Кіріспе

Лилиан Хеллманның пьесасы «Кішкентай түлкілер» – Лилиан Хеллманның 1939 жылғы пьесасы, 20 ғасыр драматургиясының классикасы саналады. Атауы Киелі кітаптың «Король Джеймс» нұсқасындағы «Сүлейменнің әнінен» алынған, 2-тараудың 15-аятында былай делінген: «Бізге түлкілерді, жүзімді бүлдіретін кішкентай түлкілерді шақырыңыз: себебі жүзімізде жаңа жеміс бар». Оқиға 1900 жылы Алабама штатындағы шағын қалада өтеді және отбасылық бизнесті бақылау үшін күреске арналған. Алғашқы қойылымда Таллула Банкхед Реджина Хаббард Гидденс рөлінде ойнаған.

Сюжет

Пьесаның негізгі кейіпкері – оңтүстік аймағынан шыққан Регина Хаббард Гидденс, ол байлық пен тәуелсіздік үшін күреседі. ХХ ғасырдың басындағы қоғамда әкелер ұлдарын ғана заңды мұрагерлер деп есептеген. Осы салдардың нәтижесінде, оның ашкөз ағалары Бенжамин мен Оскар отбасылық мүлікті екі дербес байлыққа айналдырған, ал ол күйеуі Хорасқа қатысты манипуляцияларға тәуел болуға мәжбүр болды. Хорас кәсіпкер емес, ол тек оның қаржылық көмекшісі ғана; ол оның амбицияларына ыңғайлы болғанымен, осы амбиция оны оның шексіз ашкөздігінің құралына айналдырды. Ол коляскада отырады. Оскардың әйелі, көп айыпталған, ішімдікке құмар Бёрдиге үйленуінің жалғыз себебі – оның отбасына тиесілі плантация мен мақта егістік жерлерін иелену болды. Оскар енді ағасы Бенжаминмен бірігіп мақта фабрикасын салуды жоспарлап отыр. Оларға қосымша 75 мың доллар қажет, сондықтан олар Регинаға жобаға инвестиция салуды сұрап келеді. Оскар бастапқыда Хорастың ақшасын алу үшін ұлы Лео мен Регинаның қызы Александраны – туысқандарды – үйлендіруді ұсынады, бірақ Хорас пен Александра бұл ұсыныстан бас тартады, тіпті Бёрди де наразы болады. Регина тікелей ақша талап еткенде Хорас бас тартады, сондықтан банк қызметкері Лео Хорастың теміржол облигацияларын банк сақтау жасушасынан ұрлауға мәжбүр болады. Бұл туралы білгеннен кейін Хорас Регинаға өсиетін қызына өзгертетінін айтады, сондай-ақ Леоға облигацияларды қарыз ретінде бергенін мәлімдейді, осылайша Регинаны келісімнен толықтай шығарып тастайды. Осы сөйлесу кезінде ол жүрек талмасына ұшырайды, бірақ Регина оған көмектесуге тырыспайды. Ол бірнеше сағаттың ішінде, ешкім оның жоспарын білмей және өсиетін өзгертпей қайтыс болады. Бұл Регинаға Леоның ұрлығы туралы хабарлап, бауырларын шантаж жасауға мүмкіндік береді, егер олар оған мақта фабрикасының 75 пайызын бермесе (Регинаның пікірінше, бұл ұрланған облигациялар үшін әділ айырбас). Регинаның зұлымдықтарының бағасы – қызы Александраның махаббаты мен құрметінен айырылуы. Регинаның іс-әрекеттері Александраға адамдардың жамандық жасағанын байқамай отырудың маңыздылығын түсінуге көмектеседі. Ол Регинаға "жерді жейтін" болуына жол бермейтінін айтады және оны тастап кетеді. Күйеуін өлтіріп, бауырларын жақындықтаудан қуған және жалғыз баласынан айырылған Регина байлығына қарамастан, жалғыздыққа толы қалды.

Өмірбаян

Пьесадағы ойдан шығарылған Хаббардтар Лилиан Хеллманның Маркс туыстарынан есімдерін алған деген қауесет бар. Хеллманның анасы – Алабама штатының Демополис қаласынан Джулия Ньюхаус. Джулия Ньюхаустың ата-анасы – Демополисте көтерме саудамен айналысқан Леонард Ньюхаус және Демополистегі белгілі банктік отбасының мүшесі Софи Маркс. Хеллманның сөзіне сенсек, Софи Маркс Ньюхаус әкесінің нашар бизнес қабілетін оның және анасының алдында әрдайым кемсітіп, қысым көрсеткен. Маркс және Хеллман отбасылары арасындағы келіспеушілік кейіннен пьесаға шабыт берді. "Кішкентай түлкілер" деген атауды Дороти Паркер ұсынған. 1946 жылы Хеллман Хаббардтар отбасының тарихын баяндайтын "Орманның тағы бір бөлігі" атты алдын-алағын жазды.

