Ішек-мізге байланысты бұзылыстар: себептері мен факторлары
Functional gastrointestinal disorder
Ішек-мидың өзара әрекеттесуі бұзылыстары (FGID) – асқазан-ішек жолының функционалдық аурулары. Рим IV критерийлері, симптомдар, диагностикасы мен емдеуі туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Функционалдық асқазан-ішек жолдарының бұзылыстары (АІЖБ), сондай-ақ ішек-ми арақатынасының бұзылыстары деп те аталады, асқазан-ішек жолының әртүрлі бөліктеріне әсер ететін, висцеральды гиперсезімталдық және қозғалыс бұзылыстарын қамтитын бірнеше жеке идиопатиялық бұзылыстарды қамтиды.
Functional gastrointestinal disorders (FGID), also known as disorders of gut–brain interaction, include a number of separate idiopathic disorders which affect different parts of the gastrointestinal tract and involve visceral hypersensitivity and motility disturbances.
Анықтама
Дельфи әдісін қолдану арқылы Рим қоры және оның директорлар кеңесі, ROME IV комитеттерінің төрағалары мен олардың орынбасарлары ішек-ми арақатынасының бұзылуларының қазіргі анықтамасын жасады. Бұл аурулар жиынтығы асқазан-ішек жолы симптомдарымен сипатталады, олардың себебі – кез келген факторлардың комбинациясы. Рим үйлестіру комитеті ұсынған Рим I, Рим II, Рим III және Рим IV ұсынған келісімді жіктеу жүйесі мен терминологиясы осылай қалыптасты. Қазіргі жіктемелер ересектерге, балаларға және нәрестелерге/кішкентай балаларға сәйкес келеді. Бұл факторлар FGID-дің симптомдар арқылы қалай көрініс беруіне және сонымен қатар клиникалық нәтижеге әсер етеді. Бұл факторлар өзара байланысты, ал оларға түсетін әсер екі жақты және өзара әрекеттесетін болып табылады.
Using the Delphi method, the Rome Foundation and its board of directors, chairs and co chairs of the ROME IV committees developed the current definition for disorders of gut brain interaction. A group of disorders classified by GI symptoms related to any combination of: Successively, the Rome I, Rome II, Rome III and Rome IV proposed consensual classification system and terminology, as recommended by the Rome Coordinating Committee. These now include classifications appropriate for adults, children and neonates/toddlers. These factors affect how FGID manifest in terms of symptoms but also affect the clinical outcome. These factors are interconnected and the influences on these factors are bidirectional and mutually interactive.
Ерте өмірдегі факторлар
Ерте өмірдегі факторларға генетикалық факторлар, психофизиологиялық және әлеуметтік-мәдени факторлар, сондай-ақ қоршаған ортаның әсері жатады. Генетика – Бірнеше полиморфизмдер мен кандидат гендер функционалдық гастроинтестіналды бұзылыстар (FGID) дамуына ұштасуы мүмкін. Оларға альфа 2 адренергиялық және 5 HT рецепторлары; серотонин және норадреналин тасымалдаушылары (SERT, NET); қабыну маркерлері – интерлейкин (IL) 10, ісік некрозы факторы (TNF) альфа және TNF супер отбасысының 15-мүшесі (TNF SF15); жасуша ішіндегі сигналдық жүйе (G ақуыздары); иондық каналдар (SCN5A) кіреді. Дегенмен, FGID-тің пайда болуы үшін инфекция, ауру моделі және басқа да факторлар сияқты қосымша қоршаған ортаның әсері қажет. Психофизиологиялық факторлар осы гендердің экспрессиясына әсер етіп, FGID-ке байланысты симптомдардың пайда болуына себеп болуы мүмкін. Әлеуметтік-мәдени факторлар мен отбасылық қарым-қатынастар симптомдарды кейінірек баяулауға, FGID дамуына және денсаулық сақтауға ұмтылуға ықпал етеді. Ауырсынудың көрінісі мәдениеттерге қарай өзгереді, симптомдарды жоққа шығарудан бастап, оларды күшеп көрсетуге дейін. Қоршаған ортаның әсері – Бұрынғы зерттеулер қоршаған ортаның әсерінің FGID дамуымен байланысын көрсеткен. Мысалы, балалық шақта салмонелла инфекциясы ересек жастағы ішек синдромы (IBS) үшін тәуекел факторы болуы мүмкін.
