Кіріспе

Мери-Крик – Австралияның Виктория штатының оңтүстік бөлігіндегі су жолы. Ол Валлан маңынан басталып, 70 км оңтүстікке қарай ағып, Дигтс Шарқырасында Ярра өзенімен қосылады. Бұл суаймақ дәстүрлі түрде Вурунджери тайпасының ірі жиындарының орны болған және Австралиядағы аборигендер мен еуропалық қоныс жайлаушылар арасындағы алғашқы жер келісімдерінің бірі осы жерде жасалған деп саналады. 20-шы ғасырдың көп бөлігінде суаймақ қарқынды өнеркәсіптік пайдалануға ие болды, тас карьерлері, қоқыс полигондары орналасты және көрші зауыттардың қалдықтары төгілді. Бұл суаймақтың жағалау экологиясын нашарлатып, ауыр металдар мен түрлі майлар сияқты зиянды заттарды қалдырды. Соңғы онжылдықтарда жаңаруға бағытталған ағаш отырғызу жұмыстары жүргізілді және суаймақтың экологиясын қорғау мен қалпына келтіруге арналған бірнеше қоғамдық ұйым құрылды.

Этимология

1800 жылдары Джон Бэтмен, кейін Мерри Крик деп саналатын "әдемі су ағыны" туралы айтқан, бірақ оған есім қоймаған. Бір кезде ол Бэтменнің қызының құрметіне Люси Крик деп аталған. 1893 жылғы картада "Мерри Мерри Крик" деп көрсетілген, кейін "Мерри Крик" деп қысқартылған. Кейбір адамдар бұл атау осы аймақтың жанартаулық тарихын көрсететін "өте тасты" немесе "өте кесек тасты" деген мағынаны білдіреді деп есептейді. Бұл фразаның Woiwurrung тілінен шыққандығы айтылады, бірақ тарихшылар мен жергілікті халықтың ақсақалдары оның нақтылығына күмәнді қарады.

География

400 миллион жыл бұрын бұл аймақты жапқан теңіз шегініп, сары түсті теңіз шөгінділері мен құмтас тау жыныстарының қабатын қалдырды. 66 миллион жыл бұрын теңіздік емес шөгінділер құмды қабатты қалдырды. Уақыт өте келе, Мерри өзенінің ата-бабалық аңғары осы шөгінділерді эрозияға ұшыратып дамыды. Содан кейін, 4,6 – 0,8 миллион жыл бұрын Хейс Хилл (Доннибруктан шамамен 5 км шығысқа қарай) және Фрейзер тауы (Бевериджге жақын) сияқты жанартаулар атқылап, лава Мерри және Даребин өзендерінің ата-бабалық аңғарлары арқылы, сондай-ақ Ярра өзенінің аңғарына, тіпті Мельбурн қаласының орталығына дейін ағылды. Қазіргі Мерри-Крик лава бетін кесіп өту арқылы көп жылдар бойы қалыптасты. Бүгінде өзен Валланнан басталып, 70 км оңтүстікке қарай ағып, Дейтс-Фоллс жанындағы Фэрфилдте Ярра өзеніне қосылып, кейін Порт-Филлип шығанағына құяды. Оның салалары: Уоллан өзені, Миттагонг өзені, Тейлорс өзені, Малкольм өзені, Айткен өзені, Керли Седж өзені, Мерлинстон өзені және Эдгарс өзені. Ол Уоллан, Калкалло, Доннибрук, Крейгберн, Вуллерт, Эппинг, Сомертон, Кэмпбеллфилд, Лалор, Томастаун, Фокнер, Резервуар, Кобург Солтүстік, Кобург, Престон, Торнбери, Брансуик Ист, Норткотт, Вестгарт, Физрой Солтүстік, Клифтон Хилл және Фэрфилд қалалары арқылы өтіп, немесе олардың шекараларының бір бөлігін құрайды, содан кейін Дейтс-Фоллстан жоғарырақ Ярра өзенімен қосылады.

