Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Бұрынғы АҚШ сенаторы және Сан-Францисконың 25-ші мэрі
Former United States Senator and 25th Mayor of San Francisco
Джеймс Дюваль Фелан (20 сәуір 1861 – 7 тамыз 1930) – американдық саясаткер, қоғамдық қайраткер және банкир. Ол 1897 жылдан 1902 жылға дейін Сан-Францисконың партиялық емес мэрі болып қызмет етті. Мэр ретінде ол қалалық коммуналдық кәсіпорындарды дамытуды қолдады және сайлаушыларын трасттардың монополиялық тәжірибелерінен қорғауға тырысты. Ол 1915 жылдан 1921 жылға дейін АҚШ Сенатында Калифорния штатын демократ ретінде өкілдік етті. Фелан Вудро Вильсонның саясатын жақтады және АҚШ-қа жапон және қытай иммиграциясын шектеу қозғалысының белсенді мүшесі болды.
James Duval Phelan (April 20, 1861 – August 7, 1930) was an American politician, civic leader, and banker. He served as nonpartisan Mayor of San Francisco from 1897 to 1902. As mayor he advocated municipally run utilities and tried to protect his constituents from the monopolistic practices of the trusts. He represented California in the United States Senate from 1915 to 1921 as a Democrat. Phelan was a progressive supporter of the policies of Woodrow Wilson and was a leader in the movement to restrict Japanese and Chinese immigration to the United States.
Алғашқы жылдар
Феллан Сан-Францискода ирланд иммигранты және банкир Джеймс Феллан мен Элис Келлидің ұлы ретінде дүниеге келді. 1881 жылы Фелан Сан-Францискодағы католик иезуит колледжін – Сент-Игнатиус колледжін бітірді. Оның екі қарындасы болды: Алиса Феллан Салливан және Мэри Луис Феллан.
Phelan was born in San Francisco, the son of Irish immigrant and banker, James Phelan and Alice Kelly. In 1881 Phelan graduated from the Catholic Jesuit college in San Francisco, St. Ignatius College. He had two sisters, Alice Phelan Sullivan and Mary Louis Phelan.
Мансап
Филан Берклидегі Калифорния университетінде заңгерлік білім алып, кейін банкир болды. Ол Сан-Францисконың мэрі болып сайланды және 1897 жылдан 1902 жылға дейін, үш 2 жылдық мерзімде қызмет етті. Ол Сан-Францискодағы 1898 жылғы реформалық қалалық жарғысын қолдады. Ол 1898 жылы құрылған Калифорния қалаларының лигасының бірінші президенті болды. Фелан АҚШ сенаторы болып сайланды және 1915 жылдан 1921 жылға дейін қызмет етті. Осы уақыт ішінде Феллан өзін жапондықтарға қарсы агитатор В. С. МакКлэччи жапондықтарды "қасиетті мақсат" деп атаған көшбасшы ретінде танытты. Ол биліктен кеткеннен кейін жапонға қарсы қозғалыста белсенді болды, 1912 жылы жапон иммиграциясын шектеу үшін президенттікке үміткер Вудро Вильсонның қолдауына ие болды және 1913 жылы Калифорнияның дискриминациялық шетелдік жер заңын қабылдауға көмектесті. Феллан сондай-ақ қытайларды АҚШ-тан шығаруды қолдады. Ол 1882 жылғы қытайларды шеттету туралы заңды жақтады және осы заңдарды кеңейтуді қолдауды арттыру үшін "Қытайлар неге шеттетілуі керек" (1901) атты мақаласын Солтүстік Америка шолуында жариялады. Императорлық Қытай консулы Хо Юмен пікір алысқанда, Феллан қытайлықтардың өз Отанымен тығыз байланыста болғандықтан және американдық қоғамға сіңіп кетуге қабілетсіз болғандықтан, олардың елге келгені қолайсыз екенін айтты. Бұл пікір талас Сан-Францисконың қытай ауданында оба індеті басталып, он тоғыз ай өткен соң болды. Филан қытайлықтардың ойлау жолы әртүрлі екенін және жиырма жыл өткен соң да олардың құндылықтары өзгермейтінін мәлімдеді. Ол АҚШ қытайдық иммигранттарды елде қалуға рұқсат берсе, американдық прогресс тоқтап қалады деген қорытындыға келді, ал қытай жұмысшылары ақ жұмысшылардан жұмыс орынды тартып алып жатыр, себебі олар өте төмен жалақыға және қарапайым өмір сүру деңгейіне жұмыс істейді, бұл олардың еңбегін әділетсіз пайдалануға, еңбек жағдайын нашарлатуға және жалпы өмір сүру деңгейін төмендетуге мүмкіндік береді.