Early life factors include genetic factors, psychophysiological and sociocultural factors, and environmental exposures. Genetics – Several polymorphisms and candidate genes may predispose individuals to develop FGID. These include alpha 2 adrenergic and 5 HT receptors; serotonin and norepinephrine transporters (SERT, NET); inflammatory markers interleukin (IL)10, tumor necrosis factor (TNF) alpha, and TNF super family member 15 (TNF SF15); intracellular cell signaling (G proteins); and ion channels (SCN5A). However, the expression of a FGID requires the influence of additional environmental exposures such as infection, illness modeling and other factors. Psychophysiological factors may affect the expression of these genes, thus leading to symptoms production associated with FGID. Sociocultural factors and family interactions have been shown to shape later reporting of symptoms, the development of FGIDs, and health care seeking. The expression of pain varies across cultures as well including denial of symptoms to dramatic expression. Environmental exposures – Prior studies have shown the effect of environmental exposures in relation to the development of FGIDs. Environmental exposures such as childhood salmonella infection can be a risk factor for IBS in adulthood.
Психоәлеуметтік факторлар
FGID және психоәлеуметтік факторлар арасында берік байланыс бар. Психоәлеуметтік факторлар ми-ішек осі арқылы асқазан-ішек жолының жұмысына әсер етеді, оның ішінде асқазан-ішек жолының қозғалғыштығы, сезімталдығы және кедергілік функциясы. Психоәлеуметтік факторлар сонымен қатар тәжірибе мен мінез-құлыққа, емдеуді таңдауға және клиникалық нәтижеге де ықпал етеді. Психологиялық стресс немесе стресске эмоционалдық реакция асқазан-ішек симптомдарын күшейтеді және FGID дамуына және оның сақталуына себеп болуы мүмкін. Әсіресе балалар мен жасөспірімдерде, алаңдаушылық пен депрессия FGID-мен байланысты соматикалық шағымдар ретінде көрініс беруі мүмкін, мысалы, жүрек ауруы, құсу және ішкі ауыру. Сол сияқты, FGID бар адамдардағы алаңдаушылық ауырсынудың күшін, жиілігін, ұзақтығын, созылмалылығын және қабілетсіздік әсерін күшейтеді. Бұл себебі психологиялық стресс ішектің шырышты қабығының кедергілік функциясына әсер ете алады, бактериялар мен бактериялық өнімдердің миграциясына мүмкіндік береді, соның салдарынан ауырсыну, диарея және басқа да асқазан-ішек симптомдары пайда болады. Керісінше, ми-ішек осі екі бағытты болғандықтан, асқазан-ішек қабынуы мен зақымдануы миға ауырсыну сигналдарын күшейтеді және психикалық жағдайдың нашарлауына, соның ішінде алаңдаушылық пен депрессия белгілеріне әкелуі мүмкін. Сонымен қатар, FGID бар балалар бұрынғыға қарағанда зорлық-зомбылыққа көбірек бейім. Осылайша, әлеуметтенуге әсер ететін стрестік жағдайлар (оның жоқтығы немесе жағымсыз тәжірибелер ретінде көрінеді) FGID-мен ауыратын науқастарда функционалдық бұзылыстарға әкелуі мүмкін. Отбасылық қарым-қатынастар жеке тұлғаның физикалық және психоәлеуметтік функциясына тигізетін әсері арқылы FGID дамуында рөл атқара алады. FGID дамуына ықпал ететін отбасылық факторларға баланың байланыс стилі, дұрыс емес ата-аналық мінез-құлық (ата-ананың бас тартуы және жаушылығы) және тіпті ата-ананың денсаулық жағдайы кіреді, себебі созылмалы аурулары бар ата-аналардың балалары соматизация, қауіпсіз емес байланыс және нашарлаған биопсихоәлеуметтік функцияны сезінеді. Осы факторлардың әрқайсысы стресс факторларының жинақталуына әкеледі, бұл соңында FGID дамуына соқтыруы мүмкін. Бұған қоса, FGID диагнозы қойылған мүшесі бар отбасылар отбасылық функциядағы қиындықтарға жиірек тап болады, оның ішінде отбасылық рөлдерге, қарым-қатынасқа, эмоционалдық қатысуға, ұйымдастыруға және үйлесімділікке қатысты мәселелерге келеді. Бұл қиындықтар аурудың табиғатына байланысты туындайды және FGID науқасының симптомдарын нашарлатады.
