Кіріспе
Роберт Мартин Калп (16 тамыз 1930 – 24 наурыз 2010) – американдық актер және сценарист, телевизиядағы жұмысымен кеңінен танымал. Калп «I Spy» (1965–1968) тыңшылық телесериалындағы Келли Робинсон рөлімен, осы сериалда әріптесі Билл Косбимен бірге құпия агенттерді сомдағандығы үшін халықаралық деңгейде атаққа ие болды. Бұрын ол 1957 жылдан 1959 жылға дейін CBS/Four Star Western сериалындағы «Trackdown» да Техас рейнджері Хобі Гилман рөлінде 71 эпизодта ойнады. 1980-ші жылдары «Американың ең ұлы батыры» сериалында ФБР агенті Билл Максвелл рөлімен қайтадан телеэкранға оралды. Кейін ол «Әркім Раймондты жақсы көреді» сериалында Уоррен Уилан рөлін ойнады және «Half Life 2» сияқты түрлі компьютерлік ойындарда дауыстау жұмыстарын атқарды. Калп 50 жылдан астам өмірлік жолында жүздеген қойылымдарда өнер көрсетті.
Robert Martin Culp (August 16, 1930 – March 24, 2010) was an American actor and screenwriter widely known for his work in television. Culp earned an international reputation for his role as Kelly Robinson on I Spy (1965–1968), the espionage television series in which co star Bill Cosby and he played secret agents. Before this, he starred in the CBS/Four Star Western series Trackdown as Texas Ranger Hoby Gilman in 71 episodes from 1957 to 1959. The 1980s brought him back to television as FBI Agent Bill Maxwell on The Greatest American Hero. Later, he had a recurring role as Warren Whelan on Everybody Loves Raymond, and was a voice actor for various computer games, including Half Life 2. Culp gave hundreds of performances in a career spanning more than 50 years.
Ерте өмір және білім
Кулп 1930 жылы 16 тамызда Калифорния штатының Окленд немесе Беркли қаласында дүниеге келген. Ол адвокат Кройзер Корделл Кулп пен оның әйелі Бетел Мартин Кулптың (қызметтес аты Коллинз) жалғыз баласы болды. Ол Беркли орта мектебін бітірген, онда ол тірекпен секірумен айналысып, 1947 жылы CIF California State Meet-те екінші орынды иеленді. Кулп Калифорния штатының Стоктон қаласындағы Тынық мұхиты университетінде, кейіннен Сент-Луис қаласындағы Вашингтон университетінде, Сан-Франциско штатында және Вашингтон университетінің драма мектебінде оқыды, бірақ академиялық дәрежесін аяқтаған жоқ. Ол сонымен қатар Нью-Йорктегі HB Студиясында актерлік шеберлігін жетілдірді.
Теледидар қойылымдары
Кулп мансабының басында 1957–1959 жылдары CBS телеарнасының «Трекдаун» (Trackdown) телесериалында Техас рейнджері Хоби Гилман рөлін ойнап, ұлттық назарға ілікті. Бұл Кулптің телевестерндердегі көптеген рөлдерінің бірі еді. «Трекдаун» сериалының пилоты «Құрметті белгі» (Badge of Honor) болды, ол Дик Пауэллдің «Зейн Грей Театры» (Zane Grey Theatre) сериалының 1956 жылғы эпизоды, онда Кулп Гилман рөлін сомдады. 1960 жылы ол «Зейн Грей Театры» сериалының тағы екі эпизодында «Таңғы оқиға» (Morning Incident) және «Калико әйелі» (Calico Bait) фильмдерінде әртүрлі рөлдерді ойнады. 