Актерлік құрам

Таллула Банкхед Реджина Хаббард Гидденс Роулз рөлінде Бродвейдегі қойылымның қалған бөлігінде де, одан кейінгі ұлттық турнесінде де Александраны сомдады. "Кішкентай түлкілер" атты спектакльдің 104 қалалық турнесі 1940 жылдың 5 ақпанында Вашингтон қаласынан басталып, 1941 жылдың 15 сәуірінде Филадельфияда аяқталды.

Марапаттар

Таллула Банкхед Variety журналының 1938–39 жылдардағы Бродвей маусымының ең үздік актрисасы деп танылды. "Кішкентай түлкілер" пьесасы 1941 жылғы 10 қазанда Филип Моррис театрында қойылды. Радиодағы бейімделуде Таллула Банкхед бас рөлде ойнады. 1949 жылы пьеса Марк Блицштейннің "Регина" атты операсына өңделді. Джордж Шефер Роберт Хартунгтың "Кішкентай түлкілер" пьесасының Hallmark Hall of Fame үшін түсірілген телеверсиясын өндіріп, режиссерлік етті, ол 1956 жылғы 16 желтоқсанда NBC арнасында көрсетілді. Актерлік құрамында Гир Гарсон (Регина), Франшо Тоун (Хорас), Сидни Блэкмер (Бен), Э. Г. Маршалл (Оскар) және Айлин Хеккарт (Бирди) болды.