There is a strong link between FGIDs and psychosocial factors. Psychosocial factors influence the functioning of the GI tract through the brain gut axis, including the GI tract's motility, sensitivity, and barrier function. Psychosocial factors also affect experience and behavior, treatment selection, and clinical outcome. Psychological stress or one's emotional response to stress exacerbates gastrointestinal symptoms and may contribute to FGID development and maintenance. Specifically in children and adolescents, anxiety and depression may present as FGID associated somatic complaints, such as nausea, vomiting, and abdominal pain. Similarly, anxiety in individuals with FGIDs is linked to greater pain severity, frequency, duration, chronicity, and disabling effects. This is because psychological stress can impact the gut's mucosal barrier functions, allowing bacteria and bacterial products to migrate and cause pain, diarrhea, and other GI symptoms. Conversely, since the brain gut axis is bidirectional, GI inflammation and injury can amplify pain signals to the brain and contribute to worsened mental status, including anxiety and depression symptoms. In addition, children with FGIDs are more likely to experience bullying. As such, stressful situations which influence socialization (seen as either a lack thereof or negative experiences) may lead to an impaired functioning in patients with FGIDs. Family interactions may also play a role in the development of FGIDs through their effects on the physical and psychosocial functioning of an individual. Family factors which may influence the development of an FGID include child attachment style, maladaptive parenting behaviors (paternal rejection and hostility), and even the parents' health status, as children of chronically ill parents experience increased somatization, insecure attachment, and worsened biopsychosocial functioning. Each of these factors leads to the accumulation of stressors, which can ultimately lead to the development of an FGID. In addition, family units which have a member with an FGIDs diagnosis are more likely to face family functioning difficulties, including challenges to familial roles, communication, affective involvement, organization, and cohesion. These challenges arise due to the nature of the disease, and ultimately worsen symptoms for the FGID patient.
Физиологиясы
ФГИД физиологиясы қалыпты емес қозғалыс, висцеральды гиперсезімталдық, сондай-ақ иммундық жүйенің бұзылуымен, асқазан-ішек жолының кедергілік функциясымен және қабынушылық өзгерістермен сипатталады. Қалыпты емес қозғалыс Зерттеулер бұлшық еттердің жиырылуы мен тонусының өзгеруін, ішек-қарынның жұмысының орындалуын және транзитін FGID-дің көптеген асқазан-ішек симптомдарына ықпал етуі мүмкін екенін көрсетті, олар диарея, іш қату және құсуды қамтиды. Висцеральды гиперсезімталдық FGID кезінде көптеген функционалдық ЖЖ бұзылыстарында ауырсыну мен ЖЖ қозғалысы арасындағы байланыс нашар болады. Осы науқастардың көбінесе ішек балонының кеңеюімен (висцеральді гипералгезия) төменгі ауырсыну шегі болады, немесе олар қалыпты ішек функциясына дейін сезімталдығы артады; висцеральді гиперсезімталдық FGID-сы бар науқастарда күшейе алады. Иммундық реттеудің бұзылуы, қабыну және кедергілік функциясының бұзылуы Инфекциядан кейінгі IBS зерттеулері шырышты қабықтың өткізгіштігі, ішек флорасы және шырышты қабықтың иммундық функциясының өзгеруі сияқты факторлардың әсерін көрсетті, бұл нәтижесінде висцеральді гиперсезімталдыққа әкеледі. Бұл жағдайға себепші факторлар: генетика, психологиялық стресс және ішек қабықшасы мен миентериялық плекстегі рецепторлардың өзгерген сезімталдығы, бұл жағдайлар ішек қабықшасының иммундық дисфункциясы арқылы мүмкін болады. Микробиом Бактериялар мен микробиоманың жалпы денсаулық пен аурудағы рөліне көбірек көңіл бөлінуде. Ми-ішек өсінде рөл атқаратын микроорганизмдер тобының бар екендігі дәлелденген. Зерттеулер IBS науқастарының асқазан-ішек жолының бактериялық құрамы сау адамдардан ерекшеленетінін көрсетті (мысалы, Firmicutes саны көбейіп, Bacteroidetes және Bifidobacteria саны азайды). Тамақ және диета Тамақ түрлері мен диета FGID-дің пайда болуына және олардың ішек микробиотасымен байланысына әсер етеді. Зерттеулер диетадағы белгілі бір өзгерістер (мысалы, аз мөлшерде ФОДМАП – ферментацияланатын олиго-, ди-, моносахаридтер мен полиолдар, немесе кейбір науқастарда глютенді шектеу) FGID симптомдарын азайтуға көмектеседі. Алайда, барлық адамдарға ұсынылатын бір диета жоқ.
