Кіріспе
Донер асуы – Калифорния штатының Трукки қаласынан батысқа қарай 14 шақырым жерде орналасқан, Донер көлі мен Донер ескерткіш мемлекеттік саябағының үстіндегі Солтүстік Сьерра-Невададағы 2151 метр (7056 фут) биіктіктегі тау асуы. Сьерра-Невада таулары сияқты, асудың шығыс жағы тік, ал батыс жағы көлбеу. Бұл асуды Калифорния жолы, алғашқы құрлықтан құрлыққа өтетін теміржол, Оверленд жолы, Линкольн тас жолы және Жеңіс тас жолы (кейіннен АҚШ-тың 40 тас жолы және одан кейін Донер асуы жолы), сондай-ақ 80-ші қалааралық тас жолы да пайдаланған. Асу 1846 жылы мұнда қыстап қалған бақытсыз Доннер тобының есімімен аталады. Бүгінде аймақта бірнеше альпілік көлдер мен шаңғы курорттары (Донер шаңғы ранчосы, Бореал және Sugar Bowl) бар, жақсы дамыған демалыс орталығына айналған. Аймақтағы тұрақты елді мекендерге Кингвейл және Сода Спрингс, сондай-ақ Доннер көлін қоршаған асудың төменгі жағындағы ірі елді мекендер кіреді.
Donner Pass is a 7056 feet (2151 m) mountain pass in the northern Sierra Nevada, above Donner Lake and Donner Memorial State Park about 9 mile (14 km) west of Truckee, California. Like the Sierra Nevada themselves, the pass has a steep approach from the east and a gradual approach from the west. The pass has been used by the California Trail, First transcontinental railroad, Overland Route, Lincoln Highway and Victory Highway (both later U. S. Route 40 and still later Donner Pass Road), as well as indirectly by Interstate 80. The pass gets its name from the ill fated Donner Party who overwintered there in 1846. Today the area is home to a thriving recreational community with several alpine lakes and ski resorts (Donner Ski Ranch, Boreal, and Sugar Bowl). The permanent communities in the area include Kingvale and Soda Springs, as well as the larger community below the pass surrounding Donner Lake.
Тарих
Калифорнияға шығыстан жету үшін пионерлер өздерінің арбаларын Сьерра-Невада тау тізбегінен өткізуге мәжбүр болды. 1844 жылы Стивенс Таунсенд Мерфи тобы Трукки өзенімен тауға қарай жол тартты. Олар қазір Доннер көлі деп аталатын жердің басында таудың төменгі өткелін тауып, сол өткелді пайдаланған алғашқы қоныс аударушылар болды. Бұл өткел Калифорнияға бет алған қоныс аударушылардың кейінгі тобының құрметіне аталды. 1846 жылдың қараша айының басында Доннер тобы жолды қардың тосып тұрғанын көрді және қысты таудың шығыс жағында өткізуге мәжбүр болды. 81 қоныс аударушының тек 45-і ғана Калифорнияға жетті; олардың кейбіреулері тірі қалу үшін каннибализмге (адам жеуге) жүгінуге мәжбүр болды. 1952 жылдың 13 қаңтарында 222 жолаушы мен экипаж Юба өткелінде, Доннер өткелінен батысқа қарай 17 миль (27 км) қашықтықта, №1 жолда, №2 жолдағы 35-туннельге жақын жерде, шамамен 176.5 мильдік жерде пойызбен қалып қойды. Оңтүстік Тынық мұхиты темір жолының «Сан-Франциско қаласы» жолаушылар пойзы өткел арқылы батысқа қарай келе жатқанда, қатты қар боран пойызды тоқтатты, ол алға да, артқа да қозғала алмады. Жолаушылар мен экипаж үш күн бойы қамалып қалды, содан кейін жақын жердегі тас жолды қардан тазалап, автокөліктерден құралған керуен оларды Ньяк-Лоджға бірнеше шақырым жеткізді.
