Кіріспе

Америкалық діни қызметкер және теолог (1940 жылы туған)

Тимоти Джеймс "Мэтью" Фокс (21 желтоқсан 1940 жылы туған) – американдық діни қызметкер және теолог. Бұрын Католик шіркеуіндегі Доминикан орденінің мүшесі болған ол 1993 жылы орденнен қуылғаннан кейін Епископалдық шіркеуге қосылды. Фокс 68 тілге аударылған 35 кітап жазды, олардың миллиондаған данасы сатылды және 1990 жылдардың ортасына қарай "үлкен және алуан түрлі жақтастар тобын" тартты.

Доминикандық монах

Тимоти Джеймс Фокс Висконсин штатының Мэдисон қаласында дүниеге келген. 1960 жылы католик доминикандық орденіне (пасторлар орденіне) кіргеннен кейін оған «Матфей» деген діни есім берілді. Ол Аквина философия және теология институтынан философия және теология бойынша магистр дәрежесін алды, кейіннен Париж Католик институтынан рухани теология докторы, summa cum laude, алды. Ол Мария Доминик Ченумен бірге оқыды, ол оған Жаратылыс рухани дәстүрін тағайындады. Бұл Томас Мертон, католик монах, Фоксты Париждің Католик институтына оқуға бағыттады. Докторлық дәрежесін алғаннан кейін Фокс бірнеше католик университеттерінде, соның ішінде Чикагодағы Лойола университеті мен Иллинойс штатының Лейк Форест қаласындағы Барат қасиетті жүрек колледжінде сабақ бере бастады. 1976 жылы Фокс Чикагодағы Мунделин колледжіне (қазіргі Лойола университетінің бөлігі) Мәдениет және жаратылыс руханилығы институтын (ICCS) құру үшін көшіп барды. Бұл жаратылыс руханилығы бойынша магистрлік бағдарлама, сол және оң ми орталықтарын біріктіретін бірегей педагогикасы бар және ақырында шіркеу билігімен қақтығысқа әкелді. Оның тұтастай педагогикасына Юнгиан психологы Джон Джаннини, физик/космолог Брайан Суимме, феминист теолог Розмари Радфорд Рутер және «өнерді медитация ретінде» оқытқан көптеген суретшілер кірді. 1983 жылы Фокс ICCS-ті Калифорнияның Окленд қаласына көшіріп, 12 жыл бойы профессорлық қызмет атқарған Holy Names университетінде сабақ бере бастады. 1984 жылы кардинал Джозеф Ратцингер – болашақ Папа Бенедикт XVI, сол кездегі сенім ілімдері жөніндегі Конгрегацияның басшысы – Доминикан орденінен Фокс жазбаларын зерттеуді сұрады. Үш доминикандық теолог оның еңбектерін зерттей келе, оның кітаптарында ерестік таба алмағандықтан, Ратцингер екінші рет қарауды бұйырды, бірақ ол ешқашан жүзеге аспады. 1988 жылы Ратцингер түпкі күнә туралы ілімге күмән келтіргендіктен Фоксқа бір жыл бойы оқытудан немесе дәріс беруден тыйым салды. Фокс «Кардинал Ратцингерге және бүкіл шіркеуге арналған пасторлық хат» жазып, католик шіркеуін дисфункционалды отбасы деп атады. Бір жылдық «сабаптық демалыстан» кейін Фокс жазу, оқыту және дәріс беруді қайтадан бастады. 1991 жылы оның доминикандық бастығы Фоксқа Калифорниядағы ICCS-тен кетіп, Чикагоға оралуға немесе жұмыстан босатылуға бұйрық берді. Фокс бас тартты. 1991 жылдың 31 наурызында Фокс британдық теледидарлық талқылау бағдарламасында ұзақ уақыт бойы пайда болды. Ол Пилтдаун адамын жоққа шығарған Тедди Холлмен бірге болды; зайырлы гуманист белсендісі Барбара Смокер; теолог Н.Т. Райт; драматург Хайам Маккоби (Иса апокалиптикалық яһуди және мессиялық талапкер болды деп ойлаған); автор Иан Уилсон (негізінен Туриннің Киелі шапаны туралы болжамды жазуларымен танымал); және басқалар. 1993 жылы Фокстың католик билігімен келіспеушіліктері оның Доминикан орденінен «нақпақсыздық» үшін шығарылуымен аяқталды, бұл оның шіркеумен кәсіби қарым-қатынасын және оның университеттерінде оқытуын тоқтатты. Ратцингердің қарсылық білдірген мәселелерінің арасында оның феминисттік теологиясы болды; Құдайды «Ана» деп атау; түпкі күнәдан гөрі түпкілік бата тұжырымын артық көру; гомосексуалистік мінез-құлықты айыптамау; және шіркеудің классикалық үш жолының орнына жаратылыс руханилығының төрт жолын – Via Positiva, Via Negativa, Via Creativa және Via Transformativa – оқыту. The New York Times газетінде жарияланған мақаласында Молли О’Нилл Ватиканға доминикандықтардың теологты жұмыстан шығару туралы өтініш келіп түскенін айтады.

Епископтық діни қызметкер

Шақырылғаннан кейін Фокс Англиядағы жас англикан белсенділерімен кездесті, олар "рейвтерді" өздерінің құлшынысына жаңа өмір сыйлау және жастарды шіркеуге тарту жолы ретінде пайдаланды. Ол Оклендте және АҚШ-тың басқа қалаларында "Техно Космикалық Жиналыстар" сериясын өткізуге шабыттанды, бұл іс-шаралар адамдарды ритуалмен байланысқа түсіріп, экстазды және сезімтал тойлауға, сондай-ақ қауымдастық құруға арналған. Фокс 1994 жылы Калифорния епископтық епархиясының епископы Уильям Свинг арқылы епископтық шіркеуге (Англикандық қауымдастық) дін қызметкері ретінде қабылданды. 1996 жылы Фокс Оклендте "Жаратылыс руханиаты университетін" құрды, ол Мунделин және Холи Неймс институттарының дамуы болды. Университет жаратылыс руханиаты және оған байланысты зерттеулер бойынша магистрлік бағдарламаларды ұсынды. Ол бастапқыда Калифорнияның Жаңа колледжімен байланыс арқылы аккредиттелді, ал 1999 жылы Колорадо штатының Боулдердегі Наропа институтына қосылып, Наропаның магистрлік бағдарламасын құрып, басқарды. Университет сонымен қатар, оның 1993 жылғы "Жұмыстың қайта жаратылуы: Біздің заманымызға арналған өмір сүрудің жаңа көрінісі" кітабына негізделген, "барлық жұмысшылардың рухани қызметі" туралы айтқан жеке докторлық дипломдық бағдарламасын да қосты. Фокс тоғыз жыл бойы Жаратылыс руханиаты университетіне жетекшілік етті, содан кейін 2005 жылы Джеймс Гаррисон президент болып тағайындалды. Кейіннен мекеме "Даналық университеті" деп аталды. Университетті тастағаннан бері Фокс лекция оқып, кітаптар жазып, жариялап келеді. 2005 жылы ол "Ата-бабалардың даналығын зерттеу үшін жастар мен қарттардың оқу зертханасы" (YELLAWE) деп аталатын білім беру ұйымын құрды. YELLAWE бағдарламасы Фокстың магистрлік бағдарламаларынан алынған білім мен шығармашылыққа қатысты холистикалық көзқарасқа негізделген. Оған сонымен қатар тай-чи сияқты дене медитациясы тәжірибелерінде физикалық жаттығулар да кіреді. YELLAWE Окленд пен Чикаго қалаларындағы мектептерде жұмыс істеді. Фокс жақтастары оның ілімдері шіркеудің догмасына қарағанда гендерлік бейтараптыққа, экологиялық сезімталдыққа және дәстүрлі емес сексуалдық бағыттарды қабылдауға көбірек бейім деп санайды.

Жаратылыс руханилығы

Кейбір академиялық теологтар Фоксты келесі Пьер Тейяр де Шарден деп атайды, ал басқалары оны зиялы емес, популизер деп санайды. Роберт Брау оның ілімдерін «этика, теология және мистика саласындағы эзотерикалық саяхаттар» деп сипаттайды. Кейбіреулер бұл тәсіл Фокстың жаратылыс руханилығының негізгі бөлігі екенін айтады. Фокс теологиясы белгілі рухани тұлғалардан, оның ішінде Дом Беде Гриффитс, OSB-ден мақтау алды: «Мэтью Фокстың жаратылыс руханилығы – болашақтың руханилығы, ал оның Космикалық Христианның теологиясы – болашақтың теологиясы». «Түпнұсқалық нығмет» кітабының 25 жылдық шығарылымына қатысты Клермонт теология мектебінің зейнеткер профессор Джон Кобб былай деп жазды: «Фокс «Түпнұсқалық нығмет» кітабында ұмытылған рухани құндылықтарды жаңартып қана қоймай, олардың қазіргі заман үшін маңыздылығын көрсетті. Ол руханилықты христиандық сенімнің және жалпы теологияның тереңдігіне апаратын жол ретінде пайдаланды. Кітап бірте-бірте классика мәртебесіне ие болып келеді. Уақыт өте келе ол рухани тарихқа, тіпті теология тарихына да еніп кетеді».

Технологиялық ғаламдық масса

Фокстың "Техно Космикалық Массасы" (жақында "Космикалық Масса" деп аталатын болды) – бұл діни ритуал Евхаристияны би, мультимедиалық материалдар, диджейлер, видеожокейлер және рэп музыкасымен үйлестіруге жасалған әрекет. Олар рухани дәстүрлерді және техно мен рейв-кештердің шабыттандыратын қуатын шақырып, байланыстырады. Бұл топ 1980-ші жылдардың соңы мен 1990-шы жылдардың басында Англияның Шеффилд қаласында құрылған Nine O'Clock Service тобынан өркендеді, ал Фокс оны Америка Құрама Штаттарына әкеліп, одан әрі дамытты. Солтүстік Америкада 100-ден астам Космикалық Масса тойланды және көптеген адам оларды қалай өткізуді зерттеді.

95 тезис

2005 жылы Германияда презентацияға дайындалып жатқанда және Ратцингердің Папа Бенедикт XVI болып сайлануынан кейін Фокс 95 тезис жазды, сосын оларды неміс тіліне аударды. Пентикост мерекесінің жексенбісінде Мартин Лютер 16 ғасырда алғаш рет 95 тезисін қаққан Виттенберг шіркеуінің есігіне осы тезистерді ілуге дайындық жасалды, бұл әрекет көбінесе протестанттық реформациямен байланысты. Бұл іс-әрекет ондаған мың немістерді қамтыған белсенді блог құрылуына түрткі болды. Өз тезистерінде Фокс Батыс христиандығында жаңа реформа қажеттігін айтты. "Жаңа реформа" атты қолдау кітабында Фокс екі христиандық дін бар екенін және бұл фактіні мойындап, Батыс рухани дәстүрін жаңа бағытқа жылжыту үшін жаңа реформаның қажеттігі келді деп мәлімдеді.