The physiology of FGID is characterized by abnormal motility, visceral hypersensitivity as well as dysregulation of the immune system and barrier function of the GI tract as well as inflammatory changes. Abnormal motility Studies have shown altered muscle contractility and tone, bowel compliance, and transit may contribute to many of the gastrointestinal symptoms of FGID which may include diarrhea, constipation, and vomiting. Visceral hypersensitivity In FGID there is poor association of pain with GI motility in many functional GI disorders. These patient often have a lower pain threshold with balloon distension of the bowel (visceral hyperalgesia), or they have increased sensitivity even to normal intestinal function; Visceral hypersensitivity may be amplified in patients with FGIDs. Immune dysregulation, inflammation, and barrier dysfunction Studies on postinfectious IBS have shown that factors such as mucosal membrane permeability, the intestinal flora, and altered mucosal immune function. Ultimately leading to visceral hypersensitivity. Factors contributing to this occurrence include genetics, psychological stress, and altered receptor sensitivity at the gut mucosa and myenteric plexus, which are enabled by mucosal immune dysfunction. Microbiome There has been increased attention to the role of bacteria and the microbiome in overall health and disease. There is evidence for a group of microorganisms which play a role in the brain gut axis. Studies have revealed that the bacterial composition of the gastrointestinal tract in IBS patient differs from healthy individuals (e. g., increased Firmicutes and reduced Bacteroidetes and Bifidobacteria) However, further research is needed to determine the role of the microbiome in FGIDs. Food and diet The types of food consumed and diet consumed plays a role in the manifestation of FGID and also their relationship to intestinal microbiota. Studies have shown that specific changes in diet (e. g., low FODMAP—fermentable oligo , di , and monosaccharides and polyols, or gluten restriction in some patients) may help and reduce the symptom burden in FGID. However, no one diet has been shown to be recommended for all people.
Ми мен ішек осі
Ми-ішек осі – психоәлеуметтік факторлар асқазан-ішек жолына (АІЖ) әсер ететін және керісінше болатын екі бағытты механизм. Атап айтқанда, мидың эмоциялық және когнитивтік орталықтары АІЖ қызметіне және иммундық жасушалардың функциясына әсер етеді, ал ішектегі микроорганизмдер көңіл-күйді, танымдық қабілеттерді және психикалық денсаулықты реттейді. Бұл екі жүйе бірнеше механизмдер арқылы өзара әрекеттеседі. Орталық нерв жүйесі мен ішекке бағытталған жүйкелік тораптар арасында тікелей физикалық байланыс бар. Сонымен қатар, нейротрансмиттерлер ой-сана, сезім және ауырсынуды бақылауға қатысты сигналдарды мидан АІЖ-ға жібереді. Ми-ішек осі сезімталдық, қозғалыс, эндокриндік, вегетативтік, иммундық және қабыну реакцияларын реттей отырып, бүкіл организмге әсер етеді. Функционалдық асқазан-ішек жолының бұзылыстары (ФАІЖБ) аясында, алаңдаушылық, депрессия және тіпті аутизм сияқты психикалық аурулар АІЖ дисфункциясымен тығыз байланысты. Керісінше, функционалдық АІЖ аурулары бірнеше коморбидтік психикалық аурулармен байланысты. Әрбір терапия адамның ойлау үлгісі мен мінез-құлқын өзгертуге, сондай-ақ өзіне сенімділігін арттыруға бағытталған, бұл барлығы денсаулықты жақсартуға бірлесіп жұмыс істейді. Когнитивтік-мінездік терапия – ойлау адамның сезімдері мен мінез-құлқына әсер етеді деген теорияға негізделген емдеу. Сондықтан, ойлау процесіндегі өзгерістер іс-әрекетке және қабылдауға оң немесе теріс әсер етуі мүмкін. ФАІЖБ тұрғысынан қарағанда, теріс ойлау үлгісі іштің ауырсынуы, дискомфорт және жалпы жайсыздық сияқты теріс физикалық сезімдермен байланысты болуы мүмкін. Теориялық тұрғыдан алғанда, науқастың ойлау үлгісін қайта жаттықтыру осы симптомдарды жеңілдетіп, өмір сапасын жақсарта алады. ФАІЖБ ауруы бар науқастарда КМТ тиімді емдеу болып табылады; бір зерттеуде қатысушылардың 87,5% емдеуден кейін толыққандай ауыртпалықсыз екені анықталды. Гипнотерапия – ФАІЖБ симптомдарын азайтудың тағы бір әдісі, ол адамдарға денедегі жайсыз сезімдерді қалай өзгертуге үйретеді. Ішекке бағытталған гипнотерапия аурудың стандартты емдеуімен салыстырғанда симптомдарды жақсартуда тиімдірек. Ырықыл ішек синдромы (ИІС) және функционалдық іш ауруы (ФИА) бар науқастарда гипнотерапия ауырсынудың қарқындылығы мен жиілігін азайтады. BART арқылы ұсынылатын нақты уақыт режиміндегі визуалды кері байланыс науқасқа терапияның нәтижесін көруге мүмкіндік береді, осылайша науқас аурудың физиологиялық компоненттерін бақылай алады. Бұл науқасқа дене мен жан арасындағы байланысты күшейтуге және симптомдарды басқаруды және өмір сапасын жақсартуға мүмкіндік береді. BART науқасқа алаңдаушылық пен ауырсынудың оң кері байланыс циклін бұзуға көмектеседі, осылайша аурудың күшеюін азайтады.
