Кіріспе

Швейцария Қарулы Күштерінің әуе құрамы

1943 жылдан бастап Швейцария Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Швейцарияның үстінен ұшып келе жатқан американдық және британдық ұшақтарды, негізінен бомбалаушыларды атып түсірді: алтысын Швейцарияның әуе күштері ұшақтары және тоғызын зениттік артиллериясымен. 36 одақтас ұшқышы қаза тапты. 1943 жылдың 1 қазанында Бад Рагац маңында алғашқы американдық бомбалаушы ұшақ атып түсірілді: тек үш адам аман қалды. Офицерлер Давоста, ұшқыштар Адельбоденде интернировкаланды. Берндегі АҚШ әскерилерінің өкілі, АҚШ әскери атташесі Барнвелл Р. Легге, сарбаздарға қашуға тырыспауды тапсырды, осылайша АҚШ елшілігінің қашу әрекеттерін үйлестіруге мүмкіндік беру үшін, бірақ сарбаздардың көпшілігі мұны дипломатиялық әрекет деп ойлады немесе нұсқауды тікелей алмады. 1944 жылдың 1 қазанында Швейцарияда барлығы 39 670 интернированный болды: 20 650 Италиядан, 10 082 Польшадан, 2643 АҚШ-тан, 1121 Ұлыбританиядан (соның ішінде бес австралиялық), 822 Кеңес Одағынан және 245 Франциядан. Қыркүйекте Стратегиялық қызметтер бюросы (OSS) АҚШ Жоғарғы Бас қолбасшылығының тапсырмасымен 1000 американдық интернированныйдың қашуын ұйымдастыруға кірісті, бірақ бұл міндет 1944/45 жылдардың қыс соңына дейін тиімді орындалмады. Интернировка лагерінен қашып шыққаннан кейін ұсталған сарбаздар көбінесе Люцернге жақын орналасқан Ваувилермус интернировка лагерінде ұсталатын. Швейцарияның ресми деректері соғыс кезінде әуе кеңістігін бұзудың 6501 жағдайын тіркеді, 198 шетелдік ұшақ Швейцария аумағына қонды, ал 56 ұшақ құлады. Екінші дүниежүзілік соғыстың қаупі және генерал Гисан ұсынғандай, армия мен азаматтық халықтың тауларға шегіну қажеттігі (Reduit) туындаған кезде, армияның әуе күштеріне жаудың таудағы күштеріне шабуыл жасау қабілеті қажет екені анық болды. Осы мақсатта Axalp таңдалды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Axalp-та реактивтік ұшақтармен жерге шабуыл жасау жаттығулары өткізілді, оның ішінде нысананы нысанаға алу және бомбалау жаттығулары да болды. Суық соғыс кезінде батыс, шығыс және бейтарап елдердің әскери атташелері көрсетілімдерге шақырылды. Бүгінде Axalpfliegerschiessen ("Airshow Axalp") – әуе күштерінің кез келген қызығушылық танытқандарға арналған көрсетілімі. Бұл теңіз деңгейінен 1700 метр биіктіктегі жаттығуды көруге мүмкіндік беретін жалғыз шара. Вертолеттерді жоғары биіктікте пайдалану, іздеу-құтқару және өрт сөндіру көрсетілімдері де Axalp авиашоуының маңызды бөлігіне айналды.