1959 жылы екі маусымнан кейін «Трекдаун» аяқталғаннан соң Кулп теледидарда жұмыс істеуін жалғастырды, соның ішінде 1960 жылы CBS телеарнасының антологиялық сериалы «Дюпон шоуымен Джун Эллисон» (The DuPont Show with June Allyson) сериалының «Жарқыраған жарық» (So Dim the Light) эпизодында Стюарт Дуглас рөлін ойнады. 1960 жылдың жазында ол Дэвид Маклиннің NBC телеарнасының «Тейт» (Tate) сериалында қонақ ретінде ойнады. Ол Дон Дюранттың қатысуымен CBS телеарнасының «Джонни Ринго» (Johnny Ringo) вестернінің «Құлайтын шахта» (Cave In) эпизодының финалында Клей Хорн рөлін ойнады. 1961 жылы Кулп CBS телеарнасының «Дүниежүзіндегі оқиға» (Incident on Top of the World) эпизодында морфинге тәуелді сарбаз Крейг Керн рөлін ойнады. Осы уақытқа дейін Кулп NBC телеарнасының антологиялық сериалы «Барбара Стэнвик шоуы» (The Barbara Stanwyck Show) және NBC телеарнасының Азамат соғысы драмасы «Америкалықтар» (The Americans) сериалында ойнады. Кулп NBC телеарнасының «U.N.C.L.E. адамы» (The Man from U.N.C.L.E.) (1964) сериалының бірінші маусымында Капитан Акула рөлін ойнады. Оның ең есте қаларлық рөлдері ғылыми-фантастикалық антологиялық сериалының үш эпизодында болды – «Шексіздік шегі» (The Outer Limits) (1963–1965), соның ішінде Харлан Эллисон жазған «Шыны қолмен жын» (Demon with a Glass Hand) классикасы. 1961 жылы ол NBC телеарнасының «Бонанза» (Bonanza) вестернінде қонақ ретінде ойнады. 1961–1962 жылдары ол ABC телеарнасының «Жамандыққа қарсы» (Target: The Corruptors!) қылмыстық драмасында және осы телеарнаның «Оқшы» (The Rifleman) сериалында қонақ ретінде ойнады. 1962–1963 жылдары ол Ричард Иганның қатысуымен NBC телеарнасының «Империя» (Empire) заманауи вестернінде қонақ болып ойнады. 1964 жылы Кулп «Вирджиния» (The Virginian) (NBC 1962–1971) сериалының «Ат» (The Stallion) эпизодында алкогольге тәуелді ветеринар Чарли Оруэлл рөлін ойнады. Сол жылы ол тағы бір вестернде, «Оқ жаңбыры» (Gunsmoke) сериалында ойнады. «Жоғары ілінген» (Hung High) эпизодында ол Мэтт Диллонды түрмеде өлтірілген маршалдың досын өлтіргені үшін айыптауға тырысатын Джо Коста есімді заңнан тыс адамды бейнелейді. 1965 жылы ол Джеймс Франсискустың NBC телеарнасының білім беру драмалық сериалы «Мырза Новак» (Mr. Novak) бағдарламасының «Жұмсақ бұтақтар» (The Tender Twigs) эпизодында Франк Мело рөлін ойнады. Кейін Кулп өзінің ең есте қаларлық кейіпкерін, американдық құпия агент Келли Робинсонды, үш жыл бойы NBC телеарнасының «Шпиондық» (I Spy) (1965–1968) сериалында, Билл Косбимен бірге сомдады. Кулп жеті эпизодтың сценарийлерін жазды, оның біреуін де өзі режиссерлік етті және бір эпизод оған Эмми сыйлығына номинация берді. Сериалдың барлық үш жылында ол актерлік Эммиге (Драмалық сериалдар категориясындағы басты рөлдегі актердің үздік орындауы) ұсынылды, бірақ Косбиге әр жолы жеңілді. 1968 жылы Кулп «Шпиондық» (I Spy) сериалының пародиялық эпизодындағы «Ақылды шпион» (Get Smart) сериалында маскүнем түрік официанты ретінде эпизодтық рөл ойнады. Бұл фильмде құпия агент Максвелл Смарт, Дон Адамс ойнайды, ол Кулптің Келли Робинсон кейіпкерін ойнайды, өйткені ол халықаралық үстел теннисі чемпионы болып көрінеді. Эпизод «Шпиондық» (I Spy) тақырыбындағы музыканы, монтаждық графиканы және Робинсон мен Скотт арасындағы әңгімені, актер / комедиант Стю Гиллиамның Косбиді еліктейтінін адал қайталайды. 