Phelan studied law at the University of California, Berkeley and then became a banker. He was elected Mayor of San Francisco and served from 1897 until 1902, in three 2 year terms. He pushed for the reform City Charter of 1898 in San Francisco. He served as the first president of the League of California Cities, which was created in 1898. Phelan was elected as a Senator of the United States and served from 1915 to 1921. During this time, Phelan established himself as a leader in what fellow anti Japanese agitator V. S. McClatchy described as the "holy cause" of Japanese exclusion. He remained active in the anti Japanese movement after leaving office, securing then presidential candidate Woodrow Wilson's support for restricting Japanese immigration in 1912 and helping to push through California's discriminatory alien land law in 1913. Phelan was also an advocate for excluding Chinese from the United States. He promoted the Chinese Exclusion Act of 1882 and wrote an article "Why the Chinese Should Be Excluded"(1901) in the North American Review, to increase support for the extension of these laws. In a debate with Imperial Chinese Consul Ho Yow, Phelan mentioned that the Chinese were an undesirable population because they had strong ties to their native country and were incapable of assimilating to the American society. This debate occurred just nineteen months after the outbreak of plague in San Francisco's Chinatown. Phelan mentioned that the Chinese had different mindsets and that after twenty years, they remained unchanged in their values. He concluded that American progress would be stunted if the United States continued to allow Chinese immigrants to remain in the country, and that the Chinese workers were taking work away from white workers because they worked for so much lower wages and an accustomed lower standard of living, allowing their labor to be exploited unfairly, driving down conditions of labor and standards of living generally.
Су және жер құқығы
1900 жылдары Фелан Сан-Франциско шығанағының айналасындағы әртүрлі жерлерде жер және су көлемін сатып алды, сондай-ақ Хеч-Хетчи аңғарындағы Туолумн өзені суына қол жеткізді. Президент Теодор Рузвельт кезіндегі Ішкі істер министрі Итан А. Хичкок Феланды тоқтатуға тырысты, бірақ Рузвельт бұл жабайы аймақты «аймақтың тұрақты материалдық дамуы» үшін пайдалануға болатынына шешім берді. Феланның аймаққа қатысты жоспарларында «Үлкен Сан-Франциско» деп аталатын географиялық бірлікке мемлекеттік қаржымен қамтылатын су және электр энергиясы кірді. Үкімет шенеуніктері денсаулық сақтауға инвестиция жасаудан бас тартты, себебі денсаулық жеке іс немесе тіпті тауар ретінде қарастырылды. Осы себепті азаматтар қала әкімі Феланға үлкен үміт артып, ол бұрын денсаулықты жақсарту қажеттігін, сондай-ақ «салауатты ортаны қамтамасыз ету үшін денсаулық сақтау департаменттерінің» қажеттігін айтқан болатын. Сан-Франциско қаласының әкімі ретінде Фелан мен оның әкімшілігі 1900-1904 жылдардағы обамен күресуге тура келді, ол қаланың Қытай кварталындағы тұрғындарға жұққан болатын. Қытай кварталындағы обаның басталуына дейін Фелан Сан-Францискодағы халық денсаулығын жақсартуды белсенді түрде қолдаған. 1897 жылдың 25 қазанында Фелан Сан-Францискодағы Калифорния денсаулық сақтау кеңесі алдында сөз сөйлеп, денсаулықты жақсарту үшін мемлекеттік араласу қажеттігін мәлімдеді. 1899 жылдың қыркүйегінде Фелан мен Сан-Франциско қадағалау кеңесі қаланың денсаулық сақтау департаментінің қаржысын одан әрі қысқарды. Сан-Франциско денсаулық сақтау департаментіне барлығы 155 960 доллар бөлінді, оның үштен екісі қалалық аурухананың жұмыс істеуіне жұмсалды. Департаменттің қаржысын қысқарту және дұрыс басқара алмау нәтижесінде Фелан мен оның әкімшілігі денсаулық сақтау департаментін және қаланы алдағы жағдайға дайын емес қалдырды. 