Қырғи қабақ соғыс

Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін қызмет Әуе күштері және Әуе шабуылдарына қарсы қолбасшылық деп аталды (Schweizerische Flugwaffe Kommando der Flieger und Fliegerabwehrtruppen). 1966 жылы ол Армиядан тәуелсіз жеке қызметке айналды, қазіргі атауы – Schweizer Luftwaffe. Ядролық қаруды қолдану мүмкіндігі бар болашақ үшінші дүниежүзілік соғыс қаупіне байланысты реактивтік ұшақтар сатып алынды: 1950 жылы 75 De Havilland Vampire, одан кейін 100-ден астам De Havilland Venom және осыған ұқсас Hawker Hunters. Venom ұшақтары 1983 жылға дейін, Vampire – 1990 жылға дейін, ал Hunter – тіпті 1994 жылға дейін қолданылды. 1940 жылдардың соңында Швейцария АҚШ-тың екінші дүниежүзілік соғыстан қалған артық запасынан North American P-51 Mustang ұшақтарын сатып алды. Бұл ұшақ бастапқыда Швейцария армиясының қорғаныс күштерін сақтау үшін, ескірген Bf 109E және швейцариялық D 3801 Morane ұшақтары тоқтатылып жатқан кезде, уақытша шешім ретінде қарастырылды, бірақ британдық Dh 100 Vampire және Dh 112 Venom ұшақтарының лицензиялық өндірісі толыққанды іске қосылмады. 1950 жылдардың соңында, Кеңес Одағының басып кіру қаупі мен ядролық соғыс мүмкіндігін ескере отырып, Швейцарияның әскери доктринасы өзгерді – ол аумағынан тыс миссияларды қамтитын мобильді қорғанысқа көшті, мақсаты – алыстан жасалатын шабуылдар мен ядролық қауіптерді жеңу, соның ішінде әуеден ядролық қару қолдану мүмкіндігі де қарастырылды. Алайда, мұндай міндеттерді орындайтын күштерді құру мүмкін болмағандықтан, дәстүрлі «өз аумағын қорғау» доктринасына қайта оралуға келді. Осы уақытта армия тауларда әуе базаларын дайындауға кірісті, автожолдардың бөліктерін ұшу-қону жолақтары ретінде пайдалану үшін нығайтты және тауларда ангарлар ойып жасады. 1954 жылы алғашқы Әуе радарлық оқу мектебі ашылды, алғашқы ерте ескерту радиолокациялық жүйелері орнатылды және тау шыңдарында басқару-бақылау пункттерін құру тұжырымы енгізілді, бұл 1965 жылы FLORIDA ерте ескерту және басқару жүйесін, ал 2003 жылы – қазіргі FLORAKO жүйесін сатып алуға әкелді. Сонымен қатар, жердегі әуе қорғанысы (GBAD) жобалары іске қосылды, мысалы, радармен жабдықталған орта калибрлі зениттік артиллерия, 63 Superfledermaus (Superbat) атыс басқару жүйесімен және 1964–1999 жылдар аралығында BL 64 ‘Bloodhound’ әуе қорғанысы зымыран жүйесімен жабдықталды. EFW N 20 және FFA P 16 прототиптерінен кейін Швейцария енді жауынгерлік ұшақтарды дамытуға инвестицияламады. 1964 жылы Dassault Mirage 3 истребительдерін (1964–2002) сатып алу бюджеттен асып кеткендіктен үлкен дау тудырды. Командир, Бас штабтың бастығы және қорғаныс министрі отставкаға кетуге мәжбүр болды, содан кейін 1968 жылы әуе күштері мен әуе қорғанысы бөлімшелерінің толық қайта құрылуы және пайдаланушылар мен сатып алу қызметкерлерінің бөлінуі болды. 1968 жылдың ақпан айында қайта ұйымдастыру аясында 32-ші әуе полигоны құрылды. Әуе базасы тобы Швейцариядағы барлық әскери әуеайлақтарды біріктірді, онда шамамен 16 000 әскер қызмет етеді. Ол бригада штабынан, Вале (1), Берн Оберланд (2), Орталық Швейцария және Тичино (3) әуеайлақтары полктерінен және бүкіл ел бойынша жұмыс істейтін Жеңіл әуеайлақтар дивизиясынан тұрды. Bundesamt für Militärflugplätze (BAMF) ұйымымен бірлесіп, бұл құрылым Дубендорфтағы ZV орталық басқармасымен бірге 48 сағат ішінде жұмылдыру арқылы іске қосылатын берік құрылымды құрады. Patrouille Suisse әуедегі акробатикалық командасы 1964 жылы, Швейцария армиясының авиациясының 50 жылдығына орай құрылды. 1969 жылы әуе күштерінің логистикасы мен әуе қорғанысы бригадаларға бөлінді, Қарулы Күштер метео тобы мен Көшкін құтқару қызметі әуе күштері мен әуе қорғанысы қолбасшылығына бағынды, ал Пара тікұшақтар барлау ротасы құрылды. 1970 жылдары 22 000-нан астам қатысушы қатысқан ірі маневрлер өтті. Сондай-ақ, әуе қорғанысының жаңа тұжырымы енгізілді, онда әуедегі басымдыққа ие ұшақтар ұрысқа түсу ролінде маңызды орын алды. 1974 жылы алғашқы 2 Northrop F 5 Tiger ұшағы сынақтан өтті және 1978 жылы бірінші F 5 Tiger ұшағы/ұрыс ұшағы эскадрильясы жедел күшке кірді.

