Кіріспе

Канадалық саясаткер (1932–2024)

Роланд Рой Макмертри (31 мамыр 1932 – 18 наурыз 2024) – Канаданың Онтарио провинциясындағы заңгер, судья және саясаткер. Ол 1975 жылдан 1985 жылға дейін Онтарио заңнамалық жиналысының прогрессивті консервативтік депутаты болды, Билл Дэвистің үкіметінде Бас прокурор және Ішкі істер министрі қызметтерін атқарды.

Конституцияны патриоттық деп тану

Макмертри қызыл тори болды және ол Дэвистің үкіметтегі ең жақын кеңесшілерінің бірі болды. Бас прокурор ретінде ол Трюдо дәуіріндегі конституциялық келіссөздерде Онтарио атынан басты келіссөзші болды. Ол Канада Жоғарғы Сотының алдындағы Конституцияны елге қайтару (патриация) жөніндегі мәселеде Онтарионың өкілі ретінде қатысты. 1981 жылдың қараша айында ол Канада Конституциясын қайтаруға және Құқықтар мен бостандықтар Хартиясын құруға қол жеткізген келісімді жасауда маңызды рөл атқарды. 1981 жылдың 6 қарашасында Макмертри, Жан Кретьен және Рой Романов арасындағы түнгі "ас үй келісімі" келіссөздердегі соңғы дауды шешіп, Квебек провинциясынан басқа барлық провинциялардың үкіметтері Конституцияға ұсынылған реформаларды қабылдауына келісім берді, ол келесі жылы заң күшіне енді.

Сюзан Неллстің сотталуы

Макмертридің ең қиын тұстарының бірі – Торонтодағы Балалар ауруханасында бірнеше нәрестелерді өлтірді деген айыппен сотталған медбике Сьюзан Неллстің ісіне қатысуы болды. Алдын ала сот отырысынан кейін айыптар алынып тасталды, ал Неллз өлімдерді зерттеу үшін құрылған Гранж комиссиясымен ақталды. Макмертри оның министрлігінің оны негіссіз қудалаудағы рөлі үшін сынға ұшырады. 2007 жылғы сұхбатында, оқиғаға қайта қарап, Макмертри: «Мен отбасыммен мектептен демалысқа кетіп қайтқанда, жаңалықтарды көріп, бас прокурордың орынбасарын шақырып: «Мұнда не болып жатыр? Әлемдегі ең танымал ауруханалардың бірінде медбике қамалды ма?» дедім», – деді. Макмертри жергілікті прокурорлар айыптауға келісу алдында министрлікпен кеңеспегенін, ал істі қарағанда Неллздің барлық балаларға дербес қол жеткізімі бар екеніне күмәнданатынын айтты.

Жеке өмір

Макмертри Рия Джин Макрейге үйленген, олардың алты баласы және 12 немересі болды. Оның үлкен ұлы Джим Макмертри 2006 жылғы федералды сайлауда Британдық Колумбияда либералдық партиядан кандидат болды, консерватор Рас Хибертке екінші орынды иеленді. Макмертри пейзаж суретшісі болған, бастапқыда А. Дж. Кассон оны оқытқан, ал туындыларын қайырымдылық аукциондарына сыйлаған. «Қызыл тори» саясаттағы Макмертри 2006 жылдан 2015 жылға дейін Стивен Харпер үкіметіне наразылық білдірді, оның құрамындағы адамдардың қайырымсыздығынан және Канада саясатындағы жікке бөлінуге себеп болғаны үшін сынға алды. Макмертри 2013 жылғы Онтарио либералдық партиясының төрағалыққа сайлауында Эрик Хоскинсті, ал 2014 жылғы Онтарио провинциялық сайлауында Йорк-Симкоу сайлау округінен бақталатын «Жасыл партиядан» Питер Элгиді қолдады. Питер Элги – 1978 жылдан 1982 жылға дейін Еңбек министрі болған және 1977 жылдан 1985 жылға дейін Йорк-Шығыс сайлау округінің депутаты болған Роберт Элгидің ұлы, ол «Қызыл тори» идеологиясын ұстанған Прогрессивтік консерватор болған. Макмертри 2024 жылдың 18 наурызында 91 жасында дүние салды.

Құрметтер

2007 жылы Макмертри Онтарио орденімен марапатталды. 2009 жылы ол "Онтарионың бас судьясы қызметін атқарғаны және көптеген әлеуметтік және көпмәдени жобаларға ерікті түрде белсенді қатысқаны үшін" Канада орденінің офицері атанды. 2013 жылы Макмертри қылмыстық әділет жүйесіне елеулі үлес қосқаны үшін Г. Артур Мартин медалімен марапатталды. Ол 2008 жылдан 2014 жылға дейін Йорк университетінің 12-ші канцлері болып қызмет етті. Онтарио Бас прокурорының кеңсесі, "Макмертри-Скотт ғимараты", Макмертри мен 1985 жылдан 1990 жылға дейін Бас прокурор болған Ян Скотттың құрметіне аталған.