1971 жылы Кулп, Питер Фолк, Роберт Вагнер және Даррен МакГэвин Энтони Франсиоза жұмыстан шығарылғаннан кейін NBC телеарнасының «Ойынның аты» (The Name of the Game) сериалының ротациясына кезекпен кірісіп, 90 минуттық журнал бизнесі туралы шоудың басты рөлін Джин Барри мен Роберт Стакпен алмастырды. 1971 жылы ол «Кісі жүгіріп бара жатқан көріңіз» (See the Man Run) телефильміне жұмыссыз актер, амбициялы Энжи Дикинсонның күйеуін ойнады. Кулп «Коломбо» сериалының үш эпизодында («Өлім қол ұшын береді» 1971 жылы, «Ең маңызды ойын» 1972 жылы, «Екі есе ашық» 1973 жылы) кісі өлтіруші рөлін ойнады, сондай-ақ 1990 жылы «Коломбо колледжге барады» эпизодында екі жас кісі өлтірушінің бірінің әкесі ретінде пайда болды. Ол сондай-ақ Кейт Малгрюдің басты рөлінде ойнаған «Миссис Коломбо» (Mrs. Columbo) сериалының пилоттық эпизодында өлтірушінің рөлін ойнады. 1973 жылы Кулп ғалымдық фантастикалық телехикаясы «Космос: 1999» (Space: 1999) сериалында басты рөлді ойнауға жақын болды. Сериалдың жаратушысы және атқарушы продюсері Джерри Андерсонмен келіссөздер барысында Кулп өзін актер ретінде ғана емес, сонымен қатар ұсынылған сериалдың режиссері және продюсері ретінде де құнды деп білдірді. Оның орнына Мартин Ландауға берілді. Кулп «Американың ең ұлы батыры» (The Greatest American Hero) сериалында қатал ардагер ФБР арнайы агенті Билл Максвелл рөлін ойнады, ол ғарыштан келгендерден супер күш алған орта мектеп мұғалімімен бірігіп жұмыс істейді. Ол екінші маусымның финалын «Лейлактар, мырза Максвелл» (Lilacs, Mr. Maxwell) деп атап, эпизодты өзі қалағандай жасауға толық еркіндік алды. Сериал 1981 жылдан 1983 жылға дейін үш жыл бойы көрсетілді. 1969 жылы Кулп «Шпиондық» (I Spy) сериалының төрт эпизодында, оның екеуі Кулп жазған, «Қосылыңыз» (Turn On) телекомедиясының екінші эпизодында ойнады, бірақ бағдарлама бірінші эфирден кейін тоқтатылды. Кулп екінші әйелінен үш ұл мен қыз, ал бесінші әйелінен қыз өкілді. Кулптің немересі, Элмо Кеннеди О’Коннор, рэпер және Bones псевдонимімен өнер көрсетеді.
Өлім
2010 жылдың 24 наурызында Кулп 79 жасында Лос-Анджелестегі Руньон каньоны паркіне жақын жерде серуендеп жүргенде құлап қайтыс болды. Ол Эль-Серитодағы Сансет-Вью зиратында жерленді. 2010 жылдың 10 сәуірінде Лос-Анджелестегі Грауманның Египет театрында оны еске алу рәсімі өтті. Қайтыс болған кезде Кулп "The Assignment" фильмінде Блейксли рөлін орындап бітірген еді. Ол сонымен қатар бірнеше сценарийлердің үстінде жұмыс істеді, оның ішінде Терри мен Пираттар әңгімесінің бейімделуі де бар. Бұл сценарий түсірілімге қабылданған және 2012 жылы Гонконгте өндіріс бастауға жоспарланған, режиссерлігі Кулпке тапсырылған. Терри мен Пираттар Кулптың бала кезіндегі сүйікті комиксі болған және ол оған негізделген фильм түсіруді көптен армандаған.