Салқын соғыстан кейінгі кезең

1980 жылдардың аяғындағы саяси және әскери жағдайдың өзгеруі Әуе күштерінде көпүрлі ұшақтардың қажеттілігін тудырды. Бағалау нәтижесінде F/A 18 Hornet-тің өнімділігі оны таңдауда шешуші рөл атқарды. Әуе кемелерінен ұшуға арналған бұл ұшақ, тік және қысқа ұшып-қону жолақтарынан ұшуға ең қолайлы болды. Оның радары бірнеше нысананы анықтап, орта қашықтықтағы әуе-әуе зымырандарымен бір мезгілде соғысуға мүмкіндік берді. 1996 мен 1999 жылдар аралығында 34 лицензиялық Hornet Эммендегі құрастыру желісінен шықты. F/A 18 ұшағы Mirage III және Tiger II ұшақтарынан ірі болғандықтан, ұшақтарды қорғау үшін таулардағы үңгірлер кеңейтілді, және бұл процесс 2011 жылға дейін жалғасты. 2014 жылы Швейцария Әуе күштерінің 100 жылдығы Пейернеде өткен Air14 авиашоуымен тойланды.

Мәртебе

Жылдар бойы Швейцария Әуе күштері дәстүрлі түрде милиция негізіндегі қызмет болып келді, оның ішінде ұшқыштар да осы жүйеде болды. Оның құрамында шамамен 450 ұшақ бар, олардың қызмет мерзімі бірнеше кезеңді қамтиды. 1966 жылы әскерден бөлінгеннен бастап Әуе күштерінің саны азайды (қазіргі уақытта шамамен 230 тұрақты және айналмалы қанатты ұшақ), резервтері азайған және шақырылған қолдау персоналы бар шағын кәсіби құрамға қарай бағытталды. Қазіргі уақытта Швейцария Әуе күштерінің бейбіт уақыттағы құрамы 1600 әскери қызметкер және 20000-ға жуық резервшілерді қамтиды. F/A 18 ұшқыштары кәсіби әскерилер, ал F 5 ұшқыштары резервте (көбінесе F 5 біліктілігі бар әуе немесе жүк тасымалдаушы ұшқыштар). Резервтік міндеттерді орындау кезеңінде олар әскери міндеттерге тағайындалады, операциялық ұшу дағдыларын жаңартады және біліктіліктерін жаңартады. 2008 жылы швейцариялық F 18 паркі 50 000 сағаттық ұшу мерзіміне жетті. 2004-2009 жылдар аралығында RUAG Upgrade 21 (UG21) бағдарламасы және 2011 жылдың қарашасындағы Mid Life Update (MLU) нәтижесінде Швейцария үкіметі 22 Gripen New Generation истребителін сатып алу туралы шешім қабылдады. 22 ұшаққа арналған келісім-шарт 3,1 миллиард швейцариялық франкқа қол қойылды. 2012 жылдың 25 тамызында швед және швейцариялық билік бұл тапсырысты растады. Бірінші жаңа ұшақ 2018 жылы жеткізілуі тиіс болды, ал F-5 ұшақтарының күтімін қымбаттатпай, швейцариялық ұшқыштарды даярлау үшін 2016 жылдан 2020 жылға дейін 11 қазіргі буын (сегіз JAS 39C/3 JAS 39D) Gripen истребителін жалға алу жоспарланды. Алайда, 2014 жылдың мамыр айында өткен референдумда швейцариялықтардың көпшілігі Gripen сатып алуға қарсы дауыс берді, бұл F 5E ұшақтарында Patrouille Suisse қызметінің жалғасуын қамтамасыз етті. Референдумның нәтижесіне байланысты тәуекелді азайту үшін Швейцария қорғаныс министрлігі сатып алу стратегиясын қайта қарады. Air 2030 бағдарламасы аясында Швейцария үкіметі жаңа истребительдерді ұзақ қашықтықтағы жердегі әуе қорғанысымен (GBAD) біріктіріп сатып алуды жоспарлап, алдын ала тапсырыс берді. Бұл бағдарламаның құны 8 миллиард швейцариялық франкқа (8,1 миллиард доллар) бағаланды, бұл қазіргі Швейцария тарихындағы ең ірі қару-жарақ сатып алу бағдарламасы. Қорғаныс министрі Виола Амхерд қорғаныс сатып алу пакетіне қатысты зерттеулердің нәтижелерін жариялады: 2020 жылдары зейнеткерлікке шығуы жоспарланған қазіргі F 5 Tigers және F/A 18 Hornets ұшақтарын алмастыру және қайта жабдықталған GBAD жүйесі. Armasuisse, қорғаныс сатып алу жөніндегі федералды кеңсе, бірнеше компаниядан 40 ұшақтың бағасын, оның ішінде зымырандық қару-жарақ пен логистиканы, сондай-ақ Швейцарияның қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін қажетті ұшақтардың санын бағалауды сұрады және қарастырылып жатқан бес типті (Eurofighter Typhoon, Boeing F 18 Super Hornet, Dassault Rafale, Lockheed Martin F 35A және Saab Gripen E) истребительдері үшін бәсекелестікті Payerne әуе базасында бастады. Швейцарияның тығыз орналасқан аймағындағы шамамен 15 000 км² аумақты қамтитын қайта жабдықталған GBAD жүйесімен алдағы онжылдықтарда истребительдер мен жердегі әуе қорғанысы арасындағы тепе-теңдік сақталды. 2021 жылдың 30 маусымында F 35A бәсекелестіктің жеңімпазы деп жарияланды. 2010 жылдың 10 желтоқсанында соңғы 20 ескірген Aérospatiale Alouette III ұшағы екі VIP конфигурациядағы Eurocopter EC135 және 18 Eurocopter EC635 ұшақтарымен алмастырылды.