Қайта өрлеулер

Майк Николс 1967 жылғы 26 қазанда Линкольн орталығының Вивиан Бомонт театрында ашылған, содан кейін Этель Бэрримор театрына көшірілген қойылымның режиссері болды. Қойылым 100 рет сахналанды. Орындаушылар құрамына Реджина рөлінде Энн Банкрофт, Хорас рөлінде Ричард А. Дайсарт, Бёрди рөлінде Маргарет Лейтон, Оскар рөлінде Э. Г. Маршалл, Бенджамин рөлінде Джордж С. Скотт және Лео рөлінде Остин Пендлтон кірді. Костюмдерді Патрисия Зиппродт жасады. "Time" журналы қойылымды қарап отырып: "Лилиан Хеллманның 1939 жылғы пьесасының Линкольн орталығындағы тамаша қайта жандануы кейіпкерлердің кірпіштерін сюжеттің амалымен қалай берік байланыстыруға болатынын көрсетеді. Энн Банкрофт, Джордж С. Скотт, Ричард Дайсарт және Маргарет Лейтон режиссер Майк Николстің шеберлікпен жетекшілік еткен, алтынмен әшекейленген өнерлері арқылы тамаша өнер көрсетті". Бұл қойылым Уильям Голдманның "The Season: A Candid Look at Broadway" кітабында баяндалған. Джеральдин Пейдж Филипп Майнордың режиссерлігімен күйеуі Рип Торнмен (Бенджамин Хаббард рөлінде) бірге ойнаған қойылымда Реджина рөлін сомдады. Ол Иллинойс штатының Лейк-Форест қаласындағы Барат колледжінің Академия фестиваль театрында сахналанды және Чикаго трибьюнының Уильям Леонардынан жақсы пікір алды: "Джеральдин Пейдж Лейк-Форест қаласында өзінің даңқты мансабының ең керемет рөлін ойнап жатыр және оны тамаша актерлік құрам қоршап тұр, сондықтан Академия фестиваль театрының "Кішкентай түлкілер" қойылымы күшті, жанды, ұмытылмас шоуға айналады. Бұл театрдағы сирек кездесетін, жанды ауыртып, абыройландыратын кеш. Біз жауыздықпен, аяусыздықпен ойлап тапқан Регина Гидденс рөлінде басқа жұлдыздарды көрдік – Талула Банкхед бірнеше жыл бұрын өзінің ең үлкен жеңісімен, Айлин Герли бес маусым бұрын Иванхоуда. Джеральдин Пейдж – мүлдем жаңа оқиға. Мен Джеральдин Пейджді сансыз рольдерде көрдім, ол 40-жылдары "Зюрих көлі" ойыншыларымен бірге Шығыс Линнде ойнағаннан бері. Мен оның осы қойылымдағыдай әсерлі және сенімді екенін ешқашан көрген емеспін". Кейін "Ким Стэнли" Джеральдин Пейджтің "Регина" рөлі туралы "бәлкім, ол көрген ең керемет рөл" деп айтқан. Остин Пендлтон үш апта бойы Форт-Лодердейлдегі Паркер ойын үйінде қойылымның режиссері болды, ол Бродвейде ашылғанға дейін алты апта бойы Вашингтондағы Кеннеди орталығына көшірілді. 1981 жылғы 7 мамырда Мартин Бек театрында 123 қойылым мен сегіз алдын ала қарау үшін ашылды. Орындаушылар құрамына Реджина рөлінде Элизабет Тейлор, Хорас рөлінде Том Олдредж, Лео рөлінде Деннис Кристофер, Бёрди рөлінде Морин Степлтон және Бенджамин рөлінде Энтони Зербе кірді. Флоренс Клотц костюмдерді жасаумен айналысты. Бродвейдің ашылуы алдындағы "Time" журналында Джеральд Кларк Тейлордың қатысуын жариялаған жарнамалар "The New York Times" газетінде жарияланғаннан кейін апта ішінде 1 миллион долларға жуық билет сатылғанын хабарлады. Тейлор "Ойынның үздік актрисасы" және "Драмалық үстелдің үздік актрисасы" сыйлықтарына ұсынылды. Тони сыйлығына Пэндлтон "Ойынның үздік режиссері", Олдредж "Ойынның үздік көрнекті актері", Степлтон "Ойынның үздік көрнекті актрисасы" және ойынның өзі "Үздік қайта жаңғыру" номинацияларына ие болды. 1997 жылғы қайта жаңғыру, тағы да Вивиан Бомонтта, 3 сәуір мен 15 маусым аралығында 27 алдын ала қарау және 57 қойылым болды. Жақсы қойылымның режиссері – Джек О'Брайен. Орындаушылар құрамында Стокард Ченнинг – Реджина, Кеннет Уэлш – Хорас, Брайан Кервин – Оскар, Брайан Мюррей – Бенджамин, Франсис Конрой – Бёрди. Мюррей "Ойынның үздік көрнекті актері" сыйлығына ие болды және "Драмалық үстелдің үздік көрнекті актері" сыйлығын жеңіп алды, ал Джон Ли Битти "Ойынның үздік сахналық дизайны" номинациясына ұсынылды. 2009 жылдың 3-28 маусымында Нью-Джерсидегі Шекспир театрында қайта жаңғыртылды. Орындаушылар: Венеда Эванс, Рон Брайс, Диан Лоретт, Брайан Дайкстра, Фишер Нил, Кэтрин Мейсл, Айнар Ганн, Филипп Гудвин, Линдси Вохли, Брэдфорд Ковер, режиссері: Мэтью Арбур. Тағы бір қайта жаңғыруды Кливленд ойын үйі Бродвейдің түпнұсқалық өндірісінің 75 жылдығына орай 2014 жылдың 12 қыркүйегінде 5 қазанда Огайо штатының Кливленд қаласында Ален театрында (Playhouse Square) шығарды. Өнеркәсіптік директор Лора Кепли өндірісті басқарды. Кайл Доннели 2016 жылдың 23 қыркүйегінен 30 қазанына дейін Вашингтонның Арена сахнасында қайта жаңғыруды басқарды. Орындаушылар құрамына Марг Хельгенбергер, Эдвард Геро, Изабель Китинг және Джек Уиллис кірді. Манхэттен театры клубы 2017 жылдың 29 наурызында алдын ала қараулармен басталып, 19 сәуірде Сэмюэл Дж. Фридман театрында ресми түрде ашылған Бродвейдегі қайта жаңғыруды ұйымдастырды. Басты рөлдерде Лора Линни (Тони сыйлығына ұсынылған – Ойынның үздік актрисасы) және Синтия Никсон болды, олар Реджина Гидденс және Бёрди рөлін кезекпен сомдады, режиссерлік – Дэниел Дж. Салливан. Синтия Никсон Бёрди рөліндегі өнері үшін "Ойынның үздік актрисасы" Тони сыйлығын жеңіп алды. Өндіріс тобына Скотт Паск, Джастин Таунсенд, Джейн Гринвуд, Фотц Паттон және Том Уотсон кірді. 2017 жылдың 2 шілдесінде соңғы қойылымы өтті. Дублин қаласындағы "The Gate Theatre" 2020 жылы Бланш МакИнтайрдың режиссерлігімен қайта жаңғыруды көрсетуге жоспарлаған, бірақ COVID-19 пандемиясы салдарынан ол кейінге шегерілді.