Орталық Тынық мұхит темір жолы
1868 жылдың көктемінде Орталық Тынық мұхиты темір жолы (CPRR) үш жылға жуық созылған, граниттің ішіндегі үздіксіз бұрғылау және жарылыс жұмыстарынан кейін, Сьерра-Невада тауларын енді бағындырды. Бұл Доннер асуындағы 1659 фут (506 м) биіктіктегі №6 туннелінің (сонымен қатар Саммит туннелі) және оған қосымша дәрежесінің сәтті аяқталуымен мүмкін болды. Осылайша, алғаш рет Сьерра таулары арқылы жолаушылар мен жүктерді коммерциялық түрде тасымалдауға жол ашылды. Құрылыс CPRR-дің алғашқы бас инженері Теодор Д. Джуда (1826–1863) бірінші болып зерттеп, ұсынған маршрут бойынша жүргізілді. Бұл маршрутқа төрт туннель, бірнеше шақырымдық қардан қорғайтын құрылыстар және 75 фут (шамамен 23 метр) биіктіктегі тас тіреу қабырғасы (қытайлық немесе Қытай қабырғасы деп аталады, бұл құрылысты салған қытай жұмысшыларының еңбегін құрметтеу үшін берілген ат) кірді. Доннер асуын бұзу үшін қажет болған бұл жұмыс, CPRR-дің алғашқы Сакраменто–Огден бағытындағы ең қиын инженерлік және құрылыс шақыруы болды. CPRR-дің бас көмекші инженері Льюис М. Клемент (1837–1914) жеке, көбінесе тікелей басшылық етуімен жобаланған және салынған бастапқы (Track 1) саммит дәрежесі 1868 жылдың 18 маусымынан бастап, CPRR-дің алғашқы жолаушылар пойзы Саммит туннелінен өткен күннен бастап 1993 жылға дейін күнделікті пайдаланылды. 1996 жылы Одақ Тынық мұхиты темір жолымен (UP) біріккен Оңтүстік Тынық мұхиты темір жолы (SP), CPRR құрған Оукленд-Огден желісін пайдаланды. SP, Норден кешенінен (Shed 26, MP 192.1) бастап Эдердегі бұрынғы өтпеден (бір миль шығысқа қарай) өтетін Track #1-дің 6,7 мильдік (10,7 км) бөлігін тоқтатты. Содан бері барлық қозғалыс 2-ші жол арқылы жүзеге асырылуда. Бұл жол Доннер асуынан оңтүстікке қарай 1 миль (2 км) жерде орналасқан және Сода Спрингс пен Эдер арасындағы Тау Джуданың астынан өтетін 10322 фут (3146 м) ұзындықтағы №41 туннелінен өтеді. SP бұл өзгеріске келді, өйткені 2-жол мен 41-туннель (1925 жылы ашылған, дәрежелің саммит бөлігі екі жолға дейін жеткізілген кезде) Сьерраның қатал қыстарында 1-жолдың туннельдері мен қардан қорғайтын құрылыстарын ұстауға қарағанда оңай және арзан деп есептеді. Азия және Тынық мұхитымен Солтүстік Америка саудасының қарқынды өсуіне байланысты Оукленд портын кеңейту және жаңарту жұмыстарымен қатар, UP-нің, порттың негізгі теміржол серіктесінің ынтымақтастығы іздестірілді. Мақсаты – "Калифорнияны елдің қалған бөлігімен байланыстыратын контейнерлік пойыздар үшін Доннер асуы арқылы екінші жолды салу және туннельдің биіктігін арттыру". Бұл 41-туннельге жанындағы жаңа параллель туннель салуды немесе Норден кешені мен 47-ші құрылыс арасындағы 1-жолдың саммит бөлігін ауыстыруды қажет етеді. Екеуі де өткізу қабілетін арттырады және Норден мен 47-ші құрылыс арасындағы барлық шығыс және батыс бағыттарындағы қозғалысты бір жолмен шектеуден туындаған кешіктірулерді тиімді түрде жояды. (Бұл кедергілерді жою үшін Emigrant Gap-тағы 9-шы (MP 171.9) және Cisco-ның батысындағы 10-шы (MP 179.0) құрылыстар арасындағы 7,1 мильдік (11 км) бір жолды екі жолға қайтару қажет болады.) 2009 жылдың қараша айында Сиерра дәрежесінде жақсарту жұмыстары аяқталды, оның ішінде Роклин мен Тракки арасындағы 15 шектеулі туннельдегі туннельдің биіктігін арттыру және сигналдарды автоматтандырылған басқару жүйесіне (CTC) жаңарту жүргізілді. Бірақ бастапқы Доннер асуының дәрежесі (Track 1) қалпына келтірілмеді. Содан бері толық биіктігі 20 фут (6 м) болатын, екі қабатты контейнерлік вагондармен жүктелген пойыздар Доннер асуы арқылы жүріп өтеді. Боуман мен Колфакс арасындағы 2-жолдағы кейбір туннельдер кеңейтілмегендіктен, екі бағыттағы пойыздар сол нүктелер арасында бұрынғы, туннельсіз 1-жолды пайдалануы керек.
