Кіріспе

Археологиялық парк

Пинсон үйінділері – Теннесси штатының Мэдисон округінде, Шығыс орманды аймағында орналасқан ежелгі американдықтардың кешені. Бұл кешенге 17 үйінді, топырақтан жасалған геометриялық қоршау және көптеген тұрғын жайлар кіреді. Кешен, шамамен 1500 жылдары Орта орман кезеңінде салынған болуы мүмкін. Бұл кешен – АҚШ-тағы Орта орман кезеңіне жататын үйінділердің ең ірі тобы. Саулс үйіндісі 22 метр биіктігімен АҚШ-тағы екінші ең биік сақталған үйінді болып табылады. Пинсон үйінділері қазір Теннесси штатындағы екі археологиялық парктің біріне (екіншісі – Манчестер қаласының жанындағы Ескі тас бекінісі) кіретін Пинсон үйінділері мемлекеттік археологиялық паркінің құрамында. Пинсон үйінділері – Ұлттық тарихи ескерткіш және Тарихи орындардың ұлттық тізіліміне енгізілген.

Географиялық жағдай

Пинсон дөңестері Форк-Дир өзенінің Оңтүстік саласының жағалауын бойлай жатқан сулы жерлердің үстіндегі аласартау үстінде орналасқан. Өзен және оның сулы жерлері кешеннің оңтүстік шекарасын құрайды. Пинсон дөңестері үш ерекше биотикалық аймақтың арасында жатыр: аласартаудың үстіндегі емен ормандары, сулы жерлердегі кипарис ормандары және аласартау мен сулы жерлер арасындағы беткейлердегі шырша ормандары. Жер асты негізінен үшінші кезеңнің тау жыныстарынан тұрады, олар жоғары сапалы сазды өндіруге белгілі. Дөңестер кешенін шамамен үш бөлікке бөлуге болады: Саул дөңесінің ортасында орналасқан Ішкі бөлім, Батыс (немесе Озиер) бөлімі және геометриялық қоршауды қамтитын Шығыс бөлімі. Гудзон тармағы деп аталатын ағыс Форк-Дир өзеніне перпендикуляр бағытта өтеді және Ішкі бөлімді Батыс бөлімінен бөледі. Шығыс және Батыс бөлімдері Ішкі бөлімнен шамамен 1500 метр қашықтықта орналасқан. Пинсон дөңестері кешенін Теннесси штатының Қоршаған ортаны қорғау департаменті басқарады. Батыс бөлімін Теннесси орман шаруашылығы бөлімі басқарады, оған балабақша және суару тоғаны кіреді. Пинсон дөңестері мемлекеттік археологиялық паркі Пинсон қаласынан шамамен 2,5 миль шығысқа қарай және Джексон қаласынан шамамен 10 миль оңтүстік-шығысқа қарай орналасқан.

Археологиялық ерекшеліктері

Пинсон үйінділері кешені шамамен аумақты қамтиды және кем дегенде 30 үйіндіні қамтиды, олардың 17-сі тарихқа дейінгі халықтармен толық немесе ішінара салынған деп анықталған. Үйінділердің биіктігі 72 фут биік Саул үйіндісінен бастап, көз жасымайтын төбелерге дейін жетеді. Радиокөміртектік талдауларға және осы жерде табылған Ормандар дәуірінің артефактілерінің көптігіне сүйене отырып, көптеген үйінділер шамамен 100-300 жылдары аралығында салынған деп есептеледі. Пинсон үйінділері орнындағы негізгі ерекшеліктер:

Ішкі кешен

Саулдың үйіндісі (9-шы үйінді), кешеннің ортасында орналасқан. Бұл үйінді мемлекет сатып алуға дейін жер иесі болған Джон Саулс атымен аталыпты. Саулдың үйіндісі – Америка Құрама Штаттарындағы екінші ең биік ежелгі үйінді. Үйінді төртбұрышты пішіндес, әр бұрышы төрт тарапқа қарай дәл бағытталған. Бұл үйіндінің діни мақсатта салынғаны болжамдалады. Саябаққа келгендерге арналған көру платформасы үйіндінің үстіне салынған. Өлшемдері: негізі – 112 x 91 метр, биіктігі – 22 метр. 10-шы үйінді, Саул үйіндісінен шығысқа қарай бірнеше метр жерде. 10-шы үйінді салтанатты мақсаттағы платформалы үйінді болған деп саналады. Өлшемдері: негізі – 61 x 40 метр, биіктігі – 1,3 метр.

