Кіріспе
Исландия саясаты парламенттік өкілді демократиялық республика шеңберінде жүзеге асырылады, онда президент мемлекет басшысы, ал Исландия премьер-министрі көп партиялық жүйеде үкімет басшысы болып табылады. Атқару билігі үкімет тарапынан іске асырылады. Заң шығару билігі үкімет пен парламентке, Альтингиге тиесілі. Сот билігі атқару және заң шығару билігінен тәуелсіз. Исландияны әлемдегі ең көне парламенттік демократия деп санауға болады және 2021 жылы ол "толыққанды демократия" деп бағаланды.
The politics of Iceland take place in the framework of a parliamentary representative democratic republic, whereby the president is the head of state, while the prime minister of Iceland serves as the head of government in a multi party system. Executive power is exercised by the government. Legislative power is vested in both the government and the parliament, the Althingi. The judiciary is independent of the executive and the legislature. Iceland is arguably the world's oldest assembly democracy, and has been rated as a "full democracy" in 2021.
Заң шығарушы билік
Қазіргі заманғы парламент "Алтинг" немесе "Алтинги" деп аталады, ол 1845 жылы Дания короліне кеңес беру органы ретінде құрылды. Бұл 930 жылы құрылған және 1799 жылы таратылған ассамблеяның қайта жаңғыртуы ретінде кеңінен қарастырылды. Алтинг 63 мүшеден тұрады, олар егер ертерек таратылмаса, әр 4 жыл сайын сайланады. Президенттік және парламенттік сайлауларда сайлау құқығы 18 жасқа толған барлық азаматтарға беріледі. Алтинг мүшелері алты сайлау округінен пропорционалды өкілдік жүйесі бойынша сайланады. 1991 жылға дейін Алтинг мүшелігі төменгі және жоғарғы палаталарға бөлінген, бірақ кейін толыққанды бірпалаталы жүйеге өзгертілді.
Саяси партиялар мен сайлау
Әлемдегі тұңғыш сайланған әйел президент ретінде төрт жылдық мерзімнің төртіншісі аяқталғаннан кейін, халыққа кең танымал Вигдис Финнбогадоттер 1996 жылы қайта сайлануға түспеуді шешті. 1996 жылғы 29 маусымда өткен президент сайлауында сайлаушылардың 86 пайызынан астамы бұрынғы солшыл партия төрағасы Олафур Рагнар Гримссонға 41 пайыз дауыс беріп, үш қарсыласының ішіндегі ең жақынынан 12 пайыздық айырмамен жеңіске жеткізді. Дәстүрлі түрде 6-12 аптаға дейін созылатын Исландиядағы сайлау науқаны Олафур Рагнарға, бұрынғы қаржы министріне қарсы жеке шабуылдармен ерекшеленді. Ол инфляциялық саясатты қолдағаны және Кефлавиктегі НАТО базасындағы АҚШ әскери присутствиесіне қарсы болғаны туралы естеліктерді өшіруге тырысты. Олафур Рагнар өзінің көбінесе рәсімдік лауазымын Исландия саудасын шетелде және отбасылық құндылықтарды ел ішінде ілгерілету үшін табысты пайдаланды. Ең соңғы президент сайлауы 2020 жылғы 27 маусымда өтті. Ал соңғы парламент сайлауы 2021 жылғы 25 қыркүйекте болды. 2017 жылғы парламент сайлауынан кейін Тәуелсіздік партиясы (Sjálfstæðisflokkurinn), Прогрессивті партия (Framsóknarflokkurinn) және Жасыл солшыл қозғалысы (Vinstrihreyfingin – grænt framboð) үш партиялық коалиция құрды. Бұл саяси партиялар соңғы сайлаудан кейін де Исландиядағы ең ірі үш партия болып қалып, коалицияны тағы бір мерзімге ұзартты. Бұл 2009 жылдан бері Исландияда бұрынғы коалицияның жаңаруының алғашқы жағдайы. Сайлауға барлығы 203 898 дауыс берілді, бұл 254 681 сайлаушының 80,1 пайызын құрады.
