Кіріспе
Франциядағы либерализм мен радикализмге шолу. Либерализм мен радикализм Францияның саяси тарихында маңызды рөл атқарды. Ұзақ он тоғызыншы ғасырда Франциядағы негізгі қақтығыс монархистер (негізінен легитимистер мен орлеанистер, сондай-ақ бонапартистер) мен республикашылар (радикалды социалистер, оппортунист республикашылар және кейінірек социалистер) арасында болды. Конституциялық монархияны және экономикалық либерализмді жақтаған орлеанистер республикашыл радикалдарға қарсы болды. Радикалдық партия және әсіресе "республикалық" партиялар (Демократиялық-республикалық одақ, Республикашылдар федерациясы, Тәуелсіздер мен шаруалардың ұлттық орталығы, Тәуелсіз республикашылар, Республикашылдар партиясы және Либералды демократия) либерализмді, оның экономикалық түрін де қабылдады және көбінесе 2002 жылы құрылған Халықтық қозғалыс үшін одаққа, кейіннен 2015 жылы Республикашылдар партиясына қосылды, ал аз бөлігі 2012 жылы құрылған Демократтар мен тәуелсіздер одағымен байланысты. Социалистік партияның бұрынғы мүшесі Эммануэль Макрон 2016 жылы "Алға!" (кейіннен "Ренессанс" деп аталды) қозғалысын құрып, 2017 жылдан бері Франция президенті қызметін атқарып келеді.
Liberalism and radicalism have played a role in the political history of France. The main line of conflict in France in the long nineteenth century was between monarchists (mainly Legitimists and Orléanists but also Bonapartists) and republicans (Radical Socialists, Opportunist Republicans, and later socialists). The Orléanists, who favoured constitutional monarchy and economic liberalism, were opposed to the Republican Radicals. The Radical Party and especially the "republican" parties (Democratic Republican Alliance, Republican Federation, National Centre of Independents and Peasants, Independent Republicans, Republican Party, and Liberal Democracy) have since embraced liberalism, including its economic version, and have mostly joined either the Union for a Popular Movement in 2002, later renamed The Republicans in 2015, while a minority are affiliated with the Union of Democrats and Independents, launched in 2012. Emmanuel Macron, a former member of the Socialist Party, launched En Marche! (later re named Renaissance) in 2016 and has served as President of France since 2017.
Республикалық дәстүр
1901 ж. Орталық оң либералды Демократиялық-республикалық Альянс (ARD) және Халықтық Либералды Әрекет (ALP) құрылды. 1902 ж. Прогрессивті одақ (UR) ARD-ге біріктірілді. 1903 ж. Консервативті Республикалық Федерация (FR) құрылды, оған Либералды Республикалық Одақ (ULR) және Ұлттық Республикалық Қауымдастық (ANR) қосылды. 1911 ж. ARD Демократиялық Республикалық Партия (PRD) болып қайта аталды. 1917 ж. ARD бастапқы атына оралды. 1919 ж. ALP FR-ға біріктірілді. 1920 ж. ARD Әлеуметтік, Демократиялық және Республикалық Партия (PRDS) болып қайта аталды. 1926 ж. ARD соңында Демократиялық Альянс (AD) деп аталды. 1945 ж. FR-дің мұрагері – либералды консервативті Республикалық Бостандық Партиясы (PRL) құрылды. 1948 ж. Либералды консервативті Тәуелсіздер мен Шаруалардың Ұлттық Орталығы (CNIP) құрылды. 1949 ж. Тоқырап бара жатқан AD және PRL CNIP-ке сіңірілді. 1962 ж. Валери Жискар д’Эстен басқарыған CNIP-тен бөлінген топ, партияның президент Шарль де Голльді қолдауын кері тарту шешіміне қарсылық білдіріп, үкіметте қалу үшін Тәуелсіз Республикашылдар (RI) партиясын құрды. 1974 ж. Жискар д’Эстен Франция президенті сайлауында Франция президенті болып сайланды. 1976 ж. RI Еуропалық Либералды Демократиялық және Реформалық Партияның құрылтайшы мүшесі болды. 1977 ж. RI Республикалық Партия (PR) болып қайта аталды. 1978 ж. PR Социал-демократтар Орталығымен, Радикалдық Партиямен және Социал-демократиялық Партиямен бірігіп, Француз Демократиясы үшін Одақ (UDF) құрды. 1995 ж. Француз Демократиясы үшін Халықтық Партия (PPDF) Жискардың жақтастары, оның ішінде бірнеше республикашылдар UDF құрамында құрылды. 1997 ж. Жаңа басшы Ален Мадлен басшылығымен PR Либералды Демократия (DL) болып аталды. 