Шығыс бөлім

Шығыс Цитадель, Саулдың үйіндісінен шамамен шығысқа қарай орналасқан геометриялық пішінді топырақ қоршау. Уильям Майер 20-ғасырдың басында осы қоршауға қазіргі атауын берген, бірақ археологтар оның негізгі қызметі қорғаныс емес, салтанатты болғанын айтады. Қабырғалар дерлік толық жарты шеңбер құрайды, диаметрі шамамен , ал қабырғалардың биіктігі орташа есеппен шамамен . Жапсырылған аумақ тегіс емес, батыс жағы шығыс жағынан шамамен төмен. Егіз үйінділер (6-үйінді), Озиер үйіндісінен бірнеше метр оңтүстікке орналасқан екі конус пішіндес үйінді. Егіз үйінділер жерлеу үшін пайдаланылған. Негізі шамамен .

Пинсон дөңестері тарихта

1818 жылы Чикасо тайпасы Батыс Теннессинің көп бөлігінен күштеп шығарылғаннан кейін, жерді зерттеуші Джоэл Пинсон қазіргі Мэдисон округіне келіп, аймақты картографиялауға кірісті. Пинсон 1820 жылы оның атымен аталатын кешенді "жана ашты". Бұл кешенге 19 ғасырдың соңында Джексон аймағының журналисі Дж. Г. Сиско жазғаннан кейін ғана назар аударылды. Сисконың мақалалары Смитсондар институтының қызығушылығын оятып, 1916 жылы институт археолог Уильям Э. Майерді осы орынды зерттеуге жіберді. Майер кешеннің тұтас жоспар бойынша салынғанын болжады және оның картасын жасады. 1947 жылы Теннесси орман шаруашылығы бөлімі Пинсон кешенінің батыс бөлігін сатып алды. 1963 жылы Дэн Морс пен Ричард Полхемустың жүргізген қазба жұмыстары овал пішіндес үй, үлкен ошақ және түрлі қоқыс жинау орындары деп санайтын заттарды ашты. Морс пен Полхемус осы дөңгелектердің көп бөлігінің Орта орман кезеңінде салынғанына келісті. Мемлекет 1965 жылы Уильямс және Сол отбасыларынан бұл тарихи емес мүлікті сатып алды және сол жылы ол Ұлттық тарихи орындар тізіміне енгізілді. Бросстердің тобы Кокран аймағында бірнеше "ерекше" артефакттарды тапты, бұл Пинсон дөңгелектері қабірлік заттарды өндіру орталығы немесе аймақтық сауда орталығы болғанын көрсетеді. 1980 жылдары Роберт Майнфорт Егіз дөңгелектерде алты қабір тауып, олардың бірінде мыс әшекейлермен безенген бас киім киген сегіз жас әйелдің сүйектерін тапты. Тағы бір қабірде төрт қарт адамның денелері болды, олардың бірі екі дөңгелек үскімен бірге жерленген. Майнфорт 31-ші дөңгелектен бір жерлеу орнын және дөңгелектердің түбінде тағамдық құрбандықтардың іздерін де тапты. 1990 жылдардың соңында тағы төрт дөңгелек ежелгі дәуірге жататыны расталды, осылайша олардың жалпы саны 17-ге жетті. Бұл Шығыс орман аймағындағы ең көне дөңгелектердің бірі. 6, 12 және 31 дөңгелектердің кем дегенде үшеуінде жерлеу немесе кремация орындары бар. Кейбір деректер Пинсон дөңгелектерінің орналасуы астрономиялық сәйкестікке байланысты болуы мүмкін екенін және кейінірек Кахокия сияқты басқа дөңгелек кешендеріндегідей, халықтың космологиясын көрсететінін ұсынады. Мысалы, Саул дөңгелегінің бұрыштары төрт тарапқа қарап тұр. Кешеннің шығыс және батыс бөліктері шамамен бірдей қашықтықта (шамамен 1500 метр) ішкі кешеннен орналасқан, бірақ бұл сәйкестік толық емес. Шығыс бөлігіндегі 29-шы дөңгелек Саул дөңгелегімен күн мен түн теңелу күнінің күн шығысы бағытында, ал 28-ші дөңгелек жазғы күн тоғысының күн шығысы бағытында Саул дөңгелегімен шамамен сәйкес келеді. Қазірге дейін қысқы күн тоғысының бағытында бірде-бір дөңгелек табылған жоқ.

Пинсон Моундс мемлекеттік археологиялық саябағы

Парк мұражайы платформа төбесінің "көшірмесінде" салынған. Оның экспонаттарында Пинсон қазбаларынан алынған артефакттармен қатар, аймақтың басқа да артефакттары бар. Мұражай Батыс Теннесси аймақтық археология кеңселері мен археологиялық кітапханаға да ие. Паркте шамамен 6 мильге жуық жаяу жолдары бар, олардың көпшілігі төбелерді және олармен байланысты нысандарды зерттейді. Солс төбесінің оңтүстігінде Форк-Дир өзенінің Оңтүстік саласы мен оның батпақты жерлерін көруге болатын ағаш жол салынған. Парк сонымен қатар қыркүйек айында өткізілетін және қалыптасқан кезеңдегі құрылысшыларды құрметтейтін Археофестивальдің де орны.