Флора мен фауна

Жергілікті өсімдіктер жаңарып келгендіктен, шағын өзенге кейбір жергілікті жануарлар түрлері қайта оралды. Олардың ішінде кукабуралар, балықшыл құстар, сары құйрықты қара какадулар, экдидналар және бақалар бар. Сонымен қатар, жоғары солтүстік аймақтарда және оңтүстікке қарай Кобургте де платипустар кездесетіні туралы хабарлар бар. Мерри Крик жеуге жарамды өсімдіктерге де толы, бірақ оларды анықтау кезінде сақтық таныту қажет. Оларға данделион, қызылқұм шөбі, фенхель, Иерусалим артишогы, көптеген крестоцветтілер, қарақұмық, қышқыл шөп, мысық құлағы, сүткен азайыны, қырыққабат және тағы да басқалары жатады. Фенхель және Апиацея тұқымдасының басқа өсімдіктерін жинағанда сақ болу керек, себебі өзеннің кейбір аймақтарында уытты гемолок табылған.

Тарих

Байланысқа дейінгі және кейінгі археологиялық орындардың көп саны Австралияның жергілікті халқының бұл аймақты кеңінен пайдаланғанын көрсетеді. Өзен және оны қоршаған аңғар аборигендердің көптеген ірі жиындарының орны болған, сонымен қатар бұл жерде аборигендер мен еуропалықтар арасындағы ең алғашқы жер келісімдерінің бірі жасалған болуы мүмкін деп саналады.

Археология

Көптеген археологиялық орындарда ескі тұрақтардан шашыраңқы тас құралдар және дәстүрлі халықтың каноэ, ыдыстар мен қалқандар жасау үшін қабықтарын сызып алған жарақаттанған ағаштар табылады. Артефакттардың шашырауы қандай да бір эрозияның салдарынан шөгіндінің астынан құралдардың ашылуына байланысты. Жаңқалы ағаштар көбінесе өзен жағалауында, қоршау сызығында немесе жол бойында кездеседі, себебі олар тазалау кезінде зардап көрмеген. Екі типтегі орын да байланыс орнағанға дейінгі Викторияның аңшылық және жинау өмір салтының іздерін сақтайды және бұл – нәзік, қайта жаңартылмайтын тарихи мүлік. Түпкі халықтың орындары 2006 жылғы «Түпкі халық мұрасы туралы» заңмен қорғалады.

Еуропаға дейінгі

Мельбурнның солтүстік маңы Вурунджири виллам халқының басып алынбаған жеріне салынған. Еуропалық отарлаудың алғашқы жылдары Вурунджериді Биллибеллари сияқты беделді ағалар өкілдік етті. Оның руы Ярраның солтүстік жағасында өмір сүрді, ал олардың аумағы Ярра Бендтен басталып, Мерри Крик бойымен солтүстікке қарай созылды. Бұл өзен Вурунджири виллам халқын балық, егіз және үйрек сияқты мол азық-түлікпен қамтамасыз етті. Әйелдер Мерри Крик суында мойындарына ілген арқан қаптармен жүріп, өзен төбінен моллюскалар іздеді. Айналасындағы далаларда эму мен кенгуру ауланды. Орман мен төбелерде опоссум да тағам мен киімнің маңызды көзі болды. Опоссумның еті пісіріліп желінетін, ал терісі құнды, су өткізбейтін сырт киім тігу үшін сақталды.