1998 ж. DL UDF-тен бөлінді, бірақ наразылар тобы UDF-ке адал болу үшін Тәуелсіз Республикалық және Либералды Бағытты (PRIL) құрды. 2002 ж. DL және PPDF Голлистік консервативті Республика үшін Жиналыс (RPR) партиясымен бірігіп, Халықтық Қозғалыс үшін Одақ (UMP) құрды. Жаңа партияның либералды фракцияларына Реформаторлар, «Либералды Клубтар», «Либералды Ұрпақ» және «Еркін Оң» және Радикалдық Партия (төменде қараңыз) кірді. 2007 ж. UDF Демократиялық Қозғалысқа айналды (төменде қараңыз). Наразылар UMP-мен одақты жалғастыру үшін Жаңа Орталықты (NC) және Еуропадағы Демократия үшін Азаматтық Альянсты (ACDE) құрды. 2009 ж. UDF-тің бұрынғы мүшелері Centrist Alliance (AC) құрды. 2012 ж. NC, AC, ACDE, Жаңашыл Сол және басқа да шағын оң орталық немесе орталық партиялар Демократтар мен Тәуелсіздер Одағын (UDI) құрды, оның мақсаты UMP-ге орталық балама болу, сонымен бірге онымен одақтасу. Демократиялық Еуропалық Күш NC-ден бөлінді. 2014 ж. UDI және Демократиялық Қозғалыс қысқа мерзімді Альтернатива деп аталатын одақ құрды. 2015 ж. UMP Республикашылдар (LR) партиясына айналды. 2016 ж. UDI Еуропалық Либералды және Демократиялық Альянс Партиясына қосылды. NC Орталықшылар (LC) болып өзгерді, ол UDI-нің бір бөлігі болып қала берді. 2017 ж. LR-дің орталық фракциясы Agir партиясын құрды. 2021 ж. Оңшыл саясатшылар Horizons партиясын құрды. 2021 ж. Agir және Horizons ⇒ LREM басшылығымен Ensemble Citoyens-ке қосылды.
Радикалдық дәстүр
1901: Радикалдар өзін Республикалық, Радикалдық және Радикалдық Социалистік партияға (Рад) ұйымдастырады. 1926 ж. Диссидент радикалдар "Тәуелсіз радикалдар" (RI) партиясын құрды, кейіннен "Тәуелсіз радикалдар партиясы" (PRI) болды. 1946 ж. Радикалдар PRI, Демократиялық және Социалистік Қарсылық Одағы (UDSR) және кіші партиялармен бірге Сол жақ Республикашылдардың Жиналысын (RGR) құрды. 1956 ж. Радикалдар және RGR-дің басқа компоненттері Жұмысшылар Интернационалының француз бөлімшесімен (SFIO) бірікті, бірақ кейбір диссиденттер RGR-ді толыққанды партияға айналдырды, ал Республикалық Орталықтан (CR) басқа радикал диссиденттер де оған қосылды. 1959: RGR Жаңа Республика үшін галлистік одаққа (UNR) қосылды. 1961: Пьер Мендес Франция, жетекші Радикал және бұрынғы премьер-министр Біріккен Социалистік партияға (PSU) қосылды. 1972 ж. Солшыл фракция "Солшыл радикалдар қозғалысын" (MRG) құрды. 1978: Rad орталықшыл UDF-тің серіктес мүшесі болды. 1996: MRG Радикалды Социалистік партия (PRS) болып қайта аталды. 1996: PRS Сол жақ Радикалдық партиясы (PRG) болып қайта аталды. 2002: Rad UDF-тен шығып, Халықтық қозғалыс үшін одақтың (UMP) серіктес мүшесі болды. 2011: Rad UMP-мен байланысын үзіп, Альянсқа қосылды. 2012: Rad басқа партиялармен бірге (жоғарыда қараңыз) Демократтар мен Тәуелсіздер одағының (UDI) құрылтайшы мүшесі болды. 2017: Rad және PRG Радикалдық қозғалысқа (MR) біріктірілді. 2017 ж. PRG мүшелерінің тобы "Сол жақтағы радикалдар" (LRG) ұйымын құрды. 2019: PRG-нің бұрынғы мүшелерінің тобы PRG-ді тәуелсіз партия ретінде қайта құрды.
Классикалық либералдар
2006: Классикалық либералдардың тобы "Либералды баламаны" (AL) құрды. 2008: Диссиденттер тобы "Либералды балама" партиясынан шығып, Либералдық-демократиялық партияны (ЛДП) құрды. 2012: ЛДП Демократтар мен тәуелсіздер одағына (UDI) қосылды.
Демократиялық қозғалыс
2007: Франсуа Байру Демократиялық қозғалысты (ДДМ) құрды, ол бұрын Француз демократиясы үшін одақтың басшысы болған (1998–2002 жылдары оның негізгі құрылтайшыларының бірі бөлініп кеткен, жоғарыда қараңыз), аталған партияның қалдықтары негізінде. 2014: ДДМ және Демократтар мен тәуелсіздер одағы "Альтернатива" деп аталатын қысқа мерзімді одақ құрды. 2017: ДДМ La République En Marche!пен одақ құрып, оның көшбасшысы Эммануэль Макронды президенттік сайлауда қолдады (төменде қараңыз).
"Жалпы республика" қозғалысы!
2016: Социалистік партияның бұрынғы мүшесі Эммануэль Макрон «La République En Marche!» (ЕМ!) қозғалысын құрды. 2017: Макрон Франция президенттік сайлауында Франция президенті болып сайланды.