1990 жылдар
1995 жылдың сәуірінде өткен парламенттік сайлауда төрт орыннан айырылғанмен, ИП және СДП (соқталған «Видей үкіметі») 63 орындық Альтингте қарапайым көпшілікті сақтап қалды. Дегенмен, премьер-министр және ИП төрағасы Давид Оддсон, қайта жанданған Прогрессивті партияны (ПП) 40 орынмен күштірек және тұрақтырақ көпшілікті құру үшін, консервативті серіктес ретінде таңдады. Экономика және Исландияның Еуропалық Одақтағы (ЕО) рөлі төңірегіндегі ішкі дау-дамайдан әлсіреген СДП, Исландияның ЕО-ға өтініш беруін қолдаған жалғыз партия болғандықтан қиындыққа тап болды.
2000-2010 жылдар
Мыңжылдықтың басында барлық солшыл партиялар бірігіп, Социал-демократиялық одақ құрылды. Бірақ, кейбір мүшелері басқа жаңа солшыл партияға, "Сол жақтағы жасылдар қозғалысына" қосылуды жөн көрді. 2007 жылғы сайлауда PP партиясы жеңілгеннен кейін, оның IP партиясымен ұзақ жылға созылған одағы аяқталды, бірақ көпшілікті құру мүмкіндігі сақталды. Алайда, IP партиясының басшысы Гир Хаарде социал-демократтармен (Тингвеллир үкіметі) күштірек, бірақ тұрақсыз коалиция құруды ұсынды. Гейрдің үкіметі 2009 жылдың қаңтар айында құлап, ол партия басшысы лауазымынан кеткені алдында мерзімінен бұрын сайлау жариялады. Содан кейін Социал-демократтар LGM партиясымен бірлесіп уақытша үкімет құрды. Осы сайлауда Йоханна Сигурддардотир басқаратын үкімет жеңіске жетті – исландиялықтардың көпшілігі алғаш рет солшыл үкіметке дауыс берген кез еді. 2008 жылғы қаржы дағдарысынан кейін исландиялық партиялық жүйеде жікке бөліну күшейді. Партиялардың санының артуы коалициялық үкіметтер құруды қиындатты. Сонымен қатар, банк жүйесінің құлауынан кейін 2009 жылдың қаңтар айында үкімет отставкаға кеткеннен бастап, саяси жанжалдардың ашыққа шығуы 2016 жылы "Панама құжаттары" және 2017 жылы саяси элитаның ішіндегі тәртіпсіздіктердің анықталуына байланысты үкіметтің қайтадан құлауына әкелді; екі жағдайда да үкіметке қарсы наразылық акциялары ұйымдастырылды. 2008 жылдан бері саяси коррупцияға қарсы наразылықтар мен оны әшкерелеу мақсатында ұйымдастырылған акциялар, 2009 жылғы солшыл үкімет пен қоғам өкілдері бірлесіп әзірлеген жаңа конституцияның заң күшіне ену қажеттігін баса көрсетті.
2020 жылдар
2021 жылғы парламент сайлауынан кейін жаңа үкімет, бұрынғы үкімет сияқты, Тәуелсіздік партиясы, Прогрессивті партия және Жасыл солшылдар қозғалысының үш партиялық коалициясы болды, оны Премьер-министр Катрин Якобсдотир басқарды. 2024 жылдың сәуірінде Тәуелсіздік партиясының өкілі Бярни Бенедиктссон Катрин Якобсдотирден кейін премьер-министр болып тағайындалды.
Сот тармағы
Сот жүйесі Жоғарғы Соттан (Hæstiréttur) және аудандық соттардан құралады. Төрешілер әділет министрі тарапынан өмір бойына тағайындалады. Конституция сот билігін басқа екі билік тармағының араласуынан қорғайды.