Автомобиль жолдары
Линкольн тас жолы, Американы кесіп өткен алғашқы жол, Доннер асуынан өтеді; бұл Жеңіс тас жолының да бір бөлігі болған. 1960-шы жылдардың басында осы аймақта 80-ші тас жол салынды. I 80 көбінесе Сьерра-Невада арқылы US 40 тас жолымен қатар жүреді, бірақ Сьерра жотасын Доннер асуынан солтүстікке қарай шамамен 3 км жердегі Эуэр Седлден кесіп өтеді. Эуэр Седл және тас жолдың оңтүстік жағындағы жақын саябақ Калифорния штатында «Доннер Саммиті» деп аталады. 7240 фут (2207 м) биіктіктегі Доннер Саммиті Доннер асуынан шамамен 150 фут (46 м) жоғарырақ, бірақ кеңірек және көлбеу, бұл Доннер асуы жолының тік бұрылыстарын қабылдамайтын тас жол стандарттарына сәйкес құрылысқа көмектеседі. 1920-ші жылдардағы тас жол I-80-ге ақылы балама ретінде сақталған.
Ауа райы
Доннер асуында қыстың ауа райы қатал болуы мүмкін. Жылдық жауын-шашынның орташа мөлшері ал, Калифорнияда Жерорта теңізі климаты болғандықтан, жауын-шашынның көп бөлігі қыста түседі, оның көп бөлігі қарға айналады. Жыл сайын орташа есеппен алғанда, Доннер асуы құрлықтағы АҚШ-тың ең қарлы жерлерінің бірі болып табылады. 1880 жылдан бері төрт рет Донер төбесіндегі жалпы қар жауғаны ал, 1938 және 1952 жылдары ең жоғары көрсеткішті құрады. Көп қардың артықшылығын пайдаланып, солтүстікке Бореал шаңғы курорты салынды. Тахо көлі аймағындағы шаңғы курорттары маусымдық қар жауынның орташа мөлшері ал дейді. Асудағы жел де күшті болуы мүмкін, қысқы дауыл кезінде желдің жылдамдығы сағатына ал асып кетеді. Аймақтағы қысқы температуралар жылына бірнеше рет нөлден төмен түседі; Калифорниядағы ең төмен температуралық рекорд 1937 жылдың қаңтарында Бокада (Труккиден шығысқа қарай) тіркелді. 1846–47 жылдардағы қыс ерекше ауыр болды, бұл Доннер тобының апатына үлкен үлес қосты.
Демалыс
Аудандағы спорттық іс-шараларға рюкзакпен саяхаттау, альпинизм және кросс-кантри шаңғысы, сондай-ақ тауға өрмелеу және мұзға өрмелеу кіреді. Central Pacific Railroad темір жолы салған түпнұсқа туннельде көптеген граффитилер бар. Аймақ 1990-шы жылдардың басында Fall Line Films (FLF) және Standard Films компанияларының сноуборд фильмдерінде, фронткантри және бэккантри жерлеріне оңай қол жеткізілуімен ерекшеленді. Дегенмен, оның танымал болуы және Old Highway 40 немесе жақын орналасқан Sugar Bowl тау шаңғысы курортынан жылдам қол жеткізілуі салдарынан көптеген қар көшкінінен қаза болғандар тіркелді, олардың ішінде кәсіби сноубордшы Джамил Хан да бар.
Танымал мәдениет
1994 жылғы батыстық комедиялық фильмі "Вагондар шығысқа" Джон Кендиді Джеймс Харлоу рөлінде көрсетеді, ол бұрынғы Доннер тобының беделсіздікке ұшыраған керуен басшысы. Альберт Биерштадттың "Доннер көлінің көрінісі" (1871–72) картинасы, асу маңынан көрінген көлдің көрінісін бейнелейді. "Нұрлы" фильмінде Джек Торранс отбасына асудан өте жатқанда Доннер тобының тарихын айтады. Доннер асуы History Channel арнасының "Америка: Біздің тарихымыз: Батысқа қарай" атты арнайы эпизодында көрсетілген. Ол сонымен қатар National Geographic Channel телесериалында "Жолдағы тозақ" көрсетіледі, ол аймақта жұмыс істейтін буксирлеу және құтқару компанияларына назар аударады.