Еуропадан кейінгі

1835 жылы мамыр айында Бэтмен мен Вурунджири виллам және басқа да тайпалар арасында тарихи кездесу өтті, нәтижесінде Бэтмен келісімі деп аталатын құжатқа қол қойылды. Бүгінгі күнге дейін, бұл Еуропалық отарлаушылар мен Австралияның жергілікті халқы арасында жасалған жалғыз келісім болып табылады. Бэтмен бұл келіссөздердің "әдемі су ағысының" жанында өткенін жазды, ал тарихшылар бұл – Мерри ағысы деп санайды. Аталған келісімді Н.С.У. губернаторы сэр Ричард Бурк жарамсыз деп жариялады, ол жергілікті халыққа өз жерлерін өздері қалағанша пайдалану және басқару құқығын мойындауға және беруге құштар емес еді, осылайша terra nullius доктринасын енгізді. 1844 жылдың қаңтар айында Вурунджерри виллам Викторияның орталық аймағының түкпір-түкпірінен келген жергілікті халықтың үлкен жиынына ұя болды. Жергілікті заңдар дәстүріне сәйкес өткен маңызды сот процестерін куәландыру үшін шамамен 800 адам бұл аймаққа сапар шекті. Еуропалықтардың қоныстануынан бері, өзеннің төменгі ағысы адамның әрекетінен айтарлықтай зардап шекті. Мельбурнның алғашқы жылдарында, қаланың көптеген ғимараттарын салу үшін және жолдар мен көшелерді төсеу үшін өзен бойында көптеген тас карьерлері ашылды. Кейіннен бұл карьерлер қоқыс полигоны ретінде пайдаланылды. Жағалауға тікенді инжуир, жылаушы ива сияқты көптеген жат өсімдіктер еніп кірді. Сонымен қатар, қалалық көшелерден ағып келетін ливневые сулар да өзенге тікелей құйылып, қоқыс және басқа да ластаушы заттарды әкеледі.

Соңғы жылдары

Соңғы онжылдықтарда өзеннің жағдайын жақсарту үшін көп жұмыс істелді. 1980-жылдарға дейін қауым Мерри Крикті арамшөптерге толы индустриалдық дренаждан басқа ештеңе деп санаған. Одан бері жағдай айтарлықтай жақсарды, бұл көбінесе жергілікті қоғамдық ұйымдардың күш-жігерінің нәтижесінде болды. Бүгінде ол тұрғындардың серуендеуі мен басқа да демалыс үшін танымал орынға айналды және солтүстік қала маңындағы "жасыл оазис" деп есептеледі. Өзен бойында жергілікті флораның қалдықтары әлі де сақталып қалған, ал олардың сапасы арамшөптерді жою және экологиялық өртеу арқылы жақсартылды. Мери-Крик басқару комитеті мен "Мери-Крик достары" еріктілер тобы көптеген жергілікті өсімдіктерді қайта отырғызды. Мельбурн су компаниясы су ағынын жақсарту және жергілікті өсімдіктермен жаңадан өсіруге мүмкіндік беру үшін шегірді бақылау бағдарламасына қатысты. Су деңгейі төмендеген кезде, Крейгиберн кәріздік тазалау станциясынан тазартылған су арқылы өзенде су сақталады.

Су сапасы платипустардың қайтадан қоныстануына жеткіліксіз деп есептелді, себебі индустриалдық зиянды заттар макроомыртқасыздардың өнімділігін азық жеткіліксіз деңгейге дейін төмендетті. Алайда, 2010 жылдың қыркүйегінде Торнбери мен Кобург арасында ондаған жылдардан кейін алғаш рет платипус байқалды. Одан бері платипустарды байқау жалғасып келеді, бірақ "сирек және шашыраңқы" түрде.

Саябақтар мен демалыс

Парк Викториясы Мерри өзенінің жағалауындағы бірнеше жайластырылған саябақтарды басқарады. Мұнда футбол және крикет алаңдары, теннис корттары мен ойын алаңдары бар. Қоршаған ортаның жақсаруын пайдалану үшін жағалау бойында Мерри Крик Трейл ортақ жолы салынған, бірақ Вестгарт және Солтүстік Фицрой аудандарында жол үзіліп, Сент-Джордж жолынан өтуге тура келеді. CERES Қоғамдық экологиялық паркі – көптеген қоғамдық кеңістіктері, кафелері мен базарлары бар, қауымдық шаруашылық жобасы. Бұл парк Мерри өзенінің жанында орналасқан және Мельбурн тұрғындары үшін танымал орын. Клифтон Хиллдегі іргелес жолдың жанында тастан салынған дөңгелек лабиринт – Мерри Крик лабиринті орналасқан.

Көпірлер

Координаттар Атауы Пайдалану Сипаттамасы Фото Кобург пен Престон арасындағы кабельдік аспалы көпір, Хардинг көшесі көпірі деп те аталады. Жаяу жүргіншілер мен велосипедшілер үшін. Мерри өзеніндегі жалғыз аспалы көпір. 1985 жылы ашылған. 1925 жылы салынған және 1983 жылы бұзылған ұқсас көпірдің орнына салынған.