Кіріспе

1848 жылы Калифорниядағы алтын асығушылығын бастаған алтынның табылу орны Саттердің диірмені – Калифорниядағы Сьерра-Невада тауларының етегінде, Оңтүстік Форк Америка өзенінің жағасында орналасқан сумен жұмыс істейтін ағаш кесетін диірмен болды. Ол иесі Джон Саттердің құрметіне аталған. Диірменді салушы жұмысшы Джеймс В. Маршалл 1848 жылы осы жерде алтын тапты. Бұл жаңалық Калифорния алтын асығушылығының (1848–1855) бастауы болды, бұл АҚШ тарихындағы маңызды оқиға. Кейін диірмен бастапқы дизайны бойынша қайта жаңартылып, бүгінде Калифорния штатының Колом қаласындағы Маршалл алтын жаңалығы мемлекеттік тарихи паркінің бөлігіне айналды. 2012 жылы диірменге жақын жерге метеорит құлап, табылған сынықтар Саттер диірмені метеориті деп аталды.

Тарих

Алта-Калифорния аумағы, қазіргі Калифорнияны қамтитын, 1683 жылдан бастап Жаңа Испанияның вице-корольдігімен мекенделді. 1821 жылы ол тәуелсіз Мексиканың құрамына кірді. 1839 жылы неміс-швейцариялық қоныс аударушы Джон Саттер бұл аймаққа келді. Ол Орталық аңғардағы Нью-Хелветияда (қазіргі Сакраментоның бөлігі) колония құрды. Америка Құрама Штаттары Мексика-Америка соғысы (1846–1848) кезінде аймақты бағындырды: Калифорния 1846 жылы АҚШ күштері тарапынан басылып алынды және 1847 жылдың қаңтарында аймақта атысты тоқтату туралы келісімге қол қойылды. Саттер жаңа ғимарат құрылысын қадағалау үшін Нью-Джерсиден келген ағаш шебері Джеймс Уилсон Маршаллды жұмысқа алды. 1848 жылдың 2 ақпанында, жаңалық жеткенге дейін, Мексика қаласында Гуадалупе-Идальго шартына қол қойылды. Бұл бейбіт келісім аймақтың егемендігін АҚШ-қа формалды түрде берді. Жұмыс істеген Генри Биглер мен Азария Смит мормон батальонының қатысушылары болды және өз тәжірибелерін күнделіктерінде жазды. Биглер алтынның табылған күнін – 1848 жылдың 24 қаңтарын – күнделігіне тіркеді. Саттердің АҚШ үкіметінен минералдық құқықтарға жасаған талабын Жозеф Либби Фолсом тергеп, маусым айында алтынның табылуын растады. Маршалл тапқан алғашқы алтын ұсақ-түйек 1848 жылдың тамызында Вашингтонға жеткізіліп, президент Джеймс К. Полкке жіберілді. Алтын туралы хабар тараған сайын, қоныс аударушылар АҚШ-тың жаңа аумағы Калифорнияға ағылып келді. Халық саны бір жыл ішінде 14 000 жергілікті емес тұрғыннан шамамен 85 000 жаңа келгенге дейін өсті. 1849 жылы шамамен 81 000 жаңа адам келді, ал 1850 жылы тағы 91 000 адам келді. Көптеген адамдар Саттердің диірменіне жақын орналасқан Калифорния штатындағы Коломна деген жаңа қалаға қоныстанды. Калифорнияда алтынның көптеген қоймалары табылды. Келесі жеті жылда шамамен 300 000 адам Калифорнияға келді (жартысы құрлықпен, жартысы теңіз арқылы) алтын табу немесе кеншілерге жабдық сату арқылы өмірін жақсартуды көздеді. Бұл Калифорния алтын асыруы аумақтың өмірін түбірінен өзгертті, жаппай көші-қон мен алтынның экономикалық әсері арқылы. Калифорния 1850 жылы АҚШ штаты болды.

Ағымдағы жағдай

Темірхана орны Маршалл Алтын Табылуы Мемлекеттік Тарихи Паркінің бір бөлігі болып табылады, ол Калифорния тарихи ескерткіші ретінде 530 нөмірмен тіркелген. 1965 жылдың 8 қыркүйегінде Маршаллдың өзі салған суреттері мен 1850 жыл шамасында түсірілген темірхананың суретіне сүйене отырып, түпнұсқа құрылыстың көшірмесін салу үшін негіз қаланды. Келесі жылы көшірме дайын болуға жақын келді, және ол түпнұсқа орналасқан жерде салынбаса да, егер өзен 1848 жылғы арнасына оралса, сол жерге көшіруге ыңғайлы болу үшін жобаланды. Жаңадан салынған көшірме 1968 жылдың 21 қаңтарында ресми түрде ашылды. 2014 жылы 1960-жылдардағы құрылым бастапқы орналасқан жерге жақын салынған жаңа көшірмемен ауыстырылды.

Метеорит

2012 жылдың 22 сәуірінде метеор Жер атмосферасына еніп, жарылып, Калифорния мен Неваданың аймақтарына метеорит сынықтарын шашыратып жіберді. Осы метеориттен алынған алғашқы үлгілер Саттерс-Миллдің жанынан табылды, сол себепті ол Саттерс-Милл метеориті деп аталды. Бірнеше ондаған сынықтар анықталды, олардың жалпы салмағы шамамен бір килограммды құрады. Метеорит көміртекті хондриттер класына жатады және Күн жүйесіндегі ең ежелгі заттардың бірін қамтиды.

Танымал мәдениетте

Бұл диірмен әнші-күйші Дэн Фогельбергтің әніне ат берді және оны жазуға шабыттандырды. New Riders of the Purple Sage тобының әні де осы диірменнің атымен аталып, Герб Саттердің блогына да ат берді. Беверли Клиридің "Митч пен Эми" романында басты кейіпкерлер тісқабықтардан Саттер диірменінің макетін жасайды. "Шаңырақ үйі" телесериалының "Шаңырақ ұшында" атты эпизодында бұл диірмен жиі еске алынады, онда Лора Ингаллс Уайлдер мен оның досы Уолнат Гроувқа жақын жердегі өзеннен алтын тапқандарын ойлайды.