Жер бетіндегі әуе қорғанысы

Жердегі әуе қорғанысы (GBAD) штаб-пәтері қазіргі уақытта Эммен әуе базасында орналасқан. Бұрын BL 64 "Bloodhound" тұрақты орналасқан зымырандық жүйесі қолданылған. Қазіргі жүйе үш қысқа қашықтықты, бірақ кез келген жерге орналастырылатын мобильді жүйелерді пайдаланады. "Рапиер" – 10 км қашықтықтағы, жылғалы жер-әуе зымырандық кешені. 40 дана қызметте, төрт зымыран ұңғымасы және оған байланысты басқару машиналары буксирленеді. FIM 92 "Stinger" – 4,8 км қашықтықтағы, иыққа артылып иықтан атылатын, инфрақызыл жер-әуе зымыраны, сондай-ақ "Stinger Alert" қысқа қашықтықты радарымен бірге 96 дана қызметте. "Oerlikon" 35 мм екі ұңғымалы 4 км қашықтықтағы, буксирленетін әуеге қарсы артиллерия, "Skyguard" атыс басқару радарімен жұмыс істейді, оның анықтау қашықтығы 15 км. 24 дана қызметте.

Үшінші тарап ұйымдарына қолдау көрсету

Швейцария Әуе күштері үшінші тарап ұйымдарына жабдықтармен және персоналмен көмек көрсетеді. Ол Skyguide азаматтық радарына FLORAKO радарлық деректерін ұсынады, бұл қауіпсіз әуе трафигін басқаруға мүмкіндік береді. Әуе күштерінің тікұшақтары мен дрондары Шекара күзет корпусы (GWK) үшін жүйелі түрде бақылау ұшуларын жүргізеді, ірі шараларда жалпы бақылау үшін, сондай-ақ ұлттық полиция және Rega (әуе құтқару) үшін іздеу-құтқару (SAR) ұшуларын жүзеге асырады. Өрт сөндіру қызметі де орман өрттерін анықтау және Bambibuckets көмегімен сөндіру үшін FLIR жабдықталған дрондары мен тікұшақтарын пайдаланады. 3 тікұшақ Swisscoy-ді KFOR-де қолдады, ал кейбіреулері шетелдегі ірі апаттарда көмек көрсету шараларына (мысалы, Суматрадағы цунамиден кейін) қолдау көрсетті. Әуе күштері Федералдық денсаулық сақтау басқармасы мен Ұлттық төтенше жағдайлар операциялық орталығына қолдау көрсетеді және ауа сапасы туралы деректер мен радиоактивтілік өлшемдерін жинау үшін ENSI рейстерін жүзеге асырады; сонымен қатар, ол Цюрих Федералдық технология институты (ETH Zurich) және басқа да ғылыми-зерттеу институттарының ARES бағдарламасы аясында F 5 параболалық рейстерін жүргізеді. Әуе күштері FOCA жұмыс уақытынан тыс барлық дипломатиялық рейстерді де ұйымдастырады және REGA (Швейцария әуе құтқару) байланыс жүйелерін қамтамасыз етеді. Швейцария Әуе күштері Дюбендорф әуе базасында FOCA тапсырмасы бойынша "RCC Zurich" құтқару координациялық орталығын басқарады.