The brain gut axis is a bidirectional mechanism in which psychosocial factors influence the GI tract and vice versa. Specifically, the emotional and cognitive centers of the brain influence GI activity and immune cell function, and the microbes within the gut regulate mood, cognition, and mental health. These two systems interact through several mechanisms. There are direct, physical connections between the central nervous system and nerve plexuses to the visceral muscles. In addition, neurotransmitters send signals related to thoughts, feelings, and pain regulation from the brain to the GI tract. The brain gut axis influences the entire body through a variety of pathways; it regulates sensory, motor, endocrine, autonomic, immune, and inflammatory reactions. Within the physical and psychological interactions of FGIDs specifically, psychiatric disorders such as anxiety, depression, and even autism are well linked to GI dysfunction. Conversely, functional GI diseases are linked to several comorbid psychiatric diseases. Each of these therapies aims to alter an individual's thought patterns and behaviors while improving self efficacy, which all work together to improve health outcomes. Cognitive behavioral therapy is a treatment based on the theory that thinking affects one's feelings and behaviors. As such, alterations in one's thought process can have a positive or negative affect on actions and perceptions. Through the lens of FGIDs, a negative thought pattern may be associated with a negative physical experience of abdominal pain, discomfort, and general sickness. In theory, retraining the patient's thought patterns can alleviate these symptoms and improve quality of life. In patients with FGIDs, CBT is an effective treatment option; one study found 87.5% of participants to be completely pain free following treatment. Hypnotherapy, another method for reducing symptoms of FGIDs, teaches users how to alter their perception of uncomfortable sensations in the body. Gut directed hypnotherapy specifically gives greater improvements in symptoms than standard treatment of the disease. For patients with irritable bowel syndrome (IBS) and functional abdominal pain (FAP), hypnotherapy reduces pain intensity and frequency. The visual, real time feedback given through BART empowers the patient to see the difference that the therapy is making, thus giving the patient control over the physiological components of the disease. This allows the patient to maximize their mind body connection and eventually optimize symptom management and quality of life. BART allows the patient to break the positive feedback loop of anxiety and pain, thus reducing disease exacerbations.
Фармацевтикалық емдеу
Антидепрессанттар FGID-лерді емдеудің мүмкін болатын жолы ретінде жан-жақты зерттелді. Трициклді антидепрессанттар (ТСА), селективті серотонинді кері қабылдау ингибиторлары (ССИИ) және селективті норадреналинді кері қабылдау ингибиторлары (СНИИ) FGID-лердің кейбір симптомдарын емдеуде ең үміт беретін нәтижелерді көрсетеді. ТСА, әсіресе амитриптилин, FGID-лердің жиі кездесетін симптомдары, мысалы, ауырсыну және нашар өмір сүру сапасы зерттелгенде жақсы нәтижелерді көрсетеді. СНИИ де ауырсынды басады.
Antidepressants have been thoroughly studied as a potential treatment for FGIDs. Tricyclic antidepressants (TCAs), selective serotonin reuptake inhibitors (SSRIs), and selective norepinephrine reuptake inhibitors (SNRIs) show the most promise in treating some of the symptoms of FGIDs. TCAs, specifically amitriptyline, show promising results when examining common FGIDs symptoms such as pain and poor quality of life. SNRIs also demonstrate pain relieving qualities.
Зерттеу
FGID-тің себептері, диагнозы және емдеу жолдары зерттелген. Дәм тағамы, микробиом, генетика, нейромыскулярлық функция және иммундық жауап – бәрі бір-бірімен байланысты.
There is considerable research into the causes, diagnosis and treatments for FGIDs. Diet, microbiome, genetics, neuromuscular function and immunological response all interact.