1900 жылдың маусым айында Сан-Франциско қалалық әкімшілігі Джозеф Киньюнның елдегі обаның таралуын болдырмау мақсатында саяхатқа тыйым салғаны туралы хабар алды. Қала әкімі Фелан Киньюнның өзі оны саяхатқа тыйым салу туралы хабарлағанын растады. Фелан федералдық соттың жергілікті биліктің обамен күресу мүмкіндігін шектеген шешімін айыптады. Қытай кварталындағы санитарлық жағдайды жақсарту үшін губернатор Генри Гейдж обаны жою үшін инспекторлар мен жұмысшыларды жалдауды ұсынды. Гейдж мэрия мен оның әкімшілігінен мемлекет тарапынан бөлінген 25 000 долларға тең қаржыны қосуды сұрады. Алайда, Фелан губернатор Гейджге қаланың мемлекеттік үлеске тең ресурстары жоқ екенін хабарлады. Губернатор Гейджбен кездескеннен кейін Фелан мен оның қадағалау кеңесі 6000 доллар бөлуге келісті. 1901 жылдың жазында мэр Фелан тағы бір мерзімге сайланбайтынын жариялады. «Өкілінен кету алдындағы соңғы сөзінде Фелан денсаулық сақтау кеңесін мақтап, оның еңбегінің арқасында қала «шығыс инфекциясынан құтылғанын» мәлімдеді». Фелан федералдық үкіметке және қалаға дағдарысты жеңуге көмектескен күш-жігері үшін алғыс айтты. Сан-Францискодағы Қытай кварталындағы оба туралы хабарлар журналистикада жарияланғанымен, басылған материалдар асыра сілтеуге, жағымсыз ақпаратқа бейімделген және қытай халқының нашар бейнеленуіне бағытталған. Газеттер Фелан әкімшілігіне қарсы болды және денсаулық сақтау қызметкерлерінің жемқор және ысырапшыл екеніне сенді. Осы себепті басылымдар аурудың алдын алуға бағытталған денсаулық сақтау бастамаларын басып шығарудан бас тартып, оның орнына қауымдастықтың нашар санитарлық жағдайын көрсетуге баса назар аударды. Басылымдар оқырмандардың назарын аудару үшін қорлаушы суреттер мен тақырыптарды қолдануға бейім болғандықтан расизм белгілі болды.
In the 1900s, Phelan bought land and water acreage in various places around the San Francisco Bay Area, and he obtained the rights to the water flow of the Tuolumne River in Hetch Hetchy Valley. Ethan A. Hitchcock, Secretary of the Interior under President Theodore Roosevelt, tried to stop Phelan, but Roosevelt decided that the wild area could be used for "the permanent material development of the region." Phelan's plans for the region included publicly funded water and electricity for a geographical entity he called "Greater San Francisco." Government officials refused to invest in public health because health was seen as a personal concern or even a commodity. For this reason, citizens had a lot of hope in Mayor Phelan, who had previously declared the need for healthier living conditions as well as the need for "health departments to provide salutary environments." During his tenure as the Mayor of San Francisco, Phelan and his administration were faced with dealing with the plague of 1900–1904 that infected the city's Chinatown community. Prior to the plague outbreak in Chinatown, Phelan was an active advocate for improving public health in San Francisco. On October 25, 1897, Phelan addressed the California health board in San Francisco and stated that government intervention was needed in order to establish healthier living conditions. On September 1899, Phelan and the San Francisco Board of Supervisors further defunded the cities health department. The San Francisco health department was only allocated $155,960 with two thirds of that going towards the operation of a municipal hospital. Through the defunding and mishandling of the department, Phelan and his administration left the health department and the city ill prepared for what was looming around the corner. In June 1900 San Francisco's city hall received the news that Joseph J. Kinyoun had instituted a travel ban in hopes of preventing the spread of the plague to the rest of the country. Mayor Phelan confirmed the news by stating that Kinyoun had notified him personally about the travel ban. Phelan went on to blame the federal court ruling that restricted the ability of the local government to deal with the plague. In order to improve sanitary living conditions in Chinatown, Governor Henry Gage proposed to hire inspectors and workers to eradicate the plague. Gage requested for Mayor Phelan and his administration to match the state's $25,000 contribution. However, Phelan informed Governor Gage that the city did not have the resources to match the state's contribution. After meeting with Governor Gage, Phelan and his Board of Supervisors agreed to contribute $6,000. In the summer of 1901, Mayor Phelan publicly announced that he would not run for another term. "During his final address before leaving office, Phelan praised the health board, claiming that because of its vigilance the city 'was saved from Oriental infection.'" Phelan concluded by thanking the federal government and their efforts to help the city endure the crisis. Although the San Francisco Plague in Chinatown was reported in journalism, the material printed was prone to exaggerations, biased information, and focused on making the Chinese population look substandard. Newspapers were heavily averse to the Phelan administration and believed the health officials were corrupt and wasteful. For this reason, publications refused to print public health initiatives to prevent disease outbreaks and instead would focus on the community's lack of sanitation. Acts of racism were apparent because publications were heavily inclined to use offensive images and headlines to attract attention of readers.
Жер сілкінісінен қалпына келтіру жұмыстары
1906 жылы Сан-Франциско жер сілкінісі кезінде Фелан елу адамнан тұратын комитеттің мүшесі болды, оны дағдарысты басқару үшін мэр Шмитц құрған болатын. Кейіннен, президент Рузвельт тағайындаған Американдық Қызыл Крест өкілі доктор Эдвард Томас Девин көмек көрсету және Қызыл Крест қорларын басқарғанда, бұрынғы мэр Феланға Девинге көмектесуге рұқсат берілді, осылайша ақша Шмиц пен Эб Руфтың қолына өтпеді. 1906 жылдың шілдесінде Девин қызметтен алынғаннан кейін Фелан Сан-Францискодағы көмек және Қызыл Крест қорларының директорлар кеңесінің төрағасы болды.
During the 1906 San Francisco earthquake Phelan was a member of the Committee of Fifty, called into existence by Mayor Schmitz to manage the crisis. Afterward, when Dr. Edward Thomas Devine, representing the American Red Cross by appointment of President Roosevelt, was responsible for Relief and Red Cross Funds, ex Mayor Phelan was allowed to assist Devine, thus keeping the money out of the hands of Schmitz and Abe Ruef. Phelan became Chairman of the Board of Directors of the San Francisco Relief and Red Cross Funds when Devine was relieved of his post in July 1906.
АҚШ Сенаты
Демократ ретінде Феллан АҚШ Сенатына республикалық Джозеф Р. Ноуленд пен прогрессивті Фрэнсис Дж. Хениге қарсы сайланды. 1914 жылы АҚШ Сенатына сайланып, 1915 жылдың 4 наурызынан 1921 жылдың 3 наурызына дейін қызмет етті. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде АҚШ Жапониямен одақтас болғандықтан, ол жапонға қарсы сөздерін жұмсартып айтса да, 1919 жылы Феллан қайтадан "Сары қауіп" туралы айнымалы пікір білдіре бастады, штат заңнамасының арнайы сессиясында жапондықтарды елден шығаруды қолдайтын сөз сөйледі. Феллан 1930 жылы Саратогадағы Вилла Монтальво имениесінде қайтыс болды. Ол Калифорния штатының Кольма қаласындағы Holy Cross зираттарындағы отбасылық мавзолейде жерленген.
As a Democrat, Phelan ran for the U. S. Senate against Republican Joseph R. Knowland and Progressive Francis J. Heney. He was elected to the United States Senate in 1914 and served from March 4, 1915, to March 3, 1921. Although he had toned down his anti Japanese rhetoric during World War I, when the United States had allied with Japan, in 1919, Phelan once again began to speak out against the "Yellow Peril," delivering a speech in favor of Japanese exclusion before a special session of the state legislature. Phelan died at his country estate Villa Montalvo in Saratoga in 1930. He is buried in the family mausoleum in Holy Cross Cemetery in Colma, California.
Мұра
Өлгеннен кейін Феллан Вилла Монтальво иелігін қоғамдық саябақ ретінде пайдалануға өсиет етті. 1930 жылдан бері ол Монтальво өнер орталығы деп аталатын сахна және бейнелеу өнері орталығы болып табылады. Оның естеліктері мен хаттары Вилла Монтальво кітапханасында қойылған. Сан-Франциско қалалық колледжінің Ocean Campus-тағы басты көшесі – Фелан авенюі, 2018 жылы халықтың дауыс беруімен Фрида Кало жолы деп өзгертілді. Калифорния штатындағы Фелан қаласы оның және оның бауырының құрметіне аталған. Жас калифорниялық жазушылар мен суретшілерге табыс етілетін Джеймс Д. Фелан сыйлығы оның өсиеті бойынша құрылған. Сан-Франциско университетіндегі жатақхана бұрын Фелан Холл деп аталған, бірақ 2017 жылы Феланның нәсілшіл көзқарастарына алаңдаған студенттердің наразылығынан кейін аты өзгертілді. 1887 жылы Джеймс Д. Феланның әкесі Санта-Крус мүйісінде 11 акр жер сатып алып, оны отбасылық жазғы демалыс орны ретінде Фелан паркі деп атады. Мүлік 1932 жылы оның шөбересі Алиса Салливан Дойл қайтыс болғанға дейін отбасында болды. Одан бір жыл бұрын миссис Дойл Mission Santa Cruz шіркеуінің көшірмесін салуға қаржы жұмсады және ол шіркеудің ішкі бөлігінде жерленген. Фелан паркінің үлкен бөлігі Сент-Джозеф орденіне берілді, ал қалған бөлігі 1978 жылы Lighthouse Field штатының жағажайына айналды. Қала әкімі ретінде ол жаңа кәріз жүйелері, қалалық ауруханалар мен мектептерге арналған облигациялар шығаруды қолдады. Сан-Францисконың экономикалық және өнеркәсіптік дамуына үлес қосса да, Джеймс Д. Феланның ақ нәсілшіл идеологиясы дау тудырды. АҚШ Сенатына қайта сайлану науқанында оның айтқан “Калифорнияны ақ күйде сақтаймыз” деген сөзі оған жақтастар да, қарсыластар да әкелді, бірақ ол жеңіліске ұшырады.
Upon his death, Phelan bequeathed the Villa Montalvo estate for use as a public park. Since 1930, it has been a center for the performing and visual arts called Montalvo Arts Center. Some of his mementos and correspondence are on display in the library at Villa Montalvo. Phelan Avenue, the main thoroughfare on the Ocean Campus of the City College of San Francisco, named after him was changed in 2018 to Frida Kahlo Way after a public vote. The unincorporated community of Phelan, California was named for him and his brother. The James D. Phelan awards, given to young California writers and artists, were established by a bequest in his will. A dormitory at the University of San Francisco used to be called Phelan Hall but was renamed in 2017 after protests by students concerned about Phelan's racist views. In 1887, James D. Phelan's father bought an 11 acre parcel on Point Santa Cruz as a family summer retreat, called Phelan Park. The property stayed in the family until a great niece, Alice Sullivan Doyle, died in 1932. A year earlier Mrs. Doyle had funded construction of the Mission Santa Cruz chapel replica, and she is buried in an alcove off the chapel. A large portion of Phelan Park was given to the Oblates of St. Joseph, and the rest became Lighthouse Field State Beach in 1978. As mayor, he promoted bond issues for new sewer systems, city hospitals, and schools. Despite his contributions to San Francisco’s economic and industrial growth, James D. Phelan's white nativist ideology has caused controversy. His infamous slogan while running for re election in the US Senate, “Keep California White”, earned allies as well as enemies and he was defeated.