19 ғасырдағы Исландия тәуелсіздік қозғалысының көшбасшысы Йон Сигурдссон

Кіріспе

19 ғасырдағы Исландия тәуелсіздік қозғалысының көшбасшысы (1811–1879)

Йон Сигурдссон (17 маусым 1811 – 7 желтоқсан 1879) – 19 ғасырдағы Исландия тәуелсіздік қозғалысының көшбасшысы болған.

Өмірбаян

Исландияның Вестфьорд аймағындағы Арнарфьорд фиордында туған ол, Þórdís Jónsdóttir мен пастор Sigurður Jónsson-ның ұлы еді. 1833 жылы Данияға көшіп, Копенгаген университетінде грамматика мен тарихты оқыды. Данияда жүргенде Жон сифилис ауруына шалдығып, ұзақ уақыт төсекке жатып қалды. Тарихшы Гуджон Фридрикссонның сөзіне қарағанда, Жон сифилис ауруына шалдыққанға дейін саясатқа қызығушылық танытпаған. Ол университетті бітірген жоқ, себебі Исландия саясаты оның барлық уақытын жұтып қойды. Данияға көшер алдында Жон өзінің туған інісі Ингибьёрг Эйнарсдоттерге үйлену ұсынысын жасады, ол және оның әкесі, Жонның ағасы, ұсынысты қабылдады. Бірақ Жон мен Ингибьёрг 1845 жылға дейін үйленбеді, ол кезде Жон 1833 жылдан бері алғаш рет Исландияға оралып, жаңадан қалпына келтірілген Альтингте отыруға келді. 1844 жылы Жон Исафьёрдур округінен Альтингке депутат болып сайланды. Ол өмірінің соңына дейін осы мандатын сақтап қалды, бірақ Альтингтің барлық сессияларына қатыспады. Барлығында ол өмірінде өткен 17 сессияның 13-іне қатысты. Сондай-ақ ол 1851 жылғы Ұлттық Ассамблеяға қатысты. Онда ол исландиялықтарды Данияның 1849 жылғы конституциялық реформасын қабылдауға қарсылық көрсетуге жетекшілік етті. Конституция Исландияда ешқашан ресми түрде қабылданбады, және жылдар бойы күрестен кейін Дания үкіметі 1874 жылы Исландияға ішкі істерде автономия беретін шектеулі конституцияны берді. Ол кезде Альтинг Дания үкіметі мен короліне кеңес беретін ғана орган болды. Ол 1875-1877 жылдары Альтинг спикері қызметін атқарды. Данияда тұрып жұмыс істеген кезде Жон Исландия халқымен байланыс орнату үшін "Ný félagsrit" (Жаңа қоғамдық жазбалар) атты жылдық журнал шығарды. Журнал 1841 жылдан 1873 жылға дейін дерлік әр жылдары жарық көрді, және Жон әрқашан оның негізгі авторы және қаржылай демеушісі болды. Копенгагендегі Жон мен Ингибьёргтің үйі қаладағы барлық исландиялықтардың бас қосылатын орталығына айналды. Олардың жалғыз асырап алған ұлы Жонның сіңілі баласы еді. Бірақ, бір замандасы айтқандай, "барлық исландиялықтар – олардың балалары". Жон өзінің замандастары мен кейінгі ұлтшылдардан өзгеше, классикалық либерал болды. Тарихшы Гуннар Карлссон оны былай сипаттайды: "Жон Сигурдссон 19 ғасырдың әдеттегі ұлттық батыры емес еді. Ол радикалды ұлтшыл емес және өз заманы үшін романтизмнен алыс болды. Ең бастысы, ол модернизация, демократия, адам құқықтары және экономикалық прогрестің жақтаушысы болды. Жонның мансабы азаттық қозғалысының көшбасшысы үшін де ерекше болды. Ол саяси қызметі үшін ешқашан тұтқындалмаған және бір түнді де түрмеде өткірмеген. Керісінше, өмірінің көп бөлігінде ол Дания қазынасынан қаржыландырылатын әртүрлі ғылыми мекемелерден берілген жомарт ғылыми гранттармен қамтамасыз етілді. Ол 1879 жылы Копенгагенде қайтыс болды."

Born at Hrafnseyri, in Arnarfjörður in the Westfjords area of Iceland, he was the son of Þórdís Jónsdóttir and pastor Sigurður Jónsson. In 1833, he moved to Denmark to study grammar and history at the University of Copenhagen. While in Denmark, Jón developed syphilis and was bedridden for an extended period. According to historian Guðjón Friðriksson [is], Jón showed little interest in politics prior to his bout with syphilis. He never graduated from university, as Icelandic politics grew to consume all his time. Before Jón moved to Denmark he proposed to his cousin, Ingibjörg Einarsdóttir [is], and she and her father, Jón's uncle, accepted the proposal. However Jón and Ingibjörg did not marry until 1845, when Jón came to Iceland for the first time since 1833 to sit at the restored Alþing. Jón had been elected to the Althing in 1844 as an MP for Ísafjörður county. He managed to hold on to this seat throughout his life although he did not attend all sessions of the Althing. In all, he came to 13 of the 17 sessions that were held in his lifetime. He also attended the National Assembly of 1851. There he led the Icelanders in their resistance to the adoption of Denmark's 1849 constitutional reform. The constitution was never formally adopted in Iceland, and after years of struggle the Danish Government granted Iceland a limited constitution in 1874 giving autonomy in internal affairs. Until then the Althing had only been an advisory body to the Danish government and king. He served as speaker of the Althing from 1875 to 1877. Jón's way of communicating with the Icelandic nation from Denmark where he lived and worked was to publish an annual magazine called Ný félagsrit (New Association Writings). It was published almost every year from 1841 to 1873 with Jón always being the main contributor and financial backer. The home of Jón and Ingibjörg in Copenhagen became a centre for all Icelanders in the city. They had no children except for one foster son who was Jón's nephew. However, a contemporary remarked that "all Icelanders are their children". Jón was a classical liberal, unlike most of his contemporary and subsequent nationalists. Historian Gunnar Karlsson describes him in the following fashion, <blockquote>Jon Sigurdsson was by no means a typical 19th century national hero. He was not an extreme nationalist and for his time, was rather devoid of romanticism. Above all, he was a protagonist of modernization, democracy, human rights and economic progress Jon's career was not typical for a leader of a liberation movement either. He was never arrested for his political activity or spent a single night in prison. On the contrary, for most of his life he was sustained by rather generous research grants from various scholarly institutions, more or less funded by the Danish treasury. He died in Copenhagen in 1879.

Мұра

Оның туған күні, 17 маусым, исландтық тәуелсіздікке атсалысқан еңбегін құрметтеу үшін Исландияның Ұлттық мерекесі ретінде таңдалды. Исландиялықтар оны көбінесе "Йон президенті" ("Jón forseti") деп атайды. Бұл себебінің бастысы – ол бірнеше рет Альтингтің төрағасы болды, алғаш рет 1849 жылы. Ол сонымен қатар Hið íslenska bókmenntafélag (Исландия әдебиет қоғамы) Копенгаген бөлімшесінің төрағасы қызметін атқарды. Қазіргі уақытта ол Исландияның 500 кроналық банкнотасында бейнеленген. 1852 жылдан бастап Йон мен Ингибьёрг Копенгагендегі Øster Voldgade 12 мекенжайында жалға алған пәтер "Йонсхус" деп аталады және 1967 жылдан бері Исландия үкіметінің меншігінде. Ол Даниядағы исландтар үшін мәдени орталық ретінде, сондай-ақ демалысқа шыққан ғалымдар үшін тұрғын үй ретінде қызмет етеді. Стокхусгаде көшесінің бұрышындағы тақта оның бұл ғимаратта тұрғанын еске салады.