігінше, ежелгі жолмен жүреді, бірақ кейде тарихи жолдан ауытқып, қозғалысы аз жолдарға бұрылады. Италияда туризм саласының әлеуеті танылды, бірақ бұл кейбір кәсіпкерлерге өз бизнесінің жанынан жолды бұрып, артық пайда табуға мүмкіндік берді. Англияда Via Francigena Кентербери соборының оңтүстік галереясынан басталады, осы жерде маршруттың нөлдік нүктесі орналасқан. Маршрут Кент графтығының бір бөлігінен өтеді, Кентербериден Довердегі паромдарға дейін созылады. Францияда Via Francigena (Grande Randonnée жүйесінде 'GR145' деп белгіленген) Швейцария шекарасына дейін Hauts de France, Grand Est және Bourgogne Franche Comté аймақтарынан өтеді. Швейцарияда Via Francigena ('70' нөмірімен белгіленген) Вао және Вале кантондары арқылы өтеді. Италияда Via Francigena Аоста аймағы, Пьемонт, Ломбардия, Эмилия-Романья, Тоскана аймақтарынан өтеді, содан кейін Лацио аймағының жартысынан Римге жетеді. Саяхатшылар EuroVelo EV5 велосипед жолымен де жүре алады, ол "Via Francigena" деп аталады. Алайда, бұл EuroVelo маршруты Сигерик маршрутынан және Via Francigena қауымдастығы ұсынған маршруттан едәуір өзгеше. 1994 жылы Via Francigena мәдени маршрут ретінде танылды, ал Тоскана Ватиканның діни сапарларды қолдау ұйымы Opera Romana Pellegrinaggi (ORP)мен ынтымақтастыққа келісті. Римнен Иерусалимге кемемен жүретін Апулия порттарына дейінгі соңғы бөлігі Via Francigena nel Sud ("Оңтүстік Францигенасы" - италия тілінде) немесе Vie Francigene del Sud ("Оңтүстікке